Bloggfęrslur mįnašarins, jśnķ 2019

Misjafnir hlutir, eiga frįbęrt mót, umbśšir į hausnum og sitjandi Trump

Oršlof og annaš

Skipta um hest ķ mišri į

[Merkir] breyta afstöšu sinni til einhvers eftir aš žaš er hafiš (įn žess aš įstęša sé til) […]

Oršatiltękiš er kunnugt śr nśtķmamįli. Lķkingin vķsar til žess  žegar fariš er rķšandi yfir vatnsfall en eftir aš lagt er af staš er óskynsamlegt aš skipta um reišskjóta. [e. change hroses in midstream].

Mergur mįlsins eftir Jón G. Frišjónsson.

Athugasemdir viš mįlfar ķ fjölmišlum

1.

„Lišin tólf sem leika ķ śrvalsdeild karla ķ knattspyrnu, Pepsi Max- deildinni, ętla sér misjafna hluti ķ lengsta sumarglugganum …“

Frétt blašsķšu 44 ķ Morgunblašinu 29.1.2019.     

Athugasemd: Ekki er žetta gott oršalag. Ętla žau sér eitthvaš misjafnt eša er stefna félaganna ólķk? Félögin ętla sér ekki „misjafna hluti“, žetta er bara hnoš, illskiljanlegt ķ žokkabót. Ętlar Valur sér misjafnari hluti en Fylkir? Og hvaša hluti er veriš aš tala um, varla leikmenn?

Sé hugsun blašamannsins sś aš félögin hafi ólķka stefnu ķ leikmannakaupum žį ętti hann aš segja žaš į einfaldan hįtt. Upphafinn texti er oftast rembingur, slęmur og illskiljanlegur.

Svona er mįlsgreinin ķ heild sinni:

Lišin tólf sem leika ķ śrvalsdeild karla ķ knattspyrnu, Pepsi Max- deildinni, ętla sér misjafna hluti ķ lengsta sumarglugganum til žessa en žau eiga žaš žó öll sameiginlegt aš ef eitthvaš spennandi dettur inn į borš til žeirra, verši žaš skošaš af fullri alvöru.

Žetta er langloka, flókin og illskiljanleg. Hvaš er til dęmis „sumargluggi“ og hvers vegna er hann langur? Ķ kirkjum žekkjast til dęmis langir gluggar. Er algengt aš eitthvaš „detti inn į borš“ fótboltafélaga? Hvaša borš? Falla leikmenn į boršiš?

Stašreyndin er žessi, ķ jślķ mega leikmenn skipta um félag, nįi žeir og félögin samningi um slķkt. Žetta hefur veriš kallašur „gluggi“, „félagaskiptagluggi“ og annaš įlķka. Įstęšan er sś aš tķmabil félagaskipta hefur hingaš til veriš frekar stutt. Lįtum vera aš félagaskiptin séu kölluš „gluggi“ en žaš gengur ekki nema skżring fylgi. Veit ekki hvort til er „vetrargluggi“.

Sumir ķžróttablašamenn eru žekktir fyrir yfirburšažekkingu į ķžróttum en eru žvķ mišur lakari ķ skrifum og ķslensku mįli. 

Tillaga: Lišin ķ śrvalsdeild karla ķ fótbolta hafa ekki sömu stefnu um leikmannakaup ķ „sumarglugganum“ …

2.

„Eftirtektarsamir nįgrannar vöktu ķbśa ķ brennandi hśsi.“

Fyrirsögn į visir.is.    

Athugasemd: Ekki er rangt aš orša žetta svona. Hins vegar eru til fleiri orš sem nota mį ķ stašinn fyrir langa, samsetta oršiš eftirtektarsamur. Eitt af žeim er lżsingaroršiš vökull en samkvęmt oršabókin merkir bókstaflega žann sem vakir lengi, žann sem er athugull eša įhugasamur.

Munum aš notkun žessara orša veltur į samhenginu. Ķ žessu tilviki er lķka hęgt aš nota oršiš athugull

Tillaga: Vökulir nįgrannar vöktu ķbśa ķ brennandi hśsi.

3.

„Fjölskylda greiddi 1,3 milljónir fyrir ķbśš sem reyndist ekki vera til stašar.“

Fyrirsögn į visir.is.    

Athugasemd: Óvanir skrifarar žekkjast śr. Žeir skrifa „um aš ręša“, „vera til stašar“ og annaš įlķka sem gerir lķtiš fyrir frįsögnina en eyšileggur stķlinn.

Žarna er sķšasta oršinu algjörlega ofaukiš.

Tillaga: Fjölskylda greiddi 1,3 milljónir fyrir ķbśš sem reyndist ekki vera til.

4.

„Knatt­spyrnu­kon­an Meg­an Rap­in­oe hef­ur held­ur bet­ur veriš ķ umręšunni žessa dag­anna en hśn er aš eiga frį­bęrt heims­meist­ara­mót fyr­ir Banda­rķk­in ķ Frakklandi žessa dag­anna.“

Frétt į mbl.is.      

Athugasemd: Mįlsgreinin er ómerkilegt hnoš. Leirburšurinn „hśn er aš eiga“ er furšuleg framlenging į einföldu oršalagi, hśn į. Ķ žessu tilviki stendur fóboltakonan sig afburša vel og žvķ bara óskiljanleg fķkn ķ nafnorš aš segja aš hśn „eigi gott mót“.

Svona leirskrif eru ótrślega algeng og bendir til aš blašamašurinn hafi ekki śr miklum oršaforša aš moša. Eru engir į fjölmišlum sem segja nżlišunum til eša skiptir mįlfar engu mįli?

Sķšar ķ fréttinni segir.

… en rķkj­andi heims­meist­ar­arn­ir eru žar meš komn­ir ķ undanśr­slit.

Liš sem er heimsmeistari er einfaldlega heimsmeistari, óžarfi aš taka žaš fram aš žaš sé rķkjandi. Hverju bętir oršiš „rķkjandi“ viš frįsögnina? Engu.

Tillaga: Bandarķska knatt­spyrnu­kon­an Meg­an Rap­in­oe hef­ur held­ur bet­ur veriš ķ umręšunni žessa dag­anna. Hśn hefur stašiš sig frį­bęrlega į heims­meist­ara­mótinu ķ Frakklandi.

5.

„Jón Gušni birti myndir af žvķ į Facebook-sķšu sķna žar sem mį sjį hann meš umbśšir į hausnum eftir višskipti viš Hörš.“

Frétt į dv.is.     

Athugasemd: Žetta er illa skrifaš, hugsunarlaust. Hafi blašamašurinn lesiš fréttina yfir bendir flest til aš hann sé slakur ķ skrifum.

„myndir af žvķ … žar sem mį sjį“.

Ekkert samhengi er ķ žessu.

Var mašurinn meš umbśšir ofan į hausnum eša var bundiš um höfuš hans?

Er kappleikur tveggja liša višskipti eša ķ višureign?

Margir blašamenn hafa hvorki nęgan oršaforša né skilning į mįlinu til aš gera skrifaš ešlilegan texta. Žar aš auki er fljótfęrnin mikil. Afleišingin er stórskemmd frétt.

Stuttu sķšar var fréttinni breytt og oršalagiš um „višskiptin“ žurrkaš śr. Hśn byrjar nśna svona:

Žaš fór fram Ķslendingaslagur į dögunum en liš Krasnodar og CSKA Moskva įttust žį viš ķ Austurrķki.

Žetta er ljótt aš sjį, endemis vitleysa.

Hvaš er žetta „žaš“ sem fréttin byrjar į? Jś, persónufornafniš. Setningar sem byrja į „žaš“ flokkast oft sem leppur žvķ hann er gjörsamlega merkingarsnaušurHann er algengur ķ barnamįli og ķ talmįli fulloršinna og er fįtt śt į žaš aš setja. Ķ ritmįli er hann afar hvimleišur. Žar kallast persónufornafniš aukafrumlag sem flestir reyna aš foršast. Afar žroskandi er aš skrifa sig framhjį leppnum.

Tillaga: Jón Gušni birti myndir af sér meš umbśšir um höfušiš eftir višureignina viš Hörš.

6.

„Sykurskatturinn er milli tannanna į hjį fólki.“

Frétt kl. 12 ķ fréttum Bylgjunnar 30.6.2019.    

Athugasemd: Fréttamašurinn į lķklega viš aš mikil umręša sé um sykurskattinn. Hann skilur žó ekki oršasambandiš aš vera į milli tannanna. Žaš žżšir ekki umręša heldur er beinlķnis veriš aš baktala žann sem fyrir veršur. Sykurskatturinn er hér ekki baktalašur og žar af leišandi į oršalagiš ekki viš.

Blaša- og fréttamenn freistast of oft til aš nota mįlshętti, orštök og oršatiltęki sem žeir skilja ekki. Sérstaklega į žetta viš um ungt fólk sem hefur lķtiš stundaš bóklestur og žar af leišandi ekki byggt upp oršaforša eša ķtarlegan skilning į mįlinu. Fyrir alla er öruggast er aš skrifa einfalt mįl, foršast orštök og oršatiltęki.

Tillaga: Fólk ręšir mikiš um sykurskattinn.

7.

„Donald Trump var ķ dag fyrsti sitjandi forseti Bandarķkjanna sem fer til Noršur-Kóreu.“

Frétt ķ hįdegisfréttum Rķkisśtvarpsins og einnig ķ kvöldfréttum sjónvarps 30.6.2019.   

Athugasemd: Samkvęmt žessi mun Trump hafa setiš ķ hjólastól eša į žrķhjóli (vešja į žaš sķšarnefnda) og einhver żtt honum yfir landamęrin.

Nei, varla. Hér er veriš aš rugla meš oršiš „sitjandi“, rétt eins og bullaš er meš „rķkjandi“. Hiš fyrrnefnda er stundum haft um kjörna rįšamenn, forseti er sagšur „sitjandi“ jafnvel žó hann standi eša liggi śt af. Hiš sķšarnefnda er tķšum misnotaš ķ ķžróttafréttum, heimsmeistarar eša landsmeistarar eru oft sagšir „rķkjandi“ sem er skiljanlega gagnslaus višbót.

Sé Trump fyrsti bandarķski forsetinn sem fer yfir til Noršur-Kóreu žarf ekkert aš tķunda žaš frekar. Višbótin „sitjandi“ bętir engu viš skilning hlustandans. Öšru mįli gildi ef Clinton eša Bush hefšu fariš til Noršur-Kóreu. Žį vęri viš hęfi aš geta žess aš žeir séu fyrrverandi forsetar, ef svo ólķklega vildi til aš einhver vissi žaš ekki.

Tillaga: Donald Trump var ķ dag fyrsti bandarķski forsetinn sem fer til Noršur-Kóreu.


Skemmdir framdar, atvik, atvik, atvik og aukning ķ mętingu

Oršlof og annaš

Norsk örnefni į Ķslandi

Heršubreiš į Mżvatnsöręfum er tališ eitt fegursta fjall į Ķslandi og var fjalliš kjöriš žjóšarfjall Ķslendinga įriš 2002, į alžjóšlegu įri fjallsins. Heršubreišar eru raunar tvęr į Ķslandi, fjalladrottningin į Mżvatnsöręfum 1682 m į hęš, og Heršubreiš viš Eldgjį, 812 m, sunnan Skuggafjallakvķslar og Ófęrufoss ķ Skuggafjallagjį. 

Fjalliš Herdabreida er einnig aš finna viš noršanveršan Haršangursfjörš į Höršalandi, žašan sem einna flestir landnįmsmenn viršast hafa komiš, og eru nokkur lķkindi meš fjöllunum žótt fjalladrottningin sé mun tignarlegri.

Norsk örnefni į Ķslandi og torręš örnefni ķ Eyjafirši.

Athugasemdir viš mįlfar ķ fjölmišlum

1.

„Hann segir žó aš sem betur fer hafi grafan ķ gęr ekki framiš neinar skemmdir į landsvęšinu heldur ašeins lagaš hluta vegarins.“

Frétt į frettabladid.is.      

Athugasemd: Hér er skrżtilega frį sagt. Til aš lesendur įtti sig į žessu er tilvališ aš setja skófla ķ staš gröfu. Žį yrši mįlsgreinin svona:

Hann segir žó aš sem betur fer hafi skóflan ķ gęr ekki framiš neinar skemmdir į landsvęšinu heldur ašeins lagaš hluta vegarins.

Grafa skemmir ekkert frekar en skófla, hrķfa, hamar eša önnur verkfęri. Veldur hver į heldur, segir mįlshįtturinn. Fólk stjórnar verkfęrum og getur byggt upp eša valdiš skemmdum.

Svo er žaš hitt, aš „fremja skemmdir“. Sagnir eru į stöšugu undanhaldi ķ fréttum og flóttann rekur nefnifallsdraugurinn. Af hverju mį ekki segja aš stjórnandi gröfunnar hafi ekkert skemmt? Er žaš ekki einfaldara, skiljanlegra og rökréttara?

Tillaga: Hann segir žó aš sem betur fer hafi stjórnandi gröfunnar ekki skemmt neitt ķ gęr heldur lagaš hluta vegarins.

2.

„Kallaš var į björg­un­ar­sveit­ir og sjśkra­flutn­inga­menn um hįlf­sjöleytiš ķ kvöld vegna slasašs ein­stak­lings ķ Finnafirši.“

Frétt į mbl.is.       

Athugasemd: Einstaklingurinn sem slasašist er įn efa mašur. Karlar og konur eru menn. Ķ fréttinni kemur fram aš sį slasaši er feršamašur. Lķklega kynlaus …

Ķ fréttinni segir lķka:

Aš sögn Davķšs Mįs Bjarna­son­ar hjį Slysa­varn­ar­fé­lag­inu Lands­björg eru višbragšsašilar nż­komn­ir į vett­vang en bera žurfti hinn slasaša ein­hverja vega­lengd aš sjśkra­bķl.

Enginn veit hvaš višbragšsašili er. Samkvęmt fréttinni eru žaš ekki björgunarsveitarmenn. Hugsanlega slökkvilišiš, fólk af nęstu bęjum, vegfarendur. Af hverju eru blašamenn ekki nįkvęmari en žetta ķ skrifum sķnum?

Žessi frammistaša blašamannsins er eins og aš kalla seljendur fķkniefna söluašila, sem er įn efa réttnefni. Eša innflytjendur umbošsašila. Eša akandi, gangandi, hjólandi, hlaupandi skokkandi fólk umferšarašila. Žį getur frétt veriš svona:

Söluašilar umbošsašila falbušu vöru sķna mešal umferšarašila.

Žetta heitir aš vera nįkvęmur fréttaašili fjölmišlaašilarekstri. Eša hitt žó heldur.

Loks veršur aš nefna aš sį slasaši var borinn „einhverja“ vegalengd. Mį vera aš žaš sé ekki rangt en skżrara hefši veriš aš segja aš bera hafi žurft manninn nokkra vegalengd.

Tillaga: Kallaš var į björg­un­ar­sveit­ir og sjśkra­flutn­inga­menn um hįlf­sjöleytiš ķ kvöld vegna slasašs manns ķ Finnafirši.

3.

„Skrįšum atvikum į Landspķtala hefur fjölgaš um 7,6% į milli įra į sama tķma og alvarlegum atvikum hefur fękkaš śr sjö atvikum ķ žrjś.“

Frétt blašsķšu 28 ķ Morgunblašinu 27.6.2019.       

Athugasemd: Hér er allt ķ atvikum, žrjś slķk ķ einni mįlsgrein sem er tveimur of mikiš. Žetta kallast tugga, tuš, jórtur eša nįstaša og er óžęgilega algeng hjį blašamönnum sem og öšru textageršarfólki. 

Nįstaša er ljót, eyšileggur stķl og skemmir fyrir lesendum. Vandinn er sį aš margir skrifarar gera sér ekki grein fyrir nįstöšu en žeir sem žaš gera foršast hana eins og heitan eldinn. Lausnin er aš skrifa sig framhjį henni og žaš er holl ašferš og bętir skrifin margfalt.

Svo er žaš hitt. Atvik er nafnorš ķ hvorugkyni og merkir atburšur, eitthvaš sem gerist. Ķ ofangreindri tilvitnun er atvik notaš sem neikvęšur atburšur sem er rangt: „Skrįšum atvikum …“ Merkingin er mistök, óhöpp eša annaš sem veldur skaša og kemur oršalagiš frį Landspķtalanum.

Žetta er svona įlķka eins og aš kalla umferšarslys atvik. Tilbśiš dęmi:

Umferšaratvik varš į Selfossi žegar ekiš var į gangandi mann og hann slasašist.

Feršaatvik varš ķ Esju er mašur snéri sig į fęti.

Žetta gengur ekki. Viš getum ekki leyft okkur aš breyta tungumįlinu einhliša. Ķ svona umręšu veršur aš gera greinarmun į slęmum eša neikvęšum atvikum frį öllum öšrum atvikum sem vissulega geta veriš bęši hlutlaus og jafnvel įnęgjuleg.

Į malid.is segir:

atvik nafnorš hvorugkyn, eitthvaš sem gerist, atburšur

atvikiš įtti sér staš um mišja nótt

žau rifjušu upp mörg spaugileg atvik śr feršalaginu

<sjśklingnum lķšur> eftir atvikum

honum lķšur vel mišaš ešli veikindanna

Atvik er gott og gilt orš en eins og fram kemur hér fyrir ofan žarf aš skżra atvikiš į einhvern hįtt. Žaš mį ekki merkja eitthvaš slęmt eins og spķtalinn gefur sér.

Tillaga: Neikvęšum atvikum skrįšum į Landspķtala hefur fjölgaš um 7,6% į milli įra. Um leiš hefur žeim alvarlegu fękkaš śr sjö ķ žrjś.

3.

„Žaš var įkvešiš aš loka vega­slóšanum aš Saušleysu­vatni ķ frišland­inu aš Fjalla­baki.“

Frétt į mbl.is.     

Athugasemd: Slóši er nafnorš ķ karlkyni og vegaslóši einnig og er hvort tveggja haft um lélega vegi eša vegatrošninga. Oršinu mį ekki rugla saman viš kvenkynsnafnoršiš slóš og merkir spor eša för.

Ég hefši hins vegar oršaš žetta dįlķtiš į annan veg, sjį tillöguna hér fyrir nešan.

Tillaga: Įkvešiš hefur veriš aš loka vega­slóšanum aš Saušleysu­vatni ķ frišlandinu aš Fjalla­baki.

4.

„… aukning er ķ mętingu į völlinn. “

Frétt į mbl.is.     

Athugasemd: Sagt er aš įhorfendum hafi fjölgaš į fótboltaleikjum og er žaš vel enda er ķžróttin heillandi. Hins vegar er žaš tóm della aš segja aš „aukning hafi oršiš ķ mętingu į völlinn“. 

Hér hefur nafnoršasżkin heltekiš blašamanninn sem kann ekki aš koma oršum aš svo sjįlfsagšri stašreynd aš įhorfendur hafi fjölgaš. Hvernig skyldi hann hafa oršaš žaš ef įhorfendum hafi fękkaš? … minnkun er ķ mętingu į völlinn“?

Margt fleira er gagnrżnisvert viš fréttina. Ķ henni er meiri įhersla į orš en efni. Svona byrjar fréttin:

Pepsi Max-deild karla er aš nį fyrri styrk, eftir mögur įr ķ efstu deild karla, er varšar gęši innan vallar og mętingu, er deildin aftur ķ sókn. 

Ķ tilvitnuninni er fullyrt aš Pepsi Max-deild karla sé ķ efstu deild karla sem er bull žvķ efsta deild hefur fyrrnefnda nafniš. Og svo žetta: „… er varšar gęši innan vallar og mętingu“. Žetta er bara oršahnoš, leirburšur.

Stundum er žaš ekki gott fyrir félögin og leikmenn sem hefur veriš fariš silkihönskum ķ mörg įr …

Hvaš er žaš „sem hefur veriš fariš silkihönskum“ ķ mörg įr. Žetta er ófullgerš mįlsgrein, gjörsamlega óskiljanleg žvķ blašamašurinn kastar til höndunum og enginn les yfir.

Žaš er aš hjįlpa Pepsi Max-deild karla mikiš hversu stór nöfn spila nś ķ deildinni …

Sem kunnugt er leikur fólk fótbolta, ekki nöfn. Žetta er afar kjįnalegt oršalag en įtt er viš aš žekktir landslišsmenn séu komnir frį śtlöndum og leiki nś meš ķslenskum lišum. Af hverju segir blašamašurinn: „Žaš er aš hjįlpa ...“ en ekki žaš hjįlpar.

… óvęnt śrslit śti um allt. 

Blašamašurinn er ekki barn aš segja frį fótboltaleikjum heldur fulloršinn mašur. Žį kröfu veršur aš gera til blašamanna aš žeir kunni aš orša hugsun sķna. Hann gęti sagt aš oft hafi śtslit leikja veriš óvęnt.

Ótrślegar endurkomur hafa sést og žegar fólk mętir į völlinn er erfitt aš lesa ķ śrslitin įšur en flautaš er til leiks.

Hvaš eru endurkomur? Hvaš eru endurkomur sem sjįst? Eru til endurkomur sem ekki sjįst? Hafa śrslit leikja nokkurn tķmann veriš fyrirsjįanleg? 

Svona skrif eru tóm endaleysa og žeim fylgir aš ķslenskt mįl, stķll og framsetning skipti ekki mįli. Stašreyndin er samt sś aš skemmdar fréttir hafa įhrif į lesendur, sérstaklega žį yngri žvķ bošskapurinn er sį aš allt sé leyfilegt. 

Hvernig vęri nś fótboltinn ef ekki vęru reglur sem fara žarf eftir?

Tillaga: … įhorfendum į fótboltaleikjum fjölgar.


Pśkk, samkomulag viš sjįlfan sig og brot reisna

Oršlof og annaš

Tunga um tönn eša höfuš

Einhverjum vefst tunga um tönn, einhverjum veršur ógreitt um svör, veršur svarafįtt […] Oršatiltękiš er kunnugt frį fyrri hluta 19. aldar: 

Honum mį sjįlfum ekki vefjast tuga um tennur. 

Sennilega er aš fyrirmyndin sé hiš forna oršatiltęki einhverjum vefst tunga um höfuš, žaš er tungan (lausmęlgi) veršur einhverjum aš bana.

Mergur mįlsins, Jón G. Frišjónsson, blašsķša 661 (hér örlķtiš breytt).

Mannsins tunga veršur honum oft aš falli (Sķraksbók 5, 15, Gamla testamentiš)) […] 

Svipašan bošskap er vķša aš finna ķ fornu mįli, til dęmis Hįvamįlum: tunga er höfuš bani, sbr. Einnig Njįls sögu: 

gęti hann, aš honum vefjist eigi tungan um höfuš 

ķ merkingunni verši honum aš bana.

Tunga er hér tįkn žess sem talaš er, orša eša ummęla manns, og hugsunin er sś aš orš manna geti orši žeim aš falli eša bana. Ekki er lķklegt aš oršskvišurinn eigi rętur sķnar ķ Sķraksbók, gegn žvķ męla fornmįlsdęmin, en svipaša hugsun er aš finna ķ Matteusargušspjalli: 

Af oršum žķnum skaltu réttlįtur verša, og af oršum žķnum muntu meiddur verša 

[…] sbr. einnig: 

Gęt žś vandlega tungu žinnar žvķ aš žaš er virkta rįš fyrir žvķ aš tunga žķn mį sęma žig og tunga žķn mį dęma žig.

Rętur mįlsins, Jón G. Frišjónsson, blašsķšu 325 (hér örlķtiš breytt).

Athugasemdir viš mįlfar ķ fjölmišlum

1.

„Finnur hefur vissulega gert mistök eins og ungra varnarmanna er von og vķsa en …“

Frétt į į blašsķšu 10 ķ „sporti“ Fréttablašsins 25.6.2019.      

Athugasemd: Meš žvķ aš segja einhver geri eins og hans er eša var von og vķsa er įtt viš aš ašrir eigi vķsa von frį honum. Oršalagiš er jįkvętt, žvert į merkinguna ķ fréttinni. 

Ķ bókinni Mergur mįlsins segir orštakiš:

… žess er aš vęnta aš einhver geri eitthvaš (jįkvętt) aš venju. […] Vķsa viršist merkja “venja“, samanber svo sem vķsa og vani hefur veriš til […]

Engin vonar aš ungir varnarmenn geri mistök en žeir eiga žaš hins vegar til ekki sķšur en ašrir leikmenn. Hér er von lykiloršiš.

Um annan leikmann segir ķ sömu grein:

Bjarki Steinn var einn mest ógnandi leikmašur Skagališsins …

Hér hefši veriš einfaldara aš segja

Bjarki Steinn ógnaši mótherjum sķnum meir en ašrir leikmenn Skagališsins …

Betur fęri hins vegar į žvķ aš segja aš leikmašurinn hafi sókndjarfur og erfšur fyrir andstęšinga lišsins en aš hann hafi veriš ógnandi. Hér er oršiš ekki gegnsętt. Ég man til dęmis eftir leikmanni sem var svo mikill tuddi aš sumir fengu margir sįr og marbletti eftir fótboltaleik gegn honum. Er ekki slķkur leikamašur ógnandi?

Um annan leikmann segir ķ grein Fréttablašsins aš hann hafi veriš „rulluspilari“. Skilur einhver žaš orš? Ennfremur segir svo:

Hann hefur svo brotiš sér leiš inn ķ byrjunarlišiš …

Žetta er ekki rangt oršalag en óvenjulegt. Engu lķkar en hann hafi komist ķ lišiš į ólöglegan hįtt eša meš frekju. Skįrra vęri aš segja aš hann hafi komist ķ byrjunarlišiš vegna góšrar frammistöšu sinnar.

Um annan segir: 

Žį hefur hann lagt žrjś mörk ķ pśkkiš hjį Fylkislišinu“

Um nafnoršiš pśkk segir į malid.is:

pśkk h. (19. öld) ‘sérstakt spil’. To. śr d. puk […]

Sem sagt, tökuorš śr dönsku en hefur lifaš hér frį į 19. öld žrįtt fyrir aš fįir žekki spiliš nśoršiš. Hefši ekki veriš einfaldara aš orša žetta į žann veg aš leikmašurinn hafi skoraš žrjś mörk fyrir liši. Punktur.

Tillaga: Finnur hefur vissulega gert mistök sem ekki er óalgengt hjį ungum varnarmönnum, en …

2.

„„Ég gerši sam­komu­lag viš sjįlf­an mig; ég ętla aš tolla ķ tķu tķma. Ég ętla ekki aš gef­ast upp.““

Frétt į mbl.is.      

Athugasemd: Ešli mįls vegna er ekki hęgt „aš gera samkomulag viš sjįlfan sig“. Minnst tvo žarf til aš gera samkomulag. Auvšitaš geršist ekkert annaš en aš mašurinn įkvaš aš gera žetta. Einfaldara er žaš nś ekki.

Svona kjįnatal er lķkt žvķ sem oft sést ķ fjölmišlum: „aš standa meš sjįlfum sér“. Žaš er gjörsamlega śtilokaš vegna žess aš hver mašur stendur einn, enginn einn er tveir. 

Svo er žaš annaš mįl aš flestir geta aušveldlega fariš hjį sér ...

Tillaga: „Ég įkvaš aš tolla ķ tķu tķma. Ég ętla ekki aš gef­ast upp.“

3.

„Alls eiga 21 borg į Indlandi žaš į hęttu aš missa allt grunnvatn fyrir 2020 …“

Frétt į dv.is.       

Athugasemd: Žetta er įbyggilega fljótfęrnisvilla en mjög slęmt aš lįta hana birtast. 

Einn ķ tölunni tuttugu og einn er aušsjįanlega eintöluorš og žvķ į tuttugu og ein borg ķ vanda. Hęrri tala en einn er ķ fleirtölu. Vęru borgirnar tuttugu og tvęr eša fleiri eiga (ęttu) žęr ķ sama vanda.

Fjölmišlar mega ekki birta villur. Til žess eru villuleitarforrit ķ tölvum blašamanna. Žęr eru žó heimskar sem žżšir aš blašmenn verša aš lesa fréttir sķna yfir fyrir birtingu. Tölvuforrit eru samt varsöm, engin gerši athugasemd gera žótt žarna stęši „Tuttugu og tvęr borg …“ eša įlķka rétt skrifaš bull.

Betur fer į žvķ aš skrifa tölur meš bókstöfum en tölustöfum, aš minnsta kosti lįgar tölur.

Stafsetninga- og mįlfarsvillur ķ fjölmišlum er grafalvarlegt mįl, svipaš og skemmdur matur. Hvort tveggja hefur afar slęmar afleišingar.

Tillaga: Alls į tuttugu og ein borg į Indlandi žaš į hęttu aš missa allt grunnvatn fyrir įriš 2020 …

4.

„… fyrir meirihįttar skattalagabrot vegna reksturs feršaskrifstofufyrirtękisins Ęvintżrareisna.“

Frétt į visir.is.      

Athugasemd: Hér er nafniš Ęvintżrareisur rangt fallbeygt, raunar vitlaust skrifaš žvķ „reisna“ er ekki til ķ neinu eignarfalli nafnoršsins.

Reisn er nafnorš ķ kvenkyni og er eintöluorš, er ekki til ķ fleirtölu.

Oršiš reisur er fallbeygt svona ķ fleirtölu: reisur, reisur, reisum, reisa. Oršiš er tökuorš śr dönsku, sama og rejse, feršast. Ekki verra fyrir žaš en er nśoršiš afar lķtiš notaš ķ ķslensku.

Sama beygingarvilla er ķ frétt hjį mbl.is.  Ég fletti žvķ upp dómnum hjį Hérašsdómi Reykjaness og komst aš žvķ aš hin ranga fallbeyging er ekki ķ honum. 

Žegar ég er ķ vafa um fallbeygingu orša leita ég į malid.is og žar fęst alltaf svar į vef sem nefnist Beygingarlżsing ķslensks nśtķmamįls. Inn į žennan vef ęttu blašamenn aš fara oft į dag séu žeir ķ vafa um beygingu. Lykilspurningin er žó žessi: Hvaš eiga žeir aš gera sem aldrei eru ķ vafa um fall nafnorša en skrifa žau samt vitlaust?

Tillaga: … fyrir meirihįttar skattalagabrot vegna reksturs feršaskrifstofufyrirtękisins Ęvintżrareisa.


Verslun lokar, valkostur, og er aš hafa žaš notalegt

Oršlof og annaš

Lįta mikiš meš hann

Skipting fólks ķ „kynžętti“ eftir śtliti er löngu dauš ķ vķsindunum en żmsir halda žó meintum mun į lofti. Žó er vafasamt aš segja aš žeir „lįti mikiš meš hann“.

lįta mikiš meš e-n (manneskju) er aš hafa dįlęti į honum. Žeir gera mikiš śr honum, ž.e.: telja hann mikilvęgan eša żkja hann.

Mįliš, blašsķšu 29 ķ Morgunblašinu 25.6.2019.

Athugasemdir viš mįlfar ķ fjölmišlum

1.

„„Žeir voru bara ósköp skömm­ustu­leg­ir og leišir eitthvaš“

Frétt į mbl.is.         

Athugasemd: Hvaš merki aš vera „leišur eitthvaš“? Žekkir einhver žetta oršalag? Nei, aušvitaš ekki. „Eitthvaš“ ķ tilvitnušum oršum er einhvers konar hikorš eša orš sem sumir skjóta inn ķ frįsögn sķna žegar žeim finnst hśn ekki vera nógu oršmörg.

Enginn segir nżlišum ķ blašamennsku til. Žeir halda aš žeir eigi aš endurrita nįkvęmlega žaš sem višmęlandinn segir. Ķ prentmišlum eša vefmišlum į ekki aš gera žaš. Verkefni blašamanna er aš koma hugsun višmęlenda til skila, ekki dreifa vitleysum eša mįlvillum sem upp śr žeim hrökkva.

Tillaga: „Žeir voru bara ósköp skömm­ustu­leg­ir og leišir.“

2.

„Tölvutek lokar eftir 12 įr ķ rekstri.“

Fyrirsögn į visir.is.          

Athugasemd: Hverju skyldi verslunin Tölvutek hafa lokaš? Nei, verslanir geta hvorki opnaš né lokaš. Stórmunur er į žvķ aš verslun loki og verslun sé lokaš.

Į vefnum mbl.is er žessi fyrirsögn:

Ölfusį opnaši ķ morg­un.

Žarna eru blašamenn viš sama heygaršshorniš og į Vķsi. Fljótiš sem kennt er viš Ölfus opnar ekki eitt eša neitt enda hafur nįttśran ekki sjįlfstęša hugsun og ekki heldur fyrirtęki.

Tillaga: Tölvutek lokaš eftir 12 įr ķ rekstri

3.

„Markmiš meš veršhękkun į sętindi er aš gera óhollustu erfišari valkost fyrir neytendur [...]“

Fyrirsögn į visir.is.          

Athugasemd: „Valkostur“ er heimskulegt orš. Žaš er samsett af tveimur oršum sem hafa mjög svipaša merkingu. Margir eiga val um fjölmarga hluti og ašrir leita annarra kosta.

Upplżstir blašamenn og ašrir skrifarar eru nęr hęttir aš nota žetta furšulega orš. Žį kemur sumariš, sólin brosir en nżlišarnir sem leysa af į fjölmišlunum halda aš žeir eigi aš skrifa fréttir meš „flottum“ oršum eša einhvers konar stofnanamįllżsku. Žį veršur svokallaš hrun.

Žegar skattur hefur veriš hękkašur į sykri velja margir ašra kosti og ódżrari. Hinir geta vališ um aš halda įfram aš kaupa sykurvörur eša hętt žvķ.

Tillaga: Markmiš meš veršhękkun į sętindi er aš gera óhollustu erfišari kost fyrir neytendur, enda kostar hann samfélagiš meira.

4.

„Hann er aš hafa žaš notalegt meš vini sķnum …“

Frétt į dv.is.           

Athugasemd: Ę algengara er aš blašamenn lįti nęgja aš segja „er aš hafa“, žaš er fyrsta persóna eintala sagnarinnar aš vera og nafnhįtt sagnarinnar aš hafa. Śr veršur afar flatt og ómerkilegt mįl eins og sést į tilvitnuninni.

Žeir sem svona skrifa eru greinilega byrjendur meš lķtinn oršaforša. Óžarfi aš nota sögnina aš vera, hśn hjįlpar ekkert, gerir hugsunina ekki skżrari.

Til aš įtta sig nįnar į žessu mį geta žess aš sagnoršum ķ setningu er skipt ķ ašalsögn og hjįlparsögn. Hjįlparsagnir geta aldrei stašiš einar og sér įn ašalsagnar, žį veršur setningin botnlaus. 

Hér eru hjįlparsagnir ķ žremur setningum feitletrašar: Ég er farinn śt. Hann vill verša bķlstjóri. Hśn er lķklega komin heim.

Af žessu tilefni eru hér nokkrar hugleišingar: Mįlfręšileg hugtök hafa lķtiš aš segja fyrir flesta og žvķ ekki mikil žörf aš leggja įherslu į žau. Ašalatrišiš er mįlkenndin, tilfinningin fyrir mįlinu, hvort heldur aš žaš sé „gott“ eša „vont“, „rétt“ eša „rangt“, žaš er oft smekksatriši. 

Mįltilfinning fęst ekki nema meš lestri bóka, helst frį barnęsku og langt fram į fulloršinsįr.

Fólk sem hefur lesiš mikiš getur skrifaš. Žaš hefur rķkulegan oršaforša og kann į blębrigši tungumįlsins, hvaš er viš hęfi og hvaš ekki. 

Sį sem aldrei hefur įstundaš lestur getur ekki skrifaš. Einfaldara getur žaš ekki veriš. Ekki dugar aš hafa lesiš „ašeins“ skólabękur vegna žrżstings frį kennurum eša foreldrum. Sį mun alltaf skrifa skemmdan texta og skemmdin smitar śt frį sér eins og mygla ķ mat.

Įgęti lesandi, veistu hvers vegna fjölmišlar rįša til sķn fólk ķ blašamennsku sem eru slakir skrifarar? Nokkrar įstęšur eru fyrir žvķ, til dęmis fręndsemi og kunningsskapur, en žó oftar en ekki vegna žess aš slķkir eru hręódżrir starfsmenn, eru į byrjendalaunum ķ nokkuš langan tķma įšur en žeir eru reknir og ašrir byrjendur rįšnir ķ žeirra staš. 

Žetta er įstęšan fyrir uppnefninu „blašabörn“ sem er afar nišurlęgjandi og ljótt aš nota. Samt freistast mašur til žess.

Tillaga: Hann hefur žaš notalegt meš vini sķnum …

 


Mótorhjólum misbeitt gegn nįttśru landsins - myndir

0J2B8253Akstur utan vega er alvarlegt vandamįla į sušvesturhorni landsins. Sérstakur vandi er vegna mótorhjóla, svokallašra „krossara“. Félagsskapur manna mótorhjólum fékk fyrir um tuttugu įrum ašstöšu austan viš Vķfilsfell, žar sem heita Bolöldur. Žaš var misrįšiš žvķ mótorhjólališ hefur iškaš akstur langt śt fyrir žaš svęši sem žeim var markaš og valdiš stórskaša į nįttśrnni.

Nś er svo komiš aš hjólastķgar hafa myndast vestan viš Vķfilsfell og Blįfjöll, einnig austan viš fjöllin og mį segja aš Blįfjöll séu nęr hringekin en žar į hvergi aš vera ekiš į vélknśnum ökutękjum. Raunar hefur veriš ekiš langleišina upp į topp Vķfilsfells.

DSC_0064Sandkletturinn Ölduhorn vestan undir Vķflsfelli hefur veriš hringspólašur og umhverfi hans stórskemmt og veršur seint lagaš žó mótorhjólaumferšin leggist af.

Vestan undir Hengli hafa mótorhjólamenn reykspólaš eins og žeir eigi svęšiš. Spólaš sig upp móbergsklappir, og tętt žęr. Žeir hafa hjólaš inn ķ Innstadal, fylgt gömlum göngu- og kindastķgum, breikkaš žį og dżpkaš.

Um helgina sį ég svo merki um akstur mótorhjóla ķ Grindasköršum. Žar hefur hjólum veriš ekiš upp bratta hlķš viš Mišbolla. Mį vera aš žaš hafi veriš gert į mešan frost var ķ jöršu og snjór aš hluta til į. Engu aš sķšur sjį ummerkin greinilega, mosinn er daušur ķ hjólförunum.

DSC_0179Svo viršist vera aš margir „krossarar“ beri enga viršingu fyrir nįttśru landsins og telji sér heimilt aš aka af augum svo framarlega sem žeir nįst ekki, kęršir og dęmdir. Žetta višhorf er svo hrikalega ruddalegt aš engu tali tekur. Žörf er į žvķ aš taka į žessum vanda, hirša „krossara“ og kęra.

Efsta myndin er tekin ķ Grindasköršum, horft nišur. Žarna sést hvernig hjólakapparnir hafa gert nokkrar tilraunir til aš komast upp brekku. Snjór hefur veriš ķ brekkunni ekki į mosanum sem er daušur ķ hjólförunum.

Önnur myndin er tekin vestan undir Vķfilsfelli. Žarna hafa myndast žrķr trošningar hliš viš hliš. Žegar sį fyrsti er illfęr fęra kapparnir sig til hlišar og bśa til annan og svo koll af kolli.

DSCN0667Žrišja myndin er lķka tekin undir Vķfilsfelli, undir Ölduhorni. Žar gera „krossarar“ sitt besta til aš eyšileggja fallega nįttśru.

Fjórša myndin er tekin vestan undir Hengli į leiš ķ Marardal. Žarna hafa kappar reynt sig viš móbergiš og greinilega komist upp, hrósaš sigri. Mį vera aš žeir hafi veriš į nagladekkjum.

dsc_4423_bSķšasta myndin er af mótorhjólamönnum sem komust langleišina upp į Vķfilsfell. Žarna eru žeir ofan viš svokallaša Sléttu, į leiš nišur móbergiš. Žeir komst ekki miklu ofar en žetta. Sem betur fer var nęgur snjór og žeir nįšu ekki aš spóla sig ķ gegnum hann. Dekkin voru alsett stórum nöglum og er mjśkt móbergiš engin fyrirstaša. 

 

 


mbl.is Mótorhjólum ekiš utan vega
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Kalla eftir, horfa til og afhjśpa eša upplżsa

Oršlof og annaš

Nżleg nżyrši

Žaš eru ekki ašeins tękninżjungar sem žurfa nż orš, samfélagsbreytingar leiša einnig til žess aš mynduš eru nżyrši. Oršiš śtrįsarvķkingur kemur fram 2008 og į sķšustu mįnušum hefur mikiš veriš rętt um aflandskrónur.

Ķ kjölfar stóraukinnar feršamennsku bęttist nżyršiš lundabśš viš oršaforšann og nżjungar ķ mataręši hafa lķka skilaš żmsum nżyršum, svo sem steinaldarfęši og lįgkolvetnafęši.  [...]

Sumum nżyršum er ętlaš aš leysa af hólmi orš sem žykja ekki hęfa vöndušu mįli. Emoji, hinar litlu myndir sem snjallsķmanotendur nota til aš tjį žaš sem orš fį ekki lżst, hafa fengiš ķslenska heitiš tjįmerki.

Vķsindavefurinn.

Athugasemdir viš mįlfar ķ fjölmišlum

1.

„Sir Alex bišlar til Man. United.“

Fyrirsögn į mbl.is.         

Athugasemd: Varla er mašurinn į bišilsbuxunum en lįtum žaš nś vera. Į vefnum Skysports segir ķ fyrirsögn um sama mįl:

Sir Alex Ferguson urges Man United to appoint Steve Walsh in consultancy role.

Ķslenska blašamanninn skortir orš. Hann žżšir enska oršiš „urge“ sem sögnina aš bišla į ķslensku. Allt bendir žó til aš Alex Ferguson sé aš hvetja fótboltafélagiš til aš rįša žennan mann.

Tillaga: Sir Alex hvetur Man. United til aš rįša Steve Walsh

2.

„… manni ręnt įsamt dóttur sinni.“

Dagskrįrkynning kl. 19.35 ķ Rķkissjónvarpinu 19.6.2019.         

Athugasemd: Į hlaupum heyrši ég dagkrįrkynni segja žetta ķ Sjónvarpinu. Žetta er ekki rétt.

Tillaga: … manni ręnt įsamt dóttur hans.

3.

„Man. United horf­ir til Norwich.“

Fyrirsögn į mbl.is.         

Athugasemd: Ekkert er aš žvķ aš orša žaš žannig žegar einhver lķtur til annars meš įkveš markmiš ķ huga. Sś er merkingin į aš horfa til einhvers.

Hins vegar er eitthvaš aš žegar oršalagiš er notaš žrisvar ķ örstuttri frétt. 

  1. Man. United horf­ir til Norwich.
  2. For­rįšamenn Manchester United horfa nś til Norwich …
  3. Leikmašur­inn sem United horf­ir til er …

Ķ fréttinni segir:

Leikmašur­inn sem United horf­ir til er hinn 19 įra gamli Max Aarons …

Oršalagiš er enskuskotiš. Betur fer į žvķ aš segja:

Leikmašur­inn sem United horf­ir til er Max Aarons 19 įra gamall …

Ķ fréttinni segir:

Hann er landslišsmašur U19 įra lišs Eng­lands og er sagšur passa vel ķ nżja leik­manna­stefnu į Old Trafford aš sękja unga Breta til fé­lags­ins.

Žetta er ekki fullklįruš mįlsgrein og frekar klśšursleg. Eitthvaš vantar ķ sķšustu setninguna sem er svokölluš innskotssetning. Žarna žyrfti aš setja kommu į eftir Trafford eša eitthvaš annaš. Skįrra er žó žetta:

Hann er ķ U19 įra landsliši Eng­lands og er sagšur passa vel ķ nżja leik­manna­stefnu į Old Trafford en ķ henni felst mešal annars aš rįša unga Breta til fé­lags­ins.

Efnislega er hins vegar dįlķtiš kjįnaleg mįlsgrein.

Tillaga: Engin tillaga.

4.

„Jakob sagšur eiga aš skammast sķn af Elķnu.“

Fyrirsögn į dv.is.         

Athugasemd: Žessi fyrirsögn skilst illa. Hśn gengur ekki upp. Mį vera aš Jakob eigi aš skammast sķn fyrir Elķnu eša Jakob eigi aš skammast sķn vegna Elķnar eša Elķn vilji aš Jakob skammist sķn. Hvernig sem reynt er aš botna ķ fyrirsögninni er ljóst aš hśn er tómt bull. 

Ķ heild sinni er fyrirsögnin svona:

Jakob sagšur eiga aš skammast sķn af Elķnu „Jakob Frķmann. Žś ert mengašur. Mengašur af fordómum, žekkingarleysi og fyrirlitningu“

Blašamašurinn viršist ekki hafa hugmynd um hvaš fyrirsögn er. Skynsamir blašamenn myndu skipta henni ķ yfir og undirfyrirsögn, sjį tillöguna. Ķ žaš minnsta vantar einn punkt. 

Hins vega er furšulegt aš DV skuli leyfa sér aš aš birta meišandi og ruddalega umsögn. Skiptir engu žó višmęlandinn hafi rétt fyrir sér, fjölmišillinn veršur aš fylgja įkvešnum sišareglum ķ žessum efnum. Hvorki er įstęša til aš ofbjóša lesendum né žeim sem um er rętt. Žaš er einfaldlega ljótt. 

Vafasamt er aš endurbirta meišandi ummęli sem finnast į samfélagsmišlum. Žaš er ekki góš blašamennska.

Tillaga: Elķn segir aš Jakob eigi aš skammast sķn - Žś ert mengašur af fordómum, žekkingarleysi og fyrirlitningu.

5.

„Kevin Costner afhjśpar 27 įra gamalt leyndarmįl į bak viš hiš fręga Bodyguard-plakat.“

Fyrirsögn į visir.is.          

Athugasemd: Hvaš merkir sögnin aš afhjśpa? Leikarinn Kevin Costner gerši ekkert annaš en aš segja frį žvķ sem geršist. Hann afhjśpaši ekkert heldur upplżsti, sagši frį.

Sį sem skrifar įttar sig ekki į blębrigšum mįlsins, notar orš sem ekki hęfir ķ frįsögninni. Ķ heimildinni, Entertainment, stendur ekkert um afhjśpun į leyndarmįli. Afhjśpun er bara uppspuni hjį blašamanninum.

Tillaga: Kevin Costner segir frį leyndarmįlinu um fręga Bodyguard-plakatiš.

6.

„Jeremy Hunt utanrķkisrįšherra Bretlands og leištogaefni Ķhaldsflokksins kallaši eftir žvķ aš keppinautur hans ķ leištogakjörinu, Boris Johnson, skorist ekki undan žvķ aš męta ķ kappręšur ķ sjónvarpssal nś ķ vikunni.“

Fréttir į visir.is.          

Athugasemd: Žetta er of löng og ķ žokkabót skrżtin samsetning. „Kalla eftir žvķ aš Boris skorist ekki undan …“. Mįlsgreinina hlżtur aš vera hęgt aš einfalda.

Hvaš žżšir aš „kalla eftir“ einhverju? Žetta er eitt vinsęlasta tķskuorš blašamanna sem žżša įn hugsunar beint śr ensku oršasambandiš „to call for“.

Į ķslensku merkir sögnin aš kalla aš hrópa, hrópa į, žaš er aš hękka röddina. Nś kalla allir eftir breytingum, svörum eša öšru žegar merkingin er sś aš veriš er aš heimta, krefjast eša hvetja til breytinga.

„Don’t be a dick, Boris“, sagši einhver į netinu. Bein žżšing į ķslensku vęri ekki alveg žaš įtt er viš.

Athygli vekur aš blašamašurinn kallar Hunt leištogaefni en ekki Johnson. 

Tillaga: Jeremy Hunt utanrķkisrįšherra Bretlands skoraši į keppinaut sinn ķ leištogakjörinu, Boris Johnson, fyrrum utanrķkisrįšherra, aš męta ķ kappręšur ķ sjónvarpssal nś ķ vikunni.


Bestu ķslensku fyrirtękjanöfnin į ensku 2019

Hér verša veitt veršlaun fyrir bestu ķslensku fyrirtękjaheitin į ensku fyrir įriš 2019. Ašstandendur eiga heišur skilinn fyrir aš aušvelda landsmönnum skilning į starfsemi sem vart vęri hęgt aš orša į ķslensku, žvķ hallęrislega tungumįli.

Lesendur eru bešnir um aš velja besta heitiš og senda tillögur sķnar til Mennta- og menningarmįlarįšuneytisins og merkja rįšherranum. Dregiš veršur śr innsendum tillögum og sį heppni sendur til śtlands į kostnaš ķslenskrar mįlnefndar.

Reykjavik midsummer music, 20. til 23. jśnķ 2019. Tónleikahįtķš. Auglżst undir žessu heiti vegna žess aš enginn myndi skilja Mišsumarstónleikar ķ Reykjavķk eša eitthvaš įlķka į ķslensku.

Mink Campers, hjólhżsi, ķslensk framleišsla. Allir skilja hvaš įtt er viš enda vęri žaš tóm vitleysa aš nota ķslenskt nafn enda er markhópurinn bśsettur hér į landi.

Collection, fataverslun ķ mišbę Reykjavķkur. Vera mį aš žessi verslun sé ķ eigu śtlendinga og ķ helstu borgum séu reknar sambęrilegar verslanir undir žessu heiti. Žaš vęri žvķ hrikaleg gošgį aš nota ķslenskt nafn enda myndu hérlendir ekki skilja slķkt rugl.

Home and youŽetta er įbyggilega alžjóšleg verslun sem ekki veršur rekin į Ķslandi undir nafninu „hómen djś“ eins og framburšurinn hljómar ķ śtvarpsauglżsingum. Hvaš žį aš žaš vęri nefnt ķslensku nafni.

Sea Life Trust, rekur nįttśruminjasafn ķ Vestmannaeyjum. Óvķst hvort žetta sé ķslenskt fyrirtęki eša śtlenskt. Žvķlķkar hamfarir yršu ef nafniš vęri į ķslensku. Nóg hafa eyjaskeggjar žurft aš žola svo žaš bętist ekki ofan į.

Sahara. Žetta er stafręn auglżsingastofa og sękir aušvitaš višskipti til śtlanda. Žar af leišandi vęri ómögulegt aš héti Mżrdalssandur, Fjörusandur eša Öręfi. Śtlendingar myndu žurfa lęknisašstošar viš įšur en žeir gętu skipt viš stofu meš slķku nafni.

Lögmannsstofan Sęvar Žór & PartnersŽeir eru žrķr sem starfa į lögmannsstofunni. Fyrir utan Sęvar eru félagar hans, afsakiš, partnerar hans, žar į vappi žeir Lalli og Svenni. Hvaš yrši um višskiptin er fyrirtękiš héti žvķ hallęrislega nafni Lögmannsstofan Sęvar Žór og félagar? Žvķ mišur myndu žau verša aš engu og žaš veit Sęvar manna best.

Doktor Byke. Fyrirtęki sérhęfir sig ķ višgeršum į reišhjólum. Ekki nokkur mašur myndi skilja ef žaš héti Reišhjólalęknirinn eša įlķka hallęrislegu ķslensku nafni. Lķklega kemur fólk ķ hrönnum frį śtlöndum til aš fį gert viš tvķhjólin sķn. Ķslenskt nafn myndi įn efa gera śt af viš žau višskipti.

Eyesland. Fyndiš og spaugsamt fólk rekur gleraugnaverslun undir žessu nafni. Sko, fyrir žį sem ekki vita er žaš boriš fram „ęsland“ sem er nįkvęmlega eins framburšur og į nafni landsins okkar į ensku, „Ęsland“. Svona skop veršur aldrei gamaldags og hallęrislegt eins og hiš forna tungumįl „ęslandikkk“. Fólk kemur beinlķnis hlęgjandi inn ķ bśšina og žeir sem žurfa engin višskipti hlęgja aš nafninu og žrį ekkert heitar en aš žurfa į glasses aš halda.

Hjólhżsa mover. Tęki sem hreyfir hjólhżsi śr staš mį alls ekki heita Hjólhżsahreyfir. Alkunna er aš ķslenska er frekar takmarkaš tungumįl. Žaš er alrangt sem skįldiš kvaš, aš į ķslensku mętti „alltaf finna svar og orša stórt og smįtt sem er og var“. Žess vegna er skynsamlegt, svona fyrst ķ staš aš blanda saman ensku og ķslensku ķ auglżsingum fyrirtękisins og žaš er svikalaust gert. Žegar ķslenskan er śtdauš er aušvelt aš endurvinna auglżsinguna, stroka śt örfį ķslensk orš og sjį auglżsingin er oršin ensk įn mikils kostnašar.

Fagna ber samręmdu og žungu įtaki sem fólk ķ višskiptum hefur lagt ķ gegn ķslenskunni. Holan dropar steininn eins og sagt er ... Fyrr en varir veršur ķslenskan ekki lengur deyjandi tungumįl, hśn veršur śtdauš. Žį er markmišinu nįš.

Skammarveršlaunin hljóta eigendur auglżsingastofu sem įšur hét Hype, boriš fram „hęp“, og er fallegt enskt nafn. Ķ tómu rugli breyttu žeir nafninu ķ Aldeilis. Hver skilur svoleišis? Mį bara gera svona įn leyfis?

Lįtum žetta nś nęgja og förum į Seacret solstice festival in Poolvalley in Smoketown.

 


Ofnotašir frasar ķ fjölmišlum

Hér segir frį ofnotušum frösum ķ fjölmišlum, tķskuoršasamböndum sem blašamenn geta varla slitiš sig frį. 

Ég er ekki aš setja śt į žessa frasa, sķšur en svo. Hins vegar mį alveg hvķla sum, nota önnur ķ stašinn. Stundum višist sem blašamenn séu aš bśa til einhvers konar blašamannamįl sem enginn annar notar. Žaš er einhver konar flękjumįl: Löggan talar löggumįl og stjórnsżslan stofnanamįl. Allir viršast tala og skrifa žaš sem ašrir bśast viš aš žeir geri. Fęstir nota hausinn.

Ég hef įšur tekiš saman įlķka lista, sjį hér

  1. Gera žaš gott. Notaš til dęmis um žį sem standa sig vel. Allir eru aš gera žaš gott, fęrri standa sig, eru duglegir og svo framvegis. 
  2. Sannfęrandi sigur: Einkum notaš ķ boltaķžróttum žegar sigurlišiš žarf lķtiš aš hafa fyrir sigrinum. Samt er aldrei talaš um ósannfęrandi sigur.
  3. Skella sér ķ eitthvaš. Aš sögn skellir fólk sér ķ allt mögulegt, sólbaš, verslunarferš, partķ, bķlferš, rśmiš … Óljóst er hvort skellur fylgir. Oft er nóg aš segja aš einhver hafi variš ķ bśšir, partķ, bķlferš eša bara ķ rśmiš.
  4. Gera sér lķtiš fyrir. Žegar einhver hefur gert eitthvaš aušveldlega eša fengiš einhverju įorkaš, jafnvel į skemmri tķma en ašrir, er tķšum sagt aš sį „hafi gert sér lķtiš fyrir“, ekki einfaldlega gert žaš sem hann gerši. 
  5. Kalla žetta gott. Oftast notaš ķ staš žess aš segja aš einhver sé hęttur, ętti aš hętta eša vilji hętta. Oršasambandiš er oftar en ekki notaš į hallęrislegan mįta.
  6. Kķkja į eitthvaš. Žegar einhver fręgur dvelst į Ķslandi skošar hann sjaldnast feršamannastaši, heimsękir ekki staši eša bregšur sér hingaš eša žangaš. Hann eša hśn kķkir į Gullfoss, Žingvelli eša Mżvatn. Viš hin kķkjum į veitingastaš og erum žar stundum ķ drykklanga stund, jafnvel margar klukkustundir.
  7. Til margra įra. Ķ staš žess aš segja ķ mörg įr kemur žetta oršalag. Žau voru gift ķ mörg įr er stundum sagt en tķskufólkiš segir aš hśn/hann hafi veriš maki til margra įr. Žjįlfari ķ mörg įr, žjįlfari til margra įra. Frekar leišigjarnt.
  8. Horfa til žess. Vķša ofnotaš. Oftast įgętt aš nota einfalt sagnorš. Horfa til žess aš fjįrmagna žurfi reksturinn. Betra er aš segja aš fjįrmagna žurfi reksturinn eša leita leiša til žess.
  9. Eiga sér staš. Oftast gagnslaust og bętir engu viš en sumum finnst žetta svo sannfęrandi višbót. Dęmi: Žegar kaupin į bķlnum įttu sér staš, en betra er aš segja; žegar bķllinn var keyptur. Einfalt.
  10. Um ręšir. Žetta mį alveg hverfa, aš minnsta kosti ķ nokkur įr. Žaš sem um ręšir hjį ašilum vinnumarkašarins er stytting vinnuvikunnar. Betra er aš segja aš žeir ręši leišir til aš stytta vinnuvikuna.
  11. Višbragšsašilar. Sumir blašamenn žrį oršalagi „response team“ og nota žvķ višbragšsašilar.  Lögregla, sjśkrališ, björgunarsveitir, slökkviliš bregšast ekki viš nema žeim sé tilkynnt um óhapp eša slys. Žeir sem eru vitni eša koma snemma į slysstaš bregšast flestir viš. Žeir eru allt eins „višbragšsašilar“. Hvaša gagn er af oršinu ef allir eru nś oršnir višbragšsašilar.

Dómsigur banns Trumps, kķkja į fossa, og višvarandi skśrir

Oršlof og annaš

Hvert stefnir ķslenskan?

Ég fór ķ Bónus į dögunum og kom į afgreišslukassann og segi viš drenginn sem stimplaši inn aš ég ętlaši aš fį žetta hvorutveggja. Hann kallar ķ nęsta afgreišslumann. „Siggi er hvorutveggja „bęši“?“

Žį var ég į ferš ķ fyrra og kom į žekktan veitingastaš noršan heiša. Ungur mašur stóš viš afgreišsluboršiš. „Can I help you?“ Ég segi į ķslensku „Jį, takk, en er ekki einhver į žessum bę sem talar ķslensku?“ 

Afgreišslumašurinn snarar sér inn ķ eldhśs og kemur aš vörmu spori. „Get ég ašstošaš herrann?“ 

Hśmorinn ķ lagi hjį žessum unga manni en hvert stefnir ķslensk tunga žegar Ķslendingar eru įvarpašir į erlendri tungu ķ sinni heimasveit?

Arnór Ragnarsson, grein ķ Morgunblašinu 11.6.2019.

Athugasemdir viš mįlfar ķ fjölmišlum

1.

„Dómsigur fyrir bann Trump viš transfólki ķ hernum.“

Fyrirsögn į visir.is.           

Athugasemd: Skilur einhver žessa fyrirsögn? Mįlfręšilega er hśn rétt og  engin stafsetningavilla. Er žį ekki allt gott? Nei, hér vantar smįręši sem kallast rökrétt hugsun. Sigraši bann Trumps“ fyrir rétti eša var žaš stašfest?

Tillaga: Engin tillaga.

2.

„Ķ dag hafa Armstrong og Han­sen veriš ķ Hśsa­felli og sam­kvęmt In­sta­gram-reikn­ingi hans fóru žau mešal annars og kķktu į Hraun­fossa.“

Frétt į mbl.is.          

Athugasemd: Śtlendingar „kķkja“ einatt į hina og žessa staši į landinu ef marka mį blašamenn. Sögnin aš kķkja merki ekki aš skoša. Į malid.is segir mešal annars: 

Kķkja s. (17. öld) ‘gęgjast, horfa ķ kķki’. To., sbr. nżnorska og sęnska kika, danska kige […] Lķklega sk. keikur og kikna og upphafl. merk. ‘aš beygja sig eša reigja til aš sjį betur’. Sjį kķkir og kikka.

Ķ daglegu tali er sögnin aš kķkja fyrst og fremst höfš um aš koma stuttlega viš, horfa ķ gegnum kķki, skoša laumulega og įlķka. Oršiš er frekar ofnotaš, er tķskuorš og frekar leišinlegt sem slķkt.

Svo er žaš žetta oršalag sem er dįlķtiš ruglaš: „Fóru mešal annars og kķktu ...“ Eru žrjś fyrstu oršin ekki óžörf?

Enska oršiš „account“ getur žżtt reikningur. „Accountant“ žżšir bókhaldari og „accounting“ er reikningshald, žaš er bókhald og gerš įrsreiknings og fleira.

Mér finnst alveg ótękt aš įskrift mķn aš Instagram eša Facebook sé kölluš reikningur. Lżsi hér meš eftir gegnsęrra orši.

Tillaga: Ķ dag hafa Armstrong og Han­sen veriš ķ Hśsa­felli og samkvęmt In­sta­gram-įskrift hans skošušu žau Hraun­fossa.

3.

„Višvarandi skśrir.“

Vešurfréttir kl. 22 ķ Rķkissjónvarpinu 18.6.2019.           

Athugasemd: Lżsingaroršiš višvarandi er hrein og klįr danska sem hefur nįš góšri fótfestu ķ ķslensku mįli. Danska oršabókin segir um oršiš:

[Vedvarende] som består til stadighed fx om uudtųmmelige energiformer som solenergi og vindenergi

Į malid.is segir:

… sem varir lengi, sem erfitt er aš losna viš

Nafnoršiš skśr, sem er ķ kvenkyni og er ķ merkingunni regn sem stendur stutt yfir, er svolķtiš vandmešfariš. Žvķ mį ekki rugla saman viš karlkynsoršiš skśr sem merkir lķtil og óvönduš bygging sem einkum er notuš til geymslu. Aš vķsu eru til bķlskśrar sem yfirleitt eru traustlega byggšir.

Skśrin, regnskśrin, beygist svona ķ eintölu: Skśr, skśr, skśr til skśrar. Ķ fleirtölu: Skśrir, skśrir, skśrum, til skśra.

Skśrinn, hjallurinn, beygist svona ķ eintölu: Skśr, skśr, skśr, skśrs. Ķ fleirtölu: Skśrar, skśra, skśrum, skśra.

Dęmi:

  1. Skśrin féll į skśrinn.
  2. Žau stóšu af sér skśrirnar ķ skśrunum.
  3. Hann tafšist vegna skśrarinnar.
  4. Žau töfšust vegna skśranna.
  5. Į morgun veršur leišinda skśravešur.
  6. Ekki hlakka ég til žessara skśravešra.

Einsleitni tungumįlsins er fjölbreytileg ... eša žannig.

Tillaga: Skśravešur.

4.

„Haffęrisskķrteini lķka komiš fljótlega.“

Undirfyrirsögn į blašsķšu 8 ķ Morgunblašinu 19.6.2019.           

Athugasemd: Er oršaröšin ekki dįlķtiš skrżtin ķ žessari setningu? Svo viršist sem oršin hafi fariš į flakk žvķ svona talar varla nokkur mašur.

Tillaga: Haffęrnisskķrteiniš kemur lķka fljótlega.


Hjólhżsamover, stofna til nżs lķfs og hann Pebble Beach

Oršlof og annaš

Prósent

Varast skyldi aš lķta į oršiš prósent sem óbeygjanlegt orš. Fyrirtękiš var rekiš meš fimm prósenta halla. Veršiš er sjö prósentum lęgra. Fimmtįn prósent landsmanna horfšu (ekki „horfši“) į žįttinn. Hundraš komma eins prósents hękkun.

Mįlfarsbankinn.

Oršiš falbeygist svo ķ eintölu: Prósent, prósent, prósenti, prósents. Ķ fleirtölu: Prósent, prósent, prósentum, prósenta.

Athugasemdir viš mįlfar ķ fjölmišlum

1.

„Dómsigur fyrir bann Trump viš transfólki ķ hernum.“

Fyrirsögn į visir.is.           

Athugasemd: Skilur einhver žessa fyrirsögn? Mįlfręšilega er hśn rétt og  engin stafsetningavilla. Er žį ekki allt gott? Nei, bann Trumps sigraši ekkert. Hins vegar hélt tilskipun Trumps sem bannar transfólk fįi aš gegna heržjónustu.

Tillaga: Trump sigrar ķ dómsmįli vegna transfólks ķ hernum.

2.

„Hjólhżsa mover.“

Auglżsing į blašsķšu 8 ķ Morgunblašinu 15. jśnķ 2019.          

Athugasemd: Fyrirsögnin į auglżsingunni er afar aum. Blandaš er saman ķslensku og ensku rétt eins og žau séu sama tungumįliš. Slķk gengur ekki. Skynsamlegra er aš nota bara annaš tungumįliš. Auglżsandinn hlżtur aš geta gert betur, žó ekki sé nema af viršingu fyrir hugsanlegum kaupendum.

Ķ žessu tilviki hefši mįtt segja „hjólhżsa hreyfir“ enda veriš aš kynna tęki sem hreyfir viš žungum hjólhżsum, nokkuš sem einn eša tveir menn bifa varla.

Tillaga: Hjólhżsahreyfir.

3.

„Frelsissvipt af barnsföšur sķnum …“

Frétt į dv.is.          

Athugasemd: Veit ekki hvort svona flokkist sem leti, žekkingarleysi eša hvort tveggja. Žį veršur til żmislegt skrżtiš: Einhver framkvęmir afbrot, frelsissviptir eša „ašgeršagerir“ ķ staš žess aš brjóta af sér, svipta frelsi eša gera eitthvaš.

Blašamenn sem svona skrifa eru ekki vanir, hafa ekki mikinn oršaforša og gera sér ekki grein fyrir neyšarlegum takmörkunum sķnum. Yfirleitt fer betur į žvķ aš nota germynd, eins og gert er ķ tillögunni, heldur en aš nota žolmynd, eins og er ķ tilvitnuninni.

Tillaga: Barnsfaširinn svipti hana frelsi.

4.

„Fyrir žeim var erfitt aš stofna til nżs lķfs.“

Frétt į visir.is.          

Athugasemd: Ķ nokkuš góšri grein er fjallaš um afleišingar slyssins ķ Chernobyl. Höfundurinn hefši samt mįtt lesa greinina miklu betur yfir fyrir birtingu. Nokkur fljótfęrni bagar hann.

Tilvitnunin er dįlķtiš skrżtin. Eiginlega er žetta ómöguleg setning, ber mikinn keim af žżšingu śr ensku. Žvķ mišur hafši ég ekki fyrir žvķ aš kanna heimildina en hśn gęti hafa veriš svona į ensku:

For them it was difficult to begin a new life.

Į ķslensku er žaš oršaš žannig aš viš getna kvikni nżtt lķf. Varla er blašamašurinn aš tala um erfišleika viš getnaš, sem žó er ekki śtilokaš.

Hins vegar kann aš vera aš hann eigi viš aš fólk sem hafi flutt bśferlum hafi įtt erfitt meš aš lagag sig aš nżju umhverfi. Sé svo vęri betra aš segja žaš žannig.

Ķ greininni segir einnig:

Ķ Hvķta-Rśsslandi bjó fólk į svęši žar sem jošskortur var viš lķši.

Höfundurinn veršur aš įtta sig į aš sjįlfvirk villuleitarforrit ķ tölvunni skilja ekki blębrigši ķslensks mįl. Žaš gerir ekki greinarmun į lżši og lķši, hvort tveggja er rétt skrifaš en merkingin er ekki hin sama.

Žaš sem er viš lżši er hjį lżšnum og ritaš meš ufsilon ķ. Hins vegar er oft sagt aš eitthvaš lķši hjį, lķši yfir eša skż lķši yfir loftin blį og er allt annaš.

Tillaga: Fyrir žau var erfitt aš ašlagast nżjum heimkynnum.

5.

„Sjįlfstęši Gręnlands mun verša.“

Frétt į kjarninn.is.           

Athugasemd: Verša hvaš? Lķklega į blašamašurinn viš aš Gręnland muni verša sjįlfstętt. Eitthvaš śtlenskt er viš žessa fyrirsögn. Mį vera aš hśn sé nęr dönsku en ķslensku. 

Tillaga: Gręnland mun verša sjįlfstętt.

6.

„Pebble Beach gaf bestu kylfingum heimsins tękifęri til aš sżna klassagolf.“

Undirfyrirsögn į blašsķšu 24 ķ Morgunblašinu 18.6.2019.          

Athugasemd: Hann viršist vera einstakur mašur žessi Pebble Beach og ętti aš fara sem vķšast meš nemendur sķna og sżna klassagolf. 

Nei, Pebbel Beach er ekki mašur, heldur stašur, golfvöllur. Völlurinn viršist vera svo góšur aš kylfingar hafi nįš aš spila žar frįbęrlega vel. Hįlfasnalegt aš orša žetta eins og segir ķ fyrirsögninni.

Tillaga: Bestu kylfingar ķ heimi spilušu frįbęrlega į Pebble Beach. 

 

7.

„Samkvęmt könnuninni, sem hafa veršur ešlilegan fyrirvara į eins og į öšrum slķkum, eru nś aftur fleiri jįkvęšir en neikvęšir vegna ašstęšna ķ efna- hagslķfinu eftir neikvęšari svörun fyrr į įrinu žar sem fleiri töldu ašstęšur slęmar en góšar.“

Leišari Morgunblašsins 18.6.2019.         

Athugasemd: Nś kunna einhverir aš halda aš ég vęri meš leišarahöfund Morgunblašsins į heilanum. Žaš er aš hluta til rétt, hef lesiš leišarann blašsins meš athygli ķ įratugi. Ķ gegnum tķšina hafa ritstjórar blašsins skrifaš góša leišara og hafa ašrir komiš aš skrifunum og oftast gert vel. Nśverandi ritstjóri er beinlķnis ķ uppįhaldi hjį mér.

Nś bregšur svo viš aš ritstjórinn er fjarverandi og einhver sem ekki skrifar vel hleypur ķ skaršiš. Leišarinn er frekar illa skrifašur, rétt eins og leišari gęrdagsins. Verst er žó aš höfundurinn viršist ekki hafa yfirsżn yfir žaš sem hann vill segja. Skrifin verša žvķ slöpp endursögn śr fréttum en ętti aš vera sjįlfstęš greining og stefnumiš.

Ofangreind tilvitnun śr leišara dagsins er endemis langloka. Höfundurinn viršist ekki skilja aš punktur er besti vinur allra skrifara. Samt fjandskapast hann viš blessašan punktinn og flękir mįlsgreinar ķ innskotssetningar og aukasetningar žar til mann žrżtur örendiš viš lesturinn.

Svona skrif er vķti til varnašar.

Tillaga: Samkvęmt könnuninni eru nś aftur fleiri jįkvęšir en neikvęšir vegna ašstęšna ķ efnahagslķfinu. Fyrr į įrinu voru svarendur neikvęšari, töldu ašstęšur slęmar, fęrri fannst žęr góšar.


Nęsta sķša »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband