Bloggfęrslur mįnašarins, aprķl 2019

Framkvęma flug, bakiš į sķmanum og hępašur blašamašur pśllar

Oršlof og annaš

Fjįlglega

„Andagift, andakt, įkefšarmęlska, innlifun, lotning, męrš, tilfinningahiti“ eru nokkrir kollegar oršsins fjįlgleiki ķ Samheitaoršabók. 

Fjįlgur merkir hįfleygur ķ tali. Aš vera fjįlglegur ķ tali eša tala fjįlglega er žvķ nokkurn veginn aš tala į upphafinn hįtt. Ekki „frjįlslega“ eša „gįlauslega“.

Mįliš į blašsķšu 21 ķ Morgunblašinu 30.4.2019.

Athugasemdir viš mįlfar ķ fjölmišlum

1.

„Logi leikur tveimur skjöldum.“

Fyrirsögn į blašsķšu 8 ķ Morgunblašinu 29.4.2019.              

Athugasemd: Sį sem leikur tveimur skjöldum er tvöfaldur ķ rošinu, žaš er hann er ekki heišarlegur. Ķ strķšum leika njósnarar tveimur skjöldum, į žvķ leikur enginn vafi. 

Af fréttinni mį rįša aš Logi sé góšur og gegn mašur, ekki bara snjall ķ fótbolta heldur semur hann lķka tónlist.

Hęfileikar į fleiri en einu sviši eru ekki einsdęmi og žeir sem sinna mörgum įhugamįlum eru sķst af öllu aš leika tveimur skjöldum. Žeir teljast fjölhęfir.

Ķ Mergur mįlsins (blašsķšu 559) segir:

Lķkingin er af žvķ dregin aš algengt var aš menn bęru merki (herkuml) į skjöldum. Sį sem įtti eša bar tvo skildi (meš ólķkum herkumlum) gat ekki veriš tveimur trśr.

Fjöldi oršatiltękja er runnin frį hernaši til forna, nefna mį ganga fram fyrir skjöldu, koma ķ opna skjöldu, halda hlķfiskildi, skarš fyrir skildi og mörg fleiri.

Tillaga: Logi er fjölhęfur.

2.

„Rśmlega 270 starfsmenn indónesķsku žing- og forsetakosninganna hafa lįtist śr ofreynslutengdum sjśkdómum.“

Frétt į visir.is.              

Athugasemd: Finnst ekki fleirum žetta orš „ofreynslutengdur“ dįlķtiš skrżtiš? Žaš finnst ekki ķ oršabók en flestir vita hvaš ofreynsla er.

Į fréttavef BBC segir:

More than 270 election workers in Indonesia have died, mostly of fatigue-related illnesses caused by long hours of work counting millions of ballot papers by hand, an official says.

Annaš oršalag er notaš į vef Reuters, žar segir ķ fyrirsögn:

More than 270 died from overwork-related illnesses in Indonesia elections.

Mér finnst ótękt aš nota „ofreynslutendum sjśkdómum“. Ķ fljótu bragši finn ég žó ekki annaš. Žegar žannig stendur į reyni ég oftast aš skrifa framhjį vandamįlinu, komast hjį nafnoršavęšingu setningarinnar. Tillagan hér fyrir nešan er tilraun ķ žį įtt.

Blašamenn sem žurfa aš žżša śr erlendum mįlum mega ekki lįta ķslenskuna lśta ķ lęgra haldi fyrir oršalagi frummįlsins. „Fatigue-related illnesses“ eša „overwork-related illnesses“ į ekki žżša sem „ofreynslutengdir sjśkdómar“. Leyfilegt er aš umorša hugsunina sem aš baki liggur til aš koma henni til skila į ešlilegri ķslensku.

Tillaga: Rśmlega 270 starfsmenn indónesķsku žing- og forsetakosninganna hafa lįtist śr sjśkdómum sem tengjast ofreynslu eša ofžreytu.

3.

„Sagši Muilenburg af žvķ tilefni aš fyrirtękiš hefši nś žegar framkvęmt 146 flug į 737 MAX-vélunum sem skilaš hefšu 246 flugtķmum meš hinum uppfęrša hugbśnaši.“

Frétt į blašsķšu 12 ķ Morgunblašinu 30.4.2019.             

Athugasemd: Hvort var flogiš eša flug framkvęmt? Blašamašurinn lętur villast af ensku oršalagi og žżšir beint. Į fréttavefnum SkyNews segir:

Insisting that the company is getting close to a software fix, Mr Muilenburg said 146 flights of the 737 MAX had been completed, roughly 246 hours of air time, with the updated software.

Žó textinn sé lķklega ekki heimild blašamannsins er oršalagiš mjög svipaš og ķslenska tilvitnunin. Į ķslensku byrjum viš sjaldan setningar į sagnorši nema ķ spurningum, en ķ ensku er žaš mjög algengt.

Aš mestu er fréttin vel skrifuš enda blašamašurinn vel mįli farinn. Žó mį  velta fyrir sér oršalaginu aš žessi tiltekna tegund séu „öruggustu flugvélarnar til aš fljśga meš“. Er ekki sķšustu fjórum oršunum ofaukiš?

Tillaga: Muilenburg sagši af žvķ tilefni aš fyrirtękiš hefši nś žegar lįtiš fljśga 737 MAX-vélunum 146 sinnum, samtals ķ 246 flugtķma meš uppfęršum hugbśnaši.

4.

„Sam­sung stend­ur žétt viš bakiš į nżja Galaxy S10 5G-sķm­an­um eft­ir …“

Frétt mbl.is.             

Athugasemd: Hvernig er hęgt aš standa žétt viš bakiš į sķma sem er į aš giska fjórtįn til tuttugu sm į hęš?

Nś kann lesandinn aš segja aš žetta sé sagt ķ óeiginlegri merkingu, ekki bókstaflegri.

Mį vera, en er žį ekki betra aš velja oršalag sem hęfir? Ķ fréttinni segir aš fyrirtękiš sé aš verja sķmann sinn, koma honum til varnar.

Tillaga: Sam­sung ver nżja Galaxy S10 5G-sķm­an­um eft­ir …

5.

„Bęši er ég enn mjög hępašur og … Lķfiš er mjög erfitt žessa stundina og ég gęfi allt til aš geta pśllaš smį Costanza. Fokking opin vinnurżmi.“

Frétt visir.is.             

Athugasemd: Hver er tilgangurinn meš žvķ aš blanda saman ensku og ķslensku? Žykjast meiri en mašur er, reyna aš ganga ķ augun į lesendum, monta sig ... Markmišiš er hins vegar ekki aš gera mįl sitt skżrara, vera gagnoršari.

Mįlfariš ķ žessari grein er fyrir nešan allar hellur. Aušvitaš mį skrifa frjįlslega, jafnvel upphafinn eša fjįlglegan texta en blašamašur žarf aš gęta sķn. Hann ber įbyrgš, getur ekki bošiš lesendum sķnum upp į svona skrif. Hér eru nokkur dęmi: 

  • … sem var btw eitthvaš žaš besta sem bošiš …
  • … žetta var lķklegast besta sjónvarp sem ég hef nokkurn tķmann séš
  • Žaš gerši mikiš fyrir žįttinn …
  • Tökurnar, tónlistin, hasarinn, spennan og daušdagarnir.
  • Ķ engri sérstakri röš dóu Theon, Jorah, Beric, Melisandre og …
  • … sem fékk reyndar svalasta daušdaga žįttarins, …
  • Ég įtti von į fleiri daušdögum …
  • Ég fór nęstum žvķ śr axlarliš viš aš fistpumpa śt ķ loftiš …
  • Jon Snow var einhvern veginn bara ķ ruglinu allan žįttinn.
  • Žaš var ljóta rugliš og žau beisiklķ gįfu …
  • Mögulega var žetta besta „Come at me bro“ móment heimsins.
  • Sį eini sem var ķ einhverju aksjóni var …

Žetta er ašeins brot af skrifum blašamannsins sem eru langt ķ frį gagnorš. 

Sé į einhvern hįtt hęgt aš réttlęta žau mun žaš ekki rökstyšja annaš en aš vegur ķslenskunnar sé į hrašri nišurleiš.

Svona skrifar enginn sem ber viršingu fyrir ķslenskri tungu. Engin śtgįfa birtir svona skrif sé henni annt um ķslenskt mįl.

Tillaga: Engin tillaga gerš.


Fęr sį flest atkvęši sem er atkvęšamestur?

Oršlof og annaš

Óžarfa orš

Reyniš aš umorša og stytta setningar eins og hęgt er. Athugiš žessar setningar:

a. Eins og kom fram ķ umfjölluninni um eldfjöllin eiga allir jaršvķsindamennirnir mjög erfitt meš aš segja mjög nįkvęmlega fyrir um eldgos.

b. Jaršvķsindamenn eiga erfitt meš aš segja nįkvęmlega fyrir um eldgos.

Setning b er betri žvķ žar er sleppt öllum óžörfum oršum og hśn veršur markvissari.

Askur leišbeiningar viš ritgeršaskrif.

Athugasemdir viš mįlfar ķ fjölmišlum

1.

„Ópal und­ir tķšu eft­ir­liti MAST.“

Fyrirsögn į mbl.is.              

Athugasemd: Ekki žarf mikiš til aš glešja žann sem žetta skrifar. Hann varš alveg steinhissa viš lestur į Moggavefnum er hann rakst į žessa fyrirsögn. Ķ einfaldleika sķnum blasir hśn viš lesendum rétt eins og allar ašrar fyrirsagnir og fréttir eiga aš gera og mįlfarslega į ekkert aš vera viš hana aš athuga. Fyrirsögn į aš segja sögu, vekja athygli, forvitni.

Blašamašurinn sem skrifar hana og fréttina hefur góšan mįlskilning og svo drjśgan oršaforša aš hann notar žarf ekki hiš margtuggna, gegnjórtraša og ofnotaša lżsingarorš „ķtrekaš“.

Ķ ómerkilegum fréttavefsķšum hefši stašiš: „Ópal undir ķtrekušu eftirliti Mast.“.- Og enginn hefši sagt neitt vegna žess aš margir halda aš allt sé rétt sem stendur ķ fjölmišlum. Žvķ mišur er žaš ekki svo, mįlfręšilegar skemmdar fréttir eru ótrślega algengar. Žó ekki žessi, alls ekki.

Tillaga: Engin tillaga

2.

„Nķu fjall­göngu­menn frį Sušur-Kór­eu fór­ust į fjall­inu ķ októ­ber žegar žeir hröpušu af kletti ķ blind­byl.“

Frétt į mbl.is.              

Athugasemd: Eitt er aš falla fram aš kletti og annaš aš hrapa eša falla fyrir björg. Flestir hafa eflaust žį tilfinningu aš klettur sé miklu minni en bjarg. Žó segir ķ oršabók aš samheitin séu bjarg, bjargdrangur, hamar og  hamrabelti. Skyldi žį enginn vanmeta klettinn.

Hér er fjallaš um hiš grķšarlega fjall Annapurna ķ Nepal. Ég skildi ekki alveg mįlsgreinina né heldur fréttina og leitaši žvķ heimilda. Į vefnum Channel News Asia, CNA segir:

Nine South Korean climbers were killed last October after a snowstorm swept them off a cliff on Mount Gurja, west of Annapurna.

Žarna er lżsingin dįlķtiš önnur en į Moggavefnum. Sķšasta haust varš ofsalegur blindbylur ķ öllum vesturhluta Nepal, nįši yfir mjög stórt svęši. Žį fórust Kóreumennirnir en žeir voru į Mount Gurja eša Gurja Mimal (7.193 m). Žaš er hins vegar ekki sama fjalliš og Annapurna (8.091 m). Hér er linkur um slysiš į Gurja.

Mikilvęgt er aš blašamenn segi skilmerkilega frį. Žegar kastaš er til höndum veršur afleišingin efnislega takmörkuš frétt. Almenningur į betra skiliš.

Tillaga: Engin tillaga

3.

„Žyrla Landhelgisgęslunnar sótti veika konu į Esjuna.“

Fyrirsögn į visir.is.           

Athugasemd: Vont er aš veikjast ķ fjallgöngu og žvķ les almenningur įfram. Ķ meginmįli fréttarinnar segir:

Ekki var tališ rįšlegt aš sękja konuna landleišis og žvķ var žyrlan fengin til žess aš nį ķ konuna sem var uppi ķ Móskaršshnjśkum žegar hśn var sótt.

Hvort var veika kona į Esju eša Móskaršshnśkum? Žetta eru tvö ólķk fjöll, ekki bara landfręšilega, aš śtliti, gróšurfari og žar aš auki er jaršfręšing gjörólķk og svo mį įfram telja.

Almennt er ekki notašur įkvešinn greinir į örnefni, aš minnsta kosti ekki ķ ritmįli. Ķ fréttinni er ekki samręmi ķ notkun į greini.

Nįstašan ķ fréttinni sker ķ augu og er hśn žó örstutt. Hér er öll fréttin, nįstašan auškennd meš raštölum ķ hornklofum:

Žyrla [1.] Landhelgisgęslunnar sótti [1.] konu [1.] į sjötugsaldri upp į Esjuna og flutti į Landspķtalann ķ Fossvogi um klukkan eitt ķ dag. Sękja [2.] žurfti konuna [2.] vegna skyndilegra veikinda hennar [1.].

Ekki var tališ rįšlegt aš sękja [3.] konuna [3.] landleišis og žvķ var žyrlan [2.] fengin til žess aš nį ķ konuna [4.] sem var uppi ķ Móskaršshnjśkum žegar hśn [2.] var sótt [4.].

Blašamašurinn kastar til höndum, les ekki yfir žaš sem hann hefur skrifaš eša veit ekki betur. Žetta er slęm fréttamennska sem stendur ekki undir nafni. 

Hins vegar eru vinnubrögšin ekkert einsdęmi ķ ķslenskum fjölmišlum. Fjölmargir blašamenn kunna ekki til verka, fréttastjórar og ritstjórar gera engar athugasemdir, vita hugsanlega ekkert betur.

Finnst neytendum, lesendum, ķ lagi aš fjölmišlar sendi śt skemmdar fréttir?

Tillaga: Engin tillaga.

4.

„Sósķalistaflokkur forsętisrįšherra atkvęšamestur ķ kosningunum į Spįni.“

Fyrirsögn į visir.is.           

Athugasemd: Blašamašurinn veit ekki hvaš lżsingaroršiš atkvęšamikill merkir. Žaš į ekki viš žann sem fęr flest atkvęši heldur mann sem mikiš kvešur aš. 

Žingmašur getur veriš atkvęšamikill ķ žingsal, jafnvel atkvęšameiri en ašrir og hugsanlega atkvęšamestur. Žaš žżšir hins vegar ekki aš hann hafi fengiš flest atkvęši til aš fį aš vinna žar. Miklu frekar aš žaš sópi aš honum ķ umręšum.

Oršabókin nefnir atkvęšamikinn leikmann. Mér fannst til dęmis Gušjón Baldvinsson vera mjög atkvęšamikill ķ fótboltaleik milli Stjörnunnar og KR sķšasta laugardag. Fleiri mį aušvitaš nefna.

Afar alvarlegt er aš blašamašur hafi ekki góšan oršaforša, miklu verra er aš hann fįi óįtališ aš dreifa mįlvillum. Hnignum tungumįlsins er stašreynd. Fjölmišlar eiga stóra žįtt ķ henni en ęttu aušvitaš aš vera traustustu stošir ķslenskunnar.

Tillaga: Sósķalistaflokkur forsętisrįšherra fęr flest atkvęši ķ kosningunum į Spįni.


Hvernig vissi ég žetta ekki og ķtrekašur frambjóšandi

Oršlof og fleira

Temmilegur

Oršiš temmilegur er tökuorš śr dönsku temmelig sem aftur er fengiš aš lįni śr mišlįgžżsku temmelik(en) ‘mįtulegur, hęfilegur’.

Žetta er sama orš og ķ hįžżsku ziemlich ‘allnokkur, žó nokkur’. Elstu dęmi ķ Ritmįlssafni Oršabókar Hįskólans eru frį 18. öld og sama gegnir um atviksoršiš temmilega.

Sjį nįnar į Vķsindavefnum.

Eru orš sem byrja į „p“ tökuorš?

Žau orš sem eru af indóevrópskum uppruna og skrifuš meš p- eru ķ grunnoršaforša ķslensks mįls skrifuš meš f- ķ framstöšu, til dęmis:

    • latķna portāre, ķslenska fara
    • indóevrópska *pelu-, ķslenska fjöl-
    • latķna pater, ķslenska fašir 

og teljast erfšaorš. 

Ef Ķslenskri oršsifjabók er flett mį sjį aš ķ allflestum greinum um orš sem hefjast į p- er skżringin sś aš um tökuorš sé ręša, żmist śr Noršurlandamįlum, einkum dönsku, eša śr mišlįgžżsku sem sjįlf hafa žegiš oršin aš lįni.

Sjį nįnar į Vķsindavefnum (framsetning hér er į įbyrgš sķšuhafa).

Athugasemdir viš mįlfar ķ fjölmišlum

1.

„Móšir Gretu Thunberg er Eurovision-stjarna og fólk ręšur vart viš sig: Hvernig vissi ég žetta ekki?!?!“

Fyrirsögn į dv.is.               

Athugasemd: Hvort er réttara aš segja: Hvernig vissi ég žetta ekki eša hvers vegna vissi ég žetta ekki? Aušvitaš er hiš sķšarnefnda réttara, aš minnsta kosti ķ žessu tilviki.

Hins vegar er ekkert aš žvķ aš draga geršir sķnar ķ efa: Hvers vegna datt ég? Hvernig stóš į žvķ aš ég datt?

Ķ žessum tilvikum er hvernig atviksorš.

Hver er annars sį sem talar ķ fyrstu persónu ķ fyrirsögninni? Lķkleg blašamašurinn sem veit ekki aš skošanir hans koma fréttaskrifum ekki viš.

Svo er žaš žetta meš aš hrśga inn spurningar- og upphrópunarmerkjum. Ber ekki vitni um mikla žekkingu blašamannsins.

Tillaga: Engin tillaga

2.

„Ķtrekašur frambjóšandi til forseta Ķslands …“

Śr morgunžętti Rķkisśtvarpsins  26.4.2019.              

Athugasemd: Getur mašur veriš ķtrekašur frambjóšandi? Held aš hér sé notkunin į lżsingaroršinu ķtrekašur komin śt ķ algjörar öfgar. Eša hvaš finnst lesendum?

Eru žeir sem fara oft ķ gönguferšir ķtrekašir göngumenn?
Eru žeir sem fara oft į rśntinn og kaupa ķs ķtrekašir ķskaupendur? 
Eru hlustendur Rķkisśtvarpsins ķtrekašir hlustendur?
Er sį sem žetta skrifar ķtrekašur skrifari?
Er skólafólk ķtrekaš ķ nįmi?

Ofnotkun sagnarinnar aš ķtreka og lżsingaroršins ķtrekašur er svo mikil vitleysa aš ekki tekur nokkru tali. Mašur veltir fyrir sér hvort žeir sem misnota oršin hafi rżrari oršaforša en ašrir.

Munum aš ķ staš sagnarinnar getum viš notaš oršiš endurtaka, margendurtaka, įminna, gera oft eša bara skrifa sig frį oršinu. Sama mį gera meš lżsingaroršiš, nota mį orš eins og aftur, aftur og aftur, enn og aftur, sķfellt, tķšum ...

Tillaga: Tķšur frambjóšandi til embęttis forseta Ķslands ...

 


Mašur og rotta sameinuš, um er aš ręša og fljótasta markiš ...

Athugasemdir viš mįlfar ķ fjölmišlum

Stofnanamįl

Ķ umręšu um mįlfar og mįlsniš ber svonefnt stofnanamįl oft į góma. Žetta er mįlsniš sem menn žykjast helst finna į żmsum gögnum frį opinberum stofnunum, s.s. skżrslum, įlitsgeršum o.ž.h. Ekki er aušvelt aš negla nįkvęmlega nišur hvaš viš er įtt, en žó viršist einkum fernt koma til įlita.

Ķ fyrsta lagi nafnoršastķll; aš nota nafnorš (oft leitt af sögn) og merkingarlitla sögn (t.d. vera) til aš segja žaš sem eins vęri hęgt aš segja meš einni sögn. Žannig er talaš um aš gera könnun ķ staš žess aš kanna, sagt aš fólksfjöldi aukist ķ staš žess aš fólki fjölgi, o.s.frv.

Ķ öšru lagi einkennist stofnanamįl af stiršum eignarfallssamböndum. Žannig er talaš um breytt fyrirkomulag innheimtu viršisaukaskatts ķ stašinn fyrir breytt fyrirkomulag į innheimtu viršisaukaskatts, aukning tekna starfsmanna fyrirtękisins ķ staš aukning į tekjum starfsmanna fyrirtękisins o.s.frv.

Ķ žrišja lagi eru langar og flóknar mįlsgreinar algengar ķ stofnanamįli. Dęmi: En til aš aušvelda stillingu og notkun talhólfs skal žess freistaš hér į eftir aš lżsa stillingarferlinu og žżša nokkur orš sem fram koma ķ enska textanum, sem byggšur er inn ķ kerfiš og gętu reynst torskilin.

Ķ fjórša lagi er oft talaš um stofnanamįl žegar setningagerš er óķslenskuleg. Slķkt stafar oft annašhvort af žvķ aš um žżšingu er aš ręša, eša höfundur textans er ekki vanur aš orša hugsanir sķnar, nema hvorttveggja sé.

Mįlsniš og mįlnotkun, Eirķkur Rögnvaldsson.

1.

„Heimilislaus mašur og rotta sameinuš ķ Sydney.“

Fyrirsögn į visir.is.              

Athugasemd: Skyldu allir blašmenn lesa skrif sķn yfir? Velta žvķ fyrir sér hvort fréttin sé skiljanleg, laga oršalag, skipta śt oršum og svo framvegis?

Af fyrirsögninni hér fyrir ofan mį rįša aš heimilislaus mašur og rotta hafi veriš sameinuš.

En žaš er einmitt žaš sem stendur ķ fréttinni!

Jį, aušvitaš, žaš er rétt. 

Mį vera aš eftirfarandi skżri mįl mitt: Mašur nokkur gekk inn į bar. Į öxl hans sat api. Žetta er nś aldeilis fallegur api, sagši baržjónninn. Hvernig fékkstu hann? Sko, žetta byrjaši bara sem lķtil bóla į rassinum, sagši žį apinn.

Ķ žessum anda mį spyrja hvaš veršur til žegar rotta og mašur eru sameinuš? Ooojjj, kann aš hrökkva śt śr einhverjum viršulegum lesendum.

Fréttin tekur hins vegar af allan vafa um hvaš geršist. Hana mį skilja žó hśn sé illa skrifuš og tilgeršarleg. Til dęmis er sį heimilislausi og rottan kölluš „tvķeyki“ sem varla į viš. Nįstöšu er aš finna og fleira smįlegt sem eyšileggur nokkuš skondna „frétt“. Aš vķsu er hśn ekkert skondin nema vegna žessarar kjįnalegu fyrirsagnar.

Tillaga: Heimilislaus mašur ķ Sydney fęr rottuna sķna til baka.

2.

„Um er aš ręša allt aš 35 vind­myll­ur sem eru um 150 metr­ar aš hęš mišaš viš spaša ķ hęstu stöšu.“

Fyrirsögn į mbl.is.              

Athugasemd: Oršalagiš um er aš ręša er ofnotaš hjį blašamönnum og gagnslaust ķ flestum tilvikum, rétt eins og hér. Óhętt er aš sleppa žvķ įn žess aš neitt tapist śr frįsögninni. Segja mį aš žaš sé „lopatal“, fundiš upp til aš lengja fréttir (teygja lopann).

Svo er žaš stęršin; aš stęrš. Hvort er nś betra aš segja aš myllan sé eitthundraš og fimmtķu metra aš hęš, eša eitthundraš og fimmtķu metra hį? 

Blašamenn žurfa ekkert aš vera hręddir viš aš skrifa  töluorš ķ staš tölustafa. Oftast fer betur į žvķ nema žegar tölur eru mjög hįar.

Gagnrżna mį žessa mįlsgrein:

All­ar vind­myll­ur verša tengd­ar sam­an meš 33 kV jaršstrengj­um sem verša plęgšir nišur og stašsett­ir eins og kost­ur er ķ veg­stęši til žess aš lįg­marka rask.

Mį vera aš betur fari į žvķ aš skrifa mįlsgreinina į žessa leiš:

Vindmyllurnar verša tengdar sam­an meš 33 kV jaršstrengj­um sem verša plęgšir nišur ķ veg­stęši eftir žvķ sem kostur er til žess aš lįg­marka rask.

Lķklega er oršalag fréttarinnar tekiš śr skżrslu um vindmyllugaršinn og hugsunarlaust lķmt inn ķ frétt.

Tillaga: Vindmyllurnar eru žrjįtķu og fimm og eru eitt hundraš og fimmtķu metr­ar hįar mišaš viš spaša ķ hęstu stöšu.

3.

„Tugir vindmylla gętu litiš dagsins ljós ķ Garpsdal og Hróšnżjarstöšum gangi įętlanir orkufyrirtękja eftir.“

Frétt į visir.is.              

Athugasemd: Velja žarf oršalag sem hęfir efni mįls. Enginn myndi segja aš vindmyllur mali rafmagn.

Oršalagiš aš lķta dagsins ljós merkir aš fęšast. Vindmyllur hvorki fęšast né hafa sjón, žęr eru daušir hlutir. Nś kann einhver aš segja aš žetta vęri svokölluš yfirfęrš merking. Mótrökin eru žau aš velja skal orš eša oršalag sem hęfir, einfalt mįl er gott mįl. Skreytingar eša flękjur eiga ekki viš ķ fréttum. Ekki detta ķ rugliš eins og unglingarnir segja stundum.

Tillaga: Tugir vindmylla verša reistar ķ Garpsdal og Hróšnżjarstöšum gangi įętlanir orkufyrirtękja eftir.

4.

„Žrķr öku­menn voru stöšvašir fyr­ir akst­ur und­ir įhrif­um fķkni­efna ķ Reykja­vķk ķ gęr­kvöldi og ķ nótt.“

Frétt į mbl.is.               

Athugasemd: Žeir voru stöšvašir vegna žess aš žeir óku bķlum dópašir, ekki fyrir žvķ ... Hvašan kemur eiginlega žetta oršalag? Frį löggunni? Frį blašamanninum?

Tillaga: Žrķr öku­menn voru stöšvašir vegna akst­urs und­ir įhrif­um fķkni­efna ķ Reykja­vķk ķ gęr­kvöldi og ķ nótt.

5.

„Sjįšu fljótasta mark sögunnar og žrumufleyg Eriksen.“

Fyrirsögn į visir.is.               

Athugasemd: Venjulega eru tvö mörk į hverjum fótboltavelli og į žau leika liš sem etja kappi. Mörkin eru fest viš jöršu, mega ekki hreyfast śr staš. Žau eru föst, geta hvorki veriš fljót né sein.

Žegar liši tekst aš koma bolta inn ķ mark andstęšinganna er talaš um aš žaš skori mark. Almennt er tališ aš betra sé aš koma tušrunni inn sem fyrst. 

Sį nżtur viršingar sem skorar sem nęst byrjun leiks. Į ensku er fyrirbrigšiš kallaš „the fastest goal“. Žeir blašamenn sem eru slarkfęrir ķ ensku en lélegir ķ ķslensku kalla žetta fljótasta markiš … 

Hvernig svo sem heimilisašstęšur eru ķ ensku mįli getum viš ekki sagt į ķslensku aš mark sé fljótt, ekki frekar en vķtaspyrna geti veriš fljót, aukaspyrna eša annaš įlķka ķ fótbolta.

Ekki heldur er hęgt aš segja aš ķ kastkeppni ķ frjįlsum ķžróttum sé til lengsta spjótiš, lengsta sleggjan eša lengsta kślan.

Aftur į móti mį aušveldlega orša žaš svo aš Shane Long sé samkvęmt fréttinni sį fljótasti aš skora mark ķ ensku śrvalsdeildinni, hafi slegiš öllum viš.

Lķklega segja örfįir aš žetta sé „ķžróttamįl“ en žaš gengur ekki upp nema aš žaš fylgi ķslenskum mįlreglum og hefšum.

Loks mį ašeins hnżta ķ bošhįttinn ķ fyrirsögninni, sögnina aš sjį. Hann var aldrei notašur ķ fyrirsögnum hér įšur fyrr en er nśna brśkašur ķ ótal vefritum śt um allan heim enda byggist tilveran žar į mśsarsmellum.

Hér er svo dįlķtill fróšleikur: Samkvęmt vefnum Wikipedia hafa tuttugu og fimm leikmenn ķ heiminum skoraš mark innan sjö sekśndna frį upphafi leiks. 

Tillaga: Tugir vindmylla verša reistar ķ Garpsdal og Hróšnżjarstöšum gangi įętlanir orkufyrirtękja eftir.“


Ķ heild sinni, meišsl og kalla eftir

Athugasemdir viš mįlfar ķ fjölmišlum

Prestur

Oršiš prestur er rakiš til grķska oršsins presbżteros (safnašaröldungur). 

Žegar kristnin barst noršur į bóginn tóku germönsku mįlin viš oršinu, lķkast til eftir viškomu žess ķ latķnu (presbyter), og vištökumįlin settu mark sitt į oršiš eftir atvikum. 

Žannig festi žaš rętur ķ skandinavķsku mįlunum (prest, präst, pręst), fęreysku og ķslensku (prestur), ensku (priest) og žżsku (Priester). 

Įfram mį halda; lettneska, sem raunar er baltneskt tungumįl, fékk oršiš śr žżsku og bętti viš eigin endingu: priesteris. 

Tungutak eftir Ara Pįl Kristinsson į blašsķšu 26 ķ Morgunblašinu 20.4.2019.

1.

„Lįsu Passķusįlmana ķ heild sinni.“

Fyrirsögn į blašsķšu 2 ķ Morgunblašinu 20.4.2019              

Athugasemd: Stundum velja blašamenn lengri leišina, nota fleiri orš ķ staš fęrri. Skilja mį ofangreinda fyrirsögn į žann vega aš allir Passķusįlmarnir hafi veriš lesnir. Sé svo, er ekki bara įgętt aš segja žaš žannig, vafningalaust?

Į blašsķšu 20 ķ sama Morgunblaši segir ķ frétt/vištali viš breskan sagnfręšing:

Hann heimsótti žvķ skjalasafn Churchills, sem stašsett er ķ Cambridge, …

Žarna er oršinu „stašsett“ ofaukiš. Sé žvķ sleppt breytist merking mįlsgreinarinnar ekkert, bara alls ekkert. Hvers vegna er žį veriš aš stašsetja allt? Oršiš er afar algengt ķ fréttum fjölmišla, hvers vegna er ekki ljóst.

Tillaga: Lįsu alla Passķusįlmana

2.

„Enginn hlaut alvarleg meišsl …“

Fréttir Rķkissjónvarpsins kl. 19, 20.4.2019.             

Athugasemd: Meiddist einhver? Nei, enginn, aš minnsta kosti ekki alvarlega. Hvers vegna er veriš aš nafnoršavęša fréttirnar? Af hverju getur fréttamašurinn ekki notaš sagnoršiš aš meišast?

Skrżtiš.

Enginn meiddist, slasašist, sęršist, skaddašist og svo framvegis. Af sögninni aš meiša er dregiš nafnoršiš meišsl, sem merkir sįr eša lemstrun, samkvęmt malid.is. 

Sķšar ķ fréttinni segir fréttamašurinn og viršist full alvara:

Slökkvilišiš hefur nįš įgętis stjórn į eldinum.

Žetta er aš vķsu skrifaš eftir minni. Flestir standa ķ žeirri trś aš slökkviliš stjórni ekki eldum heldur slökkva žį. Žaš gęti hins vegar veriš misskilningur.

Tillaga: Enginn meiddist alvarlega.

3.

„Viš munum vinna meš ykkur af varkįrni.“

Frétt į visir.is.             

Athugasemd: Eitthvaš skrżtiš er viš ofangreint. Heimildin er ķ enska fréttavef Guardian, žar er haft eftir lögregluforingja:

I want to reassure you that we will work with you sensitively.

Žarna er lykiloršiš „sensitively“ sem vissulega mį žżša sem varkįrni en enginn Ķslendingur talar eins og sagt er hér aš ofan. Eins og oft įšur en bein žżšing śr ensku gagnslķtil, raunar skašleg. Ķ fréttinni er sagt frį rannsókn į hryšjuverki į Noršur-Ķrlandi. 

Žżšing blašamannsins hefur allt ašra merkingu en oršin į ensku. Samheiti enska oršsins „sensitively“ eru til dęmis „vinsemd“, „gentle“, „nice“, „warm“, „caring“ og svo framvegis

Lögregluforinginn hvetur vitni til aš gefa sig fram og segir lögregluna muni koma fram viš žau af vinsemd og hlżju. 

Ķ fréttinni var talaš um hryšjuverk ķ Noršur-Ķrlandi. Venjan er sś aš į ķslensku er forsetning į notuš um landiš, į Noršur-Ķrlandi. Fyrirsögninni var sķšar breytt en ekki ķ sjįlfri fréttinni, žar er enn talaš um hryšjuverk „ķ Noršur-Ķrlandi“

Tillaga: Viš munum taka į móti ykkur meš vinsemd og hlżju.

4.

„… köllušu eftir rannsókn į ašgeršum almennra borgara til aš stöšva flóttafólk į leiš sinni yfir landamęrin.“

Frétt į visir.is.             

Athugasemd: Hvaš merkir oršasambandiš aš kalla eftir? Óska eftir, bišja um, krefjast, heimta … Ennfremur mį velta žvķ fyrir sér hvort sį sem „kallar eftir“ sé aš hrópa.

Sumir blašamenn halda aš enska oršasambandiš „to call for“ megi alltaf žżša į ķslensku sem „kalla eftir“.

Lķtum sem snöggvast į nokkur skemmtileg tilbrigši ķslenskunnar.

Stundum gerist į veitingastaš aš gestur žarf aš kalla eftir žjónustu. Ķ hśsbyggingunni kallaši smišurinn eftir hamrinum („hent’ķ mig hamrinum“). Į fundi kallaši fundargestur ókvęšisorš į eftir fundarstjóranum sem gekk śt. Fyrsta hęš til hęgri, kallaši ķbśinn į eftir gestunum ķ stiganum.

Ķ öllum žessum tilvikum var kallaš, hrópaš, argaš, ępt …

Į Alžingi var óskaš eftir umręšu um efnahagsmįl. Į félagsfundi vildi einn fundargestur fį nįnari skżringar į lišnum „annar kostnašur“ ķ reikningunum. Į žingi Sameinušu žjóšanna hvatti framkvęmdastjórinn rķki heims til aš ašstoša flóttamenn. Sveitarfélög į Vestfjöršum krefjast betri vegar yfir Dynjandisheiši.

Ķ žessum tilvikum var ekki kallaš eftir neinu og žašan af sķšur hrópaš, argaš, ępt …

Og nś er óhętt aš vķkja aftur aš hinum tilvitnušu oršum sem eru žessi:

Tilkynningin var birt stuttu eftir aš the American Civil Liberties Union (ACLU) og öldungadeildaržingmenn Demókrataflokksins köllušu eftir rannsókn į ašgeršum almennra borgara til aš stöšva flóttafólk į leiš sinni yfir landamęrin. Žetta kemur fram į vef Reuters.

Į vef Reuters segir hins vegar:

Mexico said on Saturday it had “deep concern” about armed groups that intimidate and extort migrants on the border, shortly after the ACLU and Democratic senators called for a probe into such citizen efforts to block migrants from crossing.

Raunar er fréttin į vef Reuters nokkuš ķtarlegri en sś į Vķsi, rétt eins og blašamašurinn hafi ekki nennt aš žżša hana orši til oršs. Lįtum žaš nś vera. Hins vegar er ljóst aš žarna var ekki kallaš eftir neinu, og alls ekki hrópaš, argaš eša ępt. 

Af samhenginu mį rįša aš krafist hefur veriš rannsóknar į vopnušum hópum sem ógna og kśga flóttamenn. Óskiljanlegt er aš blašamašurinn skuli tala um aš almennir borgarar séu žarna aš verki nema žvķ ašeins aš hann misskilji žar sem segir hér aš ofan, „citizen effort“.

Tillaga: … kröfšust rannsóknar į vopnušum hópum sem stöšva flóttafólk į leiš yfir landamęrin.

 


Löggumįl ķ fjölmišlum

Athugasemdir viš mįlfar ķ fjölmišlum

Hér eru nokkur dęmi śr fjölmišlum. Žau mį kalla löggumįl.

Grunur leikur į aš blašamenn og lögreglan iški žann leik, saman eša ķ hvor ķ sķnu lagi, aš bśa til mįlfar sem er um flest allt frįbrugšiš žvķ sem almenningur talar. Tilgangurinn er hugsanlega sį aš upphefja lögguna, sveipa hana dulśš meš torkennilegum oršum sem vér daušlegir tökum okkur ekki ķ munn aš ótta viš refsingu.

Žessi orš og oršalag mį finna ķ öllum fjölmišlum žegar sagt er frį verkefnum lögreglunnar. Sumt af žessu er tóm della, annaš er ofnotaš. 

Mikilvęgt er aš blašamenn hafi glöggan skilning į ķslensku mįli, bśi yfir drjśgum oršaforša og kunni aš nota hann. Einhęfni drepur mįliš og žaš gera lķka fjölmišlar sem birta fréttir į slęmri ķslensku.

Löggumįl

1. Vista mann fyr­ir rann­sókn mįls

Villa: Röng forsetning.
Athugasemd: Afar aušvelt aš skrifa framhjį svona.
Réttara: Vegna rannsóknar mįls

2. Vista mann sök­um įstands ķ fanga­geymslu lög­reglu.

Athugasemd: Ofnotaš oršalag. Dęmigert löggumįl.
Betra: Settur ķ fangelsi, lokašur inni, settur inn ...

3. Hafna utan vegar

Athugasemd: Ofnotaš. Dęmigert löggumįl.
Sambęrilegt: Lenda, renna, falla, aka, enda ...

4. Fangageymsla

Athugasemd: Ofnotaš. Vafasamt aš setja mann žar sem hlutir eru geymdir, ķ geymslu.
Sambęrileg: Fangaklefi, fangelsi ...

5. Ķ tökum (žaš er handtekinn)

Villa: Sį sem er handtekinn getur ekki veriš ķ tökum.
Athugasemd: Getur valdiš misskilningi
Sambęrilegt: Ķ haldi, handtekinn, ķ yfirheyrslu ...

6. Afskipti lögreglu

Athugasemd: Ofnotaš.
Sambęrilegt: Ķ skošun, athugun, mešhöndlun hjį lögreglu ... (veltur į samhenginu).

7. Vettvangur

Athugasemd: Ofnotaš
Sambęrilegt: Stašur, svęši, vķgvöllur ... (veltur į samhenginu).

8. Ašhlynning

Athugasemd: Ofnotaš
Sambęrilegt: Mešferš, lęknishjįlp, ašstoš, fyrsta hjįlp ... 

9. Leggja hald į

Athugasemd: Ofnotaš. 
Sambęrilegt: Gera upptękt, taka, fjarlęgja ...

10. Haldleggja

Villa: Hluti af nafnoršavęšingu mįlsins.
Athugasemd: Ljótt orš. 
Betra: Gera upptękt, taka, fjarlęgja ...

11. Tryggja vettvang

Athugasemd: Ofnotaš. Hrįžżšing śr ensku; „to secure perimeter“.
Sambęrilegt: Loka fyrir öšrum en lögreglu.

12. Handtekinn fyrir rannsókn mįlsins

Villa: Röng forsetning.
Athugasemd: Hugsunarlaus afgreišsla į stašreyndum.
Réttara: Handtekinn vegna rannsóknar mįlsins

13. Gera hśsleit

Athugasemd: Nafnorš ķ staš sagnar. 
Betra: Leita, leita ķ hśsi eša annars stašar.

14. Višbragšsašilar

Athugasemd: Ofnotaš, óljóst. Hrįžżšing śr ensku; „response team“.
Betra: Hjįlparliš, lögregla, slökkviliš, sjśkrališar hjįlparsveitir, björgunarsveitir, vegfarendur, nęrstaddir

15. Įrįsaržoli

Athugasemd: Uppskrśfaš stofnanamįl, fęstir nota svona orš.
Betra: Fórnarlamb, sį slasaši, sį sem meiddist

 


Taka įrangursleysi föstum tökum, sannfęrandi tap og tķmapunktshjal

Athugasemdir viš mįlfar ķ fjölmišlum

Um žśsundir og hundruš

Ein žśsund og eitt žśsund eru réttar myndir žótt hvorugkyniš sé algengara. 

Hins vegar er hundraš ašeins notaš ķ hvorugkyni og eitt hundraš žvķ eina rétta myndin žar. 

Jafn rétt er aš segja: „Tvęr žśsundir bķla voru fluttar til landsins ķ įr“ og „Tvö žśsund (töluorš) bķlar voru fluttir til landsins ķ įr.“

Sjį nįnar į Vķsindavefnum. 

1.

„Bęjarrįš fer fram į žaš viš Vegageršina aš hśn taki žetta įrangursleysi föstum tökum og leggi fram raunhęfa įętlun um hversu fljótt hęgt er aš opna höfnina.“

Forystugrein Morgunblašsins 17.4.2019.              

Athugasemd: Žetta meš įrangursleysiš og föstu tökin er skrżtiš oršalag, merkingarleysa sem veršur til žegar einblķnt er į oršin en hugsunin fylgir ekki meš.

Bókstaflega er illt er aš taka įrangursleysi föstum tökum, žaš endar meš ósköpum. Vęnlegra er aš leggja įherslu į bętt verklag. Betur vinnur vit en strit, eins og sagt er.

Ķ fundargerš bęjarrįšs Vestmannaeyja frį žvķ 2.4.2019 segir:

Bęjarrįš fer fram į žaš viš Vegageršina aš hśn taki žessu įrangursleysi föstum tökum og leggi fram raunhęfa įętlun um hversu fljótt hęgt er aš opna höfnina.

Žarna er frumheimild forystugreinarinnar komin. Rugliš er śr Eyjum en Mogginn tekur žaš athugasemdalaust upp, leišréttir žó ranga fallbeyging įbendingafornafnsins (undirstrikaš). Skyldi hann Davķš vita af’essu?

Tillaga: Bęjarrįš fer fram į žaš viš Vegageršina aš hśn leggi fram raunhęfa įętlun um hversu fljótt hęgt er aš opna höfnina. Ekki veršur unaš viš įframhaldandi įrangursleysi

2.

„Manchester United er śr leik ķ Meistaradeildinni en lišiš tapaši afar sannfęrandi, 3-0, fyrir Barcelona į Nżvangi ķ gęrkvöldi …“

Frétt į visir.is.               

Athugasemd: Hvernig er hęgt aš tapa sannfęrandi? Ķ ešli oršsins felst bjartsżni, geta eša styrkur. Sigur er oft sannfęrandi en tap sķšur. 

Blašamašur veršur aš hafa tilfinningu fyrir mįlinu, įtta sig į hvaša orš į aš nota hverju sinni vegna žess aš žau verša aš hęfa tilefninu. 

Aš öllum lķkindum hefur sigur fótboltališsins Barcelona veriš sannfęrandi, hann hefur ekki veriš nein heppni eša tilviljun hįš. 

Um leiš hefur tap Manchester United veriš veršskuldaš, lišiš įtt skiliš aš tapa, žaš stóš sig ekki nęgilega vel.

Tillaga: Sannfęrandi sigur Barcelona į Manchester United sem er śr leik ķ Meistaradeildinni.

3.

„14 įr er góšur tķmi.“

Frétt į mbl.is.               

Athugasemd: Fréttin byrjar į tölustöfum. Hvergi tķškast slķkt. Žetta hefur margoft veriš nefnt į žessum vettvangi.

Į vefnum Grammar Monster segir: 

It is considered untidy to start sentences with figures. You should either reword your sentence or write the number in full.

Getur žaš veriš rétt hjį mér aš fleiri og fleiri blašamenn og skrifarar séu farnir aš byrja setningar į tölustöfum? Sé svo er žaš slęm žróun. Tölustafir stinga oft ķ augun į prenti.

Tillaga: Fjórtįn er góšur tķmi.

4.

„Heimildir Morgunblašsins herma aš Isavia og WOW air hafi į engum tķmapunkti upplżst ALC um aš samkomulag vęri ķ gildi um fyrrnefnt ašgengi Isavia aš vélum félagsins.“

Frétt į blašsķšu 1 ķ Morgunblašinu 18.4.2019.               

Athugasemd: Jį, góšan daginn ef žś villist (var stundum sagt ķ forundran) Blašamašurinn skrifar um „engan tķmapunkt“. Flestir myndu nota ķ stašinn atviksoršiš aldrei.

Oršskrķpiš tķmapunktur er gjörsamlega gagnslaust ķ ķslensku mįli eins og best sést hér aš ofan. Žaš er hins vegar oršiš aš einhvers konar tķskuorši sem blašamenn nota til aš gefa skrifum sķnum sennilegri blę. 

Tillaga: Heimildir Morgunblašsins herma aš Isavia og WOW air hafi aldrei upplżst ALC um aš samkomulag vęri ķ gildi um fyrrnefnt ašgengi Isavia aš vélum félagsins.

5.

„Ķžróttadeild Vķsis og Stöšvar 2 Sports telur nišur ķ Pepsi-deild karla meš įrlegri spį sinni fyrir mótiš.“

Frétt į visir.is.               

Athugasemd: Er žetta skiljanlegt? Hvaš merkir aš telja nišur ķ Pepsķ-deildinni? Aušvitaš er žetta merkingarleysa enda gengur mįlsgreinin ekki upp: „…telja nišur meš įrlegri spį fyrir mótiš.“ Telja nišur meš einhverju?

Mį vera aš blašamennirnir sem skrifušu fréttina telji dagana žar til Ķslandsmótiš ķ fótbolta hefst en žaš kemur hins vegar ekki fram.

Enska oršiš „countdown“ merkir aš nefna tölur ķ öfugri röš, til dęmis frį tķu og nišur ķ einn eša nśll. Žetta er hins vegar ekki gert ķ fréttinni.

Tilvitnuš mįlsgrein er žvķ óskiljanleg. Žegar öllu er į botninn hvolft er veriš aš spį fyrir um śrslit fótboltamóts. Var ekki hęgt aš segja žaš berum oršum?

Tillaga: Ķžróttadeild Vķsis og Stöšvar 2 Sports spįir fyrir um śrslit Ķslandsmót karla ķ fótbolta.


Gušmundur Andri grętur, svona įróšurslega séš ...

Hann segir aš til dęmis megi lķta til mįlflutnings Davķšs Oddssonar sem aftur og aftur, ķtrekaš, heldur fram sömu rangfęrslunum, žį veitir hann žessu visst lögmęti.

Mér finnst eiginlega nóg komiš. Gušmundur Andri Thorsson, žingmašur Samfylkingarinnar, er góšafólkiš ķ stjórnmįlum. Hann grętur undan aškasti og vill aš ašrir sżni kurteisi. Engu aš sķšur lętur hann sér sęma aš rįšast aš öšru fólki eins og ofangreind tilvitnun ķ frétt į į visir.is. ber vitni um.

Góšafólkiš fordęmir rasisma, falsfréttir, yfirgang og ókurteisi en į sama tķma leyfir žaš sér aš rįšast aš öšrum meš sama hętti og žaš kvartar yfir og męlir gegn.

Einhver vitleysingur var vondur viš Gušmund Andra Thorsson, žingmann Samfylkingarinnar ķ bśšarferš. Ķ frįsögn sinni af atburšinum tekst honum af lęvķsi sinni aš blanda Davķš Oddssyni ķ mįliš rétt eins og hann hafi fjarstżrt dónanum. Jś, góšafólkiš telur sig eiga fyrsta skotleyfi į Davķš, öllu mį ljśga upp į manninn og žaš er gert įn nokkurra undanbragša.

Dettur einhverjum ķ hug aš svona talsmįti sé tilviljun. Nei, žetta er įróšur, einbeittur og skżr, sem Gušmundur Andri setur fram til aš upphefja sjįlfan sig og nišurlęgja ašra.

Eftirtektarvert er aš Gušmundur Andri fellir dóm yfir Davķš en rökstyšur hann ekki nįnar žvķ aušvitaš eiga allir aš vita hversu mikiš skašręši mašurinn er. Žannig er ašferšafręši įróšursins sem var žróuš og śtfęrš ķ einręši kommśnismans, nasismans og fasismans og hefur veriš óspart nżtt sķšan til aš gera śt af viš pólitķska andstęšinga eša žį sem hafa „óęskilegar“ skošanir.

Gušmundur Andri er fullnuma ķ įróšri. Hann kann žį list aš lįta aš einhverju liggja įn žess aš segja žaš beinum oršum. Pįll Įrdal orti um mann sem gęti veriš žingmašurinn ljóslifandi:

Ef ętlaršu aš svķvirša saklausan mann,
žį segšu aldrei įkvešnar skammir um hann,
en lįttu žaš svona ķ vešrinu vaka,
žś vitir, aš hann hafi unniš til saka.

 

 

 


Sigraši mótiš, stengur eša stangir og enn og aftur ķtrekaš

Athugasemdir viš mįlfar ķ fjölmišlum

Nś til dags?

Oršasambandiš „nś til dags” er fengiš aš lįni śr dönsku „nu til dags” og er ekki alveg nżtt af nįlinni. 

Dags ķ dönsku er gamalt eignarfall sem stżršist af forsetningunni til. 

Ķ ķslensku žykir vandašra mįl aš segja til dęmis „nś į dögum

Vķsindavefurinn.

1.

„Birna Hrönn gerši sér lķtiš fyrir sigraši heimsmeistaramótiš ķ ķssundi, sem fór fram ķ Rśsslandi um mišjan sķšasta mįnuš.“

Frétt į visir.is.              

Athugasemd: Birna Hrönn sigraši ekki heimsmeistaramótiš af žeirri einföldu įstęšu aš heimsmeistaramótiš var ekki žįtttakandi. Śtilokaš er aš sigra mót en samt sést oršalagiš ótrślega oft ķ fjölmišlum.

Hins vegar er lķklega aš konan hafi sigraš ķ žessu heimsmeistaramóti. Į žessu tvennu er mikill munur.

Oršalagiš „sem fram fór ķ Rśsslandi“ er žar aš auki óžarft. Hér nęgir aš segja ķ Rśsslandi.

Svo er žaš žetta undirstrikaša „aš“. Hrošvirkni?

Ķ fréttinni segir ennfremur:

Žegar Birn Hrönn er bśin aš synda ķ sjónum fer hśn alltaf strax ķ sundlaugina …

Betur fer į žvķ segja: Žegar Birna Hrönn hefur synt ķ sjónum … Įstęšan er einfaldlega sś aš fęrri orš hafa oft meira gildi ķ fréttum en fleiri. Önnur villa er undirstrikuš. Hrošvirkni?

Tillaga: Birna Hrönn gerši sér lķtiš fyrir og sigraši ķ heimsmeistaramótinu ķ ķssundi ķ Rśsslandi um mišjan sķšasta mįnuš.

2.

„Byrjaš aš fjarlęgja eldsneytisstengur śr Fukushima-kjarnorkuverinu.“

Fyrirsögn į visir.is.              

Athugasemd: Er veriš aš fjarlęgja stengur eša stangir? Sumir kunna aš gera athugasemdir viš fyrirsögnina. Stašreyndin er hins vegar sś aš hvort tveggja er rétt. Kvenkynsoršiš stöng beygist svo ķ fleirtölu:

Nf. Stengur/stangir
Žf. Stengur/stangir
Žgf.Stöngum
Ef. Stanga

Ég hefši hins vegar ritaš stangir, mér er žaš tamara. Fleiri orš hafa žessa tvöföldu beygingu ķ nefnifalli og žolfalli. Dęmi: Spöng; spengur/spangir. Röng; rengur/rangir. 

Į mįlid.is segir aš röng sé kvenkynsnafnorš og merki bogalagaš tréband ķ bįti eša skipi. Oršiš žekkist ķ fęreysku, rong, nżnorsku (v)rong og vrång.

Tillaga: Byrjaš aš fjarlęgja eldsneytisstangir śr Fukushima-kjarnorkuverinu.

3.

„Hérašsdóm­ur Reykja­vķk­ur hef­ur dęmt karl­mann ķ įtta mįnaša óskiloršsbundiš fang­elsi fyr­ir ķtrekuš aušgunar- og um­feršarlaga­brot į įr­un­um 2017-2018.“

Frétt į mbl.is.               

Athugasemd: Nįunginn var dęmdur fyrir „ķtrekuš“ lagabrot. Hvaš žżšir žaš? Var hann dęmdur fyrir mörg brot af sama tagi eša ólķk, endurtekin brot, sķendurtekin eša hvaš? 

Samkvęmt mķnum skilningi merkir lżsingaroršiš ķtrekašur aš endurtaka. Hann brżtur vissulega oft af sér en žaš er annaš en ķtrekaš.

Fleirum en mér finnst notkun į sögninni aš ķtreka og lżsingaroršinu ķtrekašur sé fram śr hófi, oršin aš ofnotkun. Engu lķkar en aš önnur orš komi ekki til greina; oft, margoft, margsinnis, tķšum og svo framvegis.

Tillaga: Hérašsdóm­ur Reykja­vķk­ur hef­ur dęmt karl­mann ķ įtta mįnaša óskiloršsbundiš fang­elsi fyr­ir fjölda aušgun­ar- og um­feršarlaga­brot į įr­un­um 2017-2018.


Spila hlutverk, mikill vindur blęs og mikiš įstand

Athugasemdir viš mįlfar ķ fjölmišlum

Öng, öngvit, engja …

Sögnin angra (sem merkir: hryggja, gera einhverjum til ama) er leidd af nafnoršinu angur (sem merkir: hryggš, sorg, išrun), sem er skylt nafnoršinu öng (sem merkir: žrengsli, klķpa), sbr. oršasambandiš vera ķ öngum sķnum (sem merkir: vera ķ vandręšum, vera hryggur). 

Til er lżsingaroršiš öngur (sem m.a. merkir: žröngur) og af žvķ eru leiddar samsetningarnar öngvegi (sem merkir: mjór stķgur), öngvit (sem merkir: óvit, yfirliš), öngžveiti (sem merkir: žröng, ógöngur). 

Skyld žessum oršum er sögnin engja (sem merkir: žrengja, kreppa), sbr. oršasambandiš engjast sundur og saman. 

Mįlfarsbankinn.

1.

„Ķ bréfinu segir hśn aš sjö įra stelpa spilaši stórt hlutverk ķ žvķ aš hśn hafi įkvešiš aš segja upp.“

Frétt į visir.is.              

Athugasemd: Žetta er nś meira klśšriš. Ķ fyrsta lagi er oršalagiš „aš spila stórt hlutverk“ hreinlega kjįnalegt. Litla stślkan spilaši hvorki né lék hlutverk ķ einu eša neinu, hśn var žess valdandi, olli žessu ...

Į dönsku hefši mįlsgreinin veriš eitthvaš žessu lķk:

I brevet siger hun, at en syv årig pige spillede en vigtig rolle i beslutningen om at tręde tilbage.

Oršalagiš, „spille en rolle“ er danskt aš uppruna og sómir sér įgętlega į žvķ góša tungumįli. Į ensku er žetta bara įgętlega oršaš į žennan hįtt:

In the letter she says that a seven-year-old girl played a major role in deciding to resign.

En į ķslensku gengur žetta ekki. Žeir sem skrifa ķ fjölmišla eiga aš vita žetta.

Tengingin viš klisjuna og uppsögnina veršur žarna frekar aum: „Spila hlutverki ķ žvķ aš …“ Hefur blašamašurinn enga tilfinningu fyrir ķslensku mįli?

Ķ fréttinni segir:

Hśn gerši žaš mjög skżrt aš hśn vildi ekki lengur fį göt ķ eyrun.

Ķ frumtextanum į ensku segir:

She made it clear she no longer wanted to get her ears pierced.

Žaš veršur aš segjast eins og er aš žó blašamašurinn kunni eitthvaš ķ ensku er hann afleitur ķ ķslensku, hreint ómögulegur. Rökin fyrir žvķ eru fleiri. Hér er annaš:

Žannig ég sagši hinum gataranum aš ég ętlaši ekki aš partur af žvķ aš gata eyrun į žessari stślku. 

Žetta ekkert annaš en rusl, skemmd frétt. Svona fréttir eru ekkert annaš en dónaskapur viš neytendur. Telur ritstjórnin aš mįlfar sé aukaatriši?

Tillaga: Engin tillaga gerš.

2.

„Žó śti blési mikill vindur žį vęsti ekki um fólk inni ķ nżrri hausažurrkunarverksmišju Lżsis, sem opnuš var ķ grennd viš Žorlįkshöfn sķšdegis ķ gęr.“

Frétt į blašsķšu 6 ķ Morgunblašinu 13. Aprķl 2019.              

Athugasemd: Gömlu vešuroršin eru óšum aš tżnast, blašamenn viršast ekki žekkja žau, vešurfręšingar nota žau ekki og afleišingin er sś aš fleiri og fleiri tala um mikinn vind og lķtinn vind eša eša eitthvaš žar į milli.

Sjaldgęft er aš heyra eša lesa ķ fjölmišlum aš śti sé logn, gola, kul, hvasst, stormur svo dęmi sé tekiš. Žessi žróun er hįalvarleg. Tungumįliš veršur fįtęklegra og fjölbreytnin minnkar. Mįliš deyr smįm saman śt.

Vķkjum aš öšru. Sögnin aš vęsa er skemmtilegt orš, nokkuš mikiš notaš, en lķklega vita fęstir merkinguna.

Į malid.is segir aš sagnoršiš vęsa merkir aš blįsa, kula. Žegar vęsir um einhvern žį žżšir žaš aš um hann nęšir. Oršiš tengist hollenska oršinu „waas“ sem merkir hrķm eša lykt. 

Ķ oršsifjabókinni segir aš vęsa sé kvenkynsorš og er rakiš til 17. aldar. Žaš merkir bleyta, vatnsrennsli, mosamżri, skżjaš og fleira.

Tillaga: Žó hvasst vęri śti fór vel um fólk ķ nżrri hausažurrkunarverksmišju Lżsis, sem opnuš var ķ grennd viš Žorlįkshöfn sķšdegis ķ gęr.

3.

„Mikiš įstand.“

Fyrirsögn į vefsķšunni blika.is.               

Athugasemd: Žetta er erfitt aš skilja. Įstand getur hvorki veriš mikiš né lķtiš. Viš žurfum aš vita nįnar um mįlavexti. Įstand getur veriš meš żmsu móti. Žaš getur veriš gott eša slęmt, frįbęrt eša ljótt.

Į Bliku er fjallaš um vešriš į Keflavķkurflugvelli sem var slęmt, mjög hvasst, lķklega stormur, illvišri. Faržegar komust ekki śr flugvélum sökum hvassvišris, žvķ var įstandiš slęmt, ekki mikiš, nema žaš hafi veriš „mikiš slęmt“.

Įstand gróšurs į vorin er sjaldnast gott en žaš lagast. Įstandiš į Nonna er ekki gott aš morgni dags eftir nęturlangt sukk, en žaš kann aš skįna žegar lķšur į daginn. Įstandiš fyrir Mišjaršarhafsbotni er hęttulegt. Įstand heilbrigšismįla er frekar gott žó margt megi laga.

Tillaga: Slęmt įstand.

4.

„Flugvélinni er ętlaš aš fljśga meš gervitungl ķ 10 kķlómetra hęš įšur en gervitunglunum er sleppt og žau fara į sporbraut um jöršu.“

Frétt į visir.is.                

Athugasemd: Illa samdar fréttir eru merki um hrošvirkni. Jafnvel tiltölulega reyndir blašamenn į Vķsi eyšileggja įhugaveršar fréttir vegna žess aš žeir lesa ekki skrif sķn yfir og stjórnendum vefsins er algjörlega sama.

Ķ ofangreindri tilvitnun er nįstaša, tvķtekning, sem er algjörlega óžörf. Svo segir aš žau fari į sporbaug. Lķklegra er žó aš žeim sé sleppt į sporbaug um jöršu eša send žangaš. Athugiš aš gervitungl hafa ekki sjįlfstęšan vilja, eru vart śtbśin gervigreind.

Žetta vęri svona frekar saklaust ef ekki kęmi annaš til ķ sömu frétt:

Merkisatburšur įtti sér staš ķ dag žegar flugvél meš lengsta vęnghaf ķ heimi var flogiš ķ fyrsta skiptiš.

Tilhneigingin er aš lengja fréttir meš tafsi og tuši. Žarna hefši mįtt segja: Merkisatburšur var ķ dag … Illskiljanlegt er aš allt žurfi „aš eiga sér staš“ žegar nota mį einfalt oršalag, fęrri orš.

Flugvélinni er ętlaš aš fljśga meš gervitungl ķ 10 kķlómetra hęš įšur en gervitunglunum er sleppt og žau fara į sporbraut um jöršu.

Ekki alveg rétt. Flugvélin flżgur meš gervitungl, bókstaflega. Meš sögninni aš ętla opnast sį möguleiki aš hśn eigi aš gera eitthvaš annaš, svona eins og strętó sem ętlaš er aš fara į Hlemm en gerir žaš ekki og en fer žess ķ staš į Lękjartorg.

Flugmašur vélarinnar var Evan Thomas sem tjįši fjölmišlum eftir fyrstu feršinni aš žaš hefi veriš mögnuš upplifun aš fljśga žessari vél og aš hśn hafi lįtiš aš mestu undan stjórn eins og til var ętlast.

Hrošvirkni, fljótfęrni eša getuleysi? Žetta er ónżt mįlsgrein, blašamanninum til hnjóšs.

Stratolaunch vill meina aš žetta sé stęrsta flugvél ķ heimi …

Fyrirtękiš fullyršir ekki, stašhęfir, telur eša įlķtur. Nei, žaš „vill meina“.

Tillaga: Flugvélin mun flytja gervitungl ķ tķu kķlómetra hęš og sleppa žeim į sporbraut um jöršu.


Nęsta sķša »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband