Bloggfrslur mnaarins, desember 2023

jafnvgi sem veldur hlnun jarar

„It’s freezing New York - where the hell is global warming?“ sagi Donald Trump mean hann var forseti Bandarkjanna. Sumir landsmenn hans hlgu honumtil ges, arir hlgu vegna grunnhyggni mannsins sem jafnan talar n ess a huga mlavexti.

Hrlendir spmenn hafa oftsinnis bent snjinn ti og fullyrthnislega a hlnun jarar s tm vitleysa. Arir hafa sagt a koltvoxgeti varla veri slm fyrir umhverfi v ljstillfun grursbreytir v mevatni sykrur og srefni.

Upphrpanir eiga sjaldnast neitt sameiginlegt me rkrum. eir sem hst hrpa og eru sennilegastir n oft miklu meiri rangri en eir sem vanda sig og feta sig ormargir a kjarna mlsins. eir sem ekki lesa fjlmila ea bkur grpa vandaar fyrirsagnirog gera r a snum. Fyrirsagnahausar hafa oft htt.

Jlus Slnes fyrrverandi prfessor ritar afar merkilega grein Morgunbla dagsins. Hann segir, vert a sem margir hafa fullyrt, a varhugavert s a tlka hrra hitastigjarar s af vldum svaxandi losunar koltvoxs. Jlus og fjldi annarra vsindamanna sem hann nefnir vilja fara ara lei.

Kjarni mlsins grein Jlusar er essi:

Geimvsindastofnun Bandarkjanna, NASA, hefur n um 40 ra skei mlt orkustrauma slar og jarkerfisins inn og t r gufuhvolfinu me gervitunglum snum og geislamlitkjum, rtt fyrir ofan lofthjp jarar.

Jarkerfi fr langmestan hluta eirrar orku (99,98%) sem gerir jrina byggilega fr slinni. rsmealtal orkunnar sem vi fum fr slinni er 340 W/m2 (vtt fermetra) mia vi allt yfirbor jarar (510,072 milljn ferklmetrar).

Til ess a loftslag jrinni haldist stugt, verum vi skila smu orku til baka t geiminn. Ef vi skilum minni orku en vi fum fr slinni, hlest hn upp jarkerfinu, a hlnar. Ef vi skilum meiri orku til baka, klnar. etta er einfld elisfri.

etta er ekki aeins elisfri heldur einfalt bkhald. Hva verur svo um essa orku sem hlest upp jararkerfinu r hvert?

Jlus vitnar sustu standsskrslu millirkjanefndar Sameinuu janna um loftlagsml. ar kemur etta fram:

  • Um 91% umframorkunnarfer a hita uppheimhfin
  • Um 3% fara a bra sinn Grnlandi, Suurskautslandinu og landjkla jarar
  • um 5% hitar upp urrlendi jarar
  • um 1% hitar upp andrmslofti.

etta eru strmerkilegar upplsingar og Jlus lkur grein sinni me essum orum:

tt ekki s hgt a nota hitamlingar sem vsbendingu, er hlnun sjvar og orkujafnvgi skr vitnisburur um hnattrna hlnun, sem ekki er hgt a skra nema me auknu magni grurhsalofttegunda lofthjp jarar. Hana ber a taka alvarlega og grpa til vieigandi rstafana.


Dskotinn ...

g var fyrsti maurinn Rki ennan orlksmessumorgunegar aventan reyndi af veikum mtti a lsa upp skammdegismorguninn. Auvita vildi g gera mitt til a gera tilveruna bjartari.

Gekk v t rkkrime nokkra bjra fanginu og rndrakonaksflsku. ur en g bakkai t r stinu smellti g einum bjr opnum me annarri hendi, „me einari“ eins og vi strkarnir segjum stundum. Munai ekkert um a. Snjall, hugsai g og glotti eins og Skarphinn forum brennunni. Hj mr var nnur gl sem g hugsai gott til.

g bakkai og k san fram en komst ekki t. arsem g hafi eki inn kom bll mti mr og a auki var arna bannskilti; takstur bannaur. g glotti eins og Skarphinn lisbn ingvllum. Umsvifalaust beygi g til hgri og a skrai nstum v dekkjum. Flott.

Vi hitt hlii biu nokkrir blar eftir a komast t. g teygi mig bjrinn og var kominn me hann a vrunum egar g tk eftir mtorhjlalggumanni me hvtan hjlm sem st vi fremsta blinn.

Hva fjandanum erlggan a gera? hugsai g me mr. Ofurnmur skilningur minn astumvar slkur a svari var l mr augum uppi. Varlega lagi g bjrinn fr mr flskuhlfi milli stanna, setti hfuna mna ofan og svo hann sist n ekki. Svo opnai g alla glugga til a lofta t gufunni r bjrnum sem g hafi opna.

Lggan var me eitthva tki og otai v a mr.

Hva er etta, spuri g hyggjufullur.

a kemur ljs, sagi lggan og brosti feimnislega. Blstu.

„M g ekki bara koma sar, spuri g.v egar arna var komi sgu s g dltieftir v a hafabursta tennurnar morgun upp r vodka, en hafi mr fundista alvegrosalega fyndi. Andremman sem fylgdi var hins vegar ekki g. g t v piparkkur fr Bnusi morgunmat til a eya braginu.

Lggan hl og hlt g vri a gera a gamni mnu.

Sko, g ver rugglega betur upplagur morgun, fullyrti g.

Ha, ha, ha. Lggan hl innilega.

g bls og reyndi a velja skrsta lofti r lungunumen a misheppnaist.

Heyru n gi, sagi lggan, egar tki ppti. Rddin breytti um tn, htti a vera furleg, og n var hanneins og kennari sem komst a v a g hafi ekki lrt heima. Hann hl ekki lengur og brosti ekki heldur.

Viltu gjra svo vel og stga t r blnum? Svo mikill mannekkjari er ga g ttai mig nokku skjtt va etta var ekki spurning.

g horfi lgguna. Fann a haka seig.

Lggan horfi mig. Gleilaust.

g gaf . Rllai upp llum gluggum. Saug upp nefi. Geri etta rennt n ess a fipast. Bllinn hkti fyrst en ni samt a komast fram og g k fullri fer t r blastinu, upp nstu gtu til austurs, niur ar nstu og svotil vinstri og hafi g fari hring, kominn aftur a hliinu ar sem g hafi eki t n ess a kveja ktu lgguna. S eftir lgguhjlinu lei upp gtuna sem g hafi eki. Auvita myndi hann ekki vita a g vri kominn aftur sama sta.

Dskoti hva g er klkur, hugsai g, kveikti grjunumog hlustai Va, pensiero,rlakrinn r Nabucco eftir Verdi, enja raust sna. g hkkai og k aftur smu lei og k eins og hinir, var bara rlegur. Krinnfyllti blinn. En uppi horni beygi g vestur og saup bjrnum. Hann var kaldur og gur. Snillingur essi Verdi.Del Giordano le rive saluta ... sng krinn.

Nokkru sarheyri g srenu lggubls. Bl, blikkandi ljs langt fyrir aftan mig. g svnbeygi til hgri og fyrir stran vrubl sem flautai mig og ljtur blstjrinn sendi mr illt auga. Mr var alveg sama, g hgi ferina miki og sendi honum fingurkveju t um hliargluggann. Ljtur blstjrinn eytti eimppurnar og var alveg kominn upp a mr a aftan. g hafi bist vi essu. N skyggi vrubllinn mig svo lggan s mig ekki enda k hn fullri fer vestur. Bjnar. ttu ekkert mig. ... O mia Patria, si bella e perduta! ... vlk fegur og g trallai me.

g yfirgaf flagsskap vrublsins, gaf og k sem byssubrendur eftir lggunni. essu bst enginn lgga vi, a fulli kallinn aki eftir henni eftirleitinni. arna var g eins og hann Arnes tilegumaur sem leita var a Akrafjalli 18. ld. Hann hafi slegist hp leitarmanna og hjlpai eim a leita a sjlfum sroggekk a elilega frekar illa. Enginn ttai sig klkindum Arnesar n heldur ttai lggan sig mnum.

g gaf og fylgdi lggunni eysirei hennar vestur. var mr liti baksnisspegilinn. Dskotinn.Fyrir aftan mig glmpuu bl ljs og ngu skarpur var g til a tta mig a a voru engin jlaljs. g skipti eldsnggt um akrein og blu ljsin fylgdu. D...

etta hltur a vera tilviljun, hugsai g. Opnai annan bjr „me einari“, saup honum og fann a mr x smegin. g get allt. Er mestur og bestur. Gatnamt voru framundan. Me bjrinn hgrihendibeygi g til vinstri, bllinn tk vel vi, dekkjunumskrai egar hann skrensai blautu malbikinu, svona alveg eins og bmyndum. baksnisspeglinum s g a lggan elti mig ekki, hn fjarlgist, og g sem af llum hska hl, gaf . Bllinn eyttist fram ogbeint fangi kyrrstum strtsem skiljanlegan htt bei rauu ljsi. g fr ekki lengra ennan daginn nema efveri gtia g hafi fari til himna. Til baka kom g, man ekki hvort g hafi veri rekinn vegna drykkjuskapar ea fari sjlfviljugur enda allt einslklegt a arhafi veri lng bireins og eftir kvid skimun. Skipti engu mli.

Verst tti mr a g hafi misst bjrinn og hann sullaist t um allan bl. g man svo glggt eftir suinu sem kom r sprungnum bjrdsum glfinu.

...che ne infonda al patire virt! rlakrinn lauk sng snum.

Dskotinn ... man g a mr var ori, egar g s bjrinn freya glfinu. Skyldi konaki vera broti?

En vaknai g.

S a sngurveri var rifi. Lampinn l brotinn tvarpinu sem suai. Gluggatjldin voru komin upp rm og g hafi migi mig.

Dskotinn.


Tv-svala-jla-kvejur mnar eru jlalegri en sbylja Rkistvarpsins

morgun gekk g t svalir, eins og g geri jafnan rla orlksmessu, dr nokkrum sinnum djpt andann, og hrpai san af llum krftum:

Sendi ttingjum og vinum hugheilarskir um gleileg jl og heillarkt ntt r. akka allt rinu sem er a la.

Svo bei g dlitla stund anga til svrin brust:

J, smuleiis, gleileg jl, kallai einhver.

Haltu kjafti, helv... itt. Flk er a reyna a sofa hrna, skrai rmur kall.

Ha..., kaseiru? hrpai skrk kona.

Hundur gelti, annar tk umsvifalaust undir og kttur mjlmai. Nagladekk skrltu slausu malbiki.

g gekk inn stofu, nennti ekki a hlusta hundg, jafnvel tt fyrr ea sar myndi hundur sonar mns, hann Fri (sko hundurinn heitir Fri ekki sonurinn) hugsanlega gelta, mr ea einhverjum rum til ngju.

Engu a sur velti gv samt fyrir mr hvort ekki vri skynsamlegra a senda jlakort ea tlvupst. Hrpin svlunum hef g hins vegar stunda orlksmessu fr v g var barn og me v spara mr trlegar fjrhir kaupum jlakortum og frmerkjum. Og allir glejast yfir gleilegjlaogfarsltnttrhrpum mnum (nema essi rmi).

Jlakvejur tvarpsins

útvarpN kann byggilega einhver a misskilja mig og halda a g s a gagnrna rmlegahlfra aldar gamlan si a senda jlakvejur gufunni Rkistvarpsins. Skil ekki hvernig hgt er a finna a t.

r v a veri er a brydda upp essu, man g aldrei eftir a hafa heyrt jlakveju til mn gufunni ea einhvers sem g ekki og aldrei hef g kannast vi nfn eirra sem senda kvejur. Sendendureru alltaf einhverjir sem enginn ekkir, til dmis„Stna, Bari, brnin“ og fleirisem g man ekki hva heita enda enn fleirikvejuretta ri en fyrra. a bendir eindregi til ess a fleiri og fleiri lta Rvi plata sig.

Sko, g held v sst af llu fram a kvejurnar su markviss vitleysafyrir kaupendur (og hlustendur).

kaffistofunni er v haldi fram a kvejurnar su a mestu leyti skldaar af starfsmnnumRkistvarpsins. neitanlega er agrunsamlegt hversu kvejurnareru allar keimlkar.

eimkoma fyrirfyrir orin skir, jl, gleilegt, akka,r, ntt,la og svo krydda meinnihaldsrkum samtekningum og forsetningum af msu tagi. Nokku til essu.

N m vel vera a enginn sendi mr jlakveju tvarpinu, sem sjlfu sr er dlti sorglegt. Hitt er jafn lklegta tiloka s a hlusta me einbeittri athygli yfir fjgur sundjlakvejur lesnar belg og biu tvo daga samfleytt og na grpa rttu. Hreint tiloka. Vonlaust. raunhft.

Rkistvarpi grir

Aferafrin er doldi kjnaleg, svona markaslega s. Og enn vitlausari eru eir sem punga t fullt af peningum til a senda kvejur semaldrei rata til mttakenda.

Margirnenna ekki lengur a hlusta jlakvejurnar sem er synd, illa fari me ga sorg sem hjkvmilega til verur egarekki nst a grpa kveju sem maurvonar a hafi veri send en fr aldrei lofti. eru margir me gufuna opna og hlusta kvejurnar sem sbylju hverfat algleymimean veri er a baka, pakka inn jlagjfum, berjakrakkanna ea eitthva anna arflegt. a er n svo agalega jlalegt. Ha? Ekki satt?

Hitt er ku veradagsatt a Rkistvarpi grir tplega tuttugumilljnir krna tiltkinu og kostar engu til nema ulunumsem ylja sig hsa.tvarpsstjrinnlas fyrra tvr mntur mean teknar voru hreyfimyndir og ljsmyndir af honum vi essa iju og svo fr hann heim.Allir hinir eru egar launaskr svo kostnaurinn er enginn. Bara tekjur. Strbissniss.

En bddu n aldeilis vi, kri lesandi.

anda samkeppniog jrifa mung fr og me deginum dag og fram yfir ramt bja landsmnnum a hrpa hjartnmar jla-, annanjla-, rijajla-, fjrajla ... (og svo framvegis) og njrskvejuraf svlunum heima.

Rafrna tmi

Svo vel hefur tekist til undanfrnum rum a etta er a vera siur, svo skaplega jlalegurjlasiur um jlin. Spyrji bara alla sem sendu og fengu kvejur fyrra, hittefyrr, arhittefyrra, arogarogarhittefyrra. Heimtur kvejum eru margfalt betri hj mr en Rkistvarpinu, hj v hverfur allt t rafrnttmi bak vi hringi Satrnusar.

Veri er miklu betra en hj Rkistvarpinu, heilum 17,523% lgra. Og a sem meira er: Komist kveja sannanlega ekki til skila fr kaupandinn 33,9% endurgreislu. Keppinauturinngetur sko ekki toppa etta og mun ekki einu sinni reyna a.

Fyrst n er veri a misskilja viljandi tilganginn me essum skrifum mnum vil g nefna stareynd fullkominni vinttu, kurteisi og viringu og adun fyrir hefum flks a a er byggilega drara og markvissara a hrpa kvejur af svlunum en a borga Rkistvarpinu fyrir a lesa r t rafrna tmi semur var nefnt og er a auki umhverfislega strhttulegt og um sir geturvaldi lknandi veirusjkdmum eins og dmi sustu ra sanna.

Ea heldur , lesandi gur, a Kvid veiran hafi bara ori til r engu? ͠Kna? nei. Ekki aldeilis. „ skal endanum vaa“, eins og kellingin sagi. Ea hvers vegna mun yfirbor sjvar hkka um fimm sentmetra nstu rem rum og veiran stkkbreytast? g bara sper.

Gasalega jlalegt

J, a m vel vera a Rkistvarpi reyni a klekkja mr, samkeppnisailanum (aili er svooo fallegt or), me v a lta tvarpsstjra bregast vi (og vera „vibragsaili“) lesa jlakvejur tu mntur. Kemur n krkur mti essu bragi og mun g breyta um rdd tu mntur og ykjast vera forsetinn (landsins, Trump ea kngurinn Lxmbrgea einhver annar).

hrekkur etta eflaust upp r lesandanum:

En a er svo gasalega jlalegt a hlusta jlakvejulesturinn gufunni.

J, v skal g n tra. a er lka obbbbb-oooos-leeeeeg-aaaa-a jlalegt a tala til jarinnar ti svlunum mnum orlksmessu-, afangadags- og jladagsmorgni. ar a auki hef g tvennar svalir, austur og suur. Toppau a, arna tvarpsstjri!

(Vilji svo til a einhver glggur lesandi telji sig hafa lesi ofangreindan pistil orlksmessu sasta ri skal a fyrirfram dregi efa vegna ess a flk man ekkert stundinni lengur.)


Er s mtmlandi sem beitir ofbeldi?

„Manni ofbur agerarleysi stjrnvalda og a er a eina sem drfur mann svona beina ager. g er rosa fegin a hafa geta ska honum gleilegra jla,“ segir Katrn Harardttir mtmlandi samtali vi Vsi.

Er ofbeldi alltaf rttltanlegt? En er a stundum rttltanlegt? Hvenr er a rttltanlegt og hvenr ekki?

essar spurningar leita mann egar frttir berast af v a Katrn Harardttir mtmlandi hafi rista utanrkisrherraog hellt yfir hann einhverju rauu dufti sem kalla er glimmer. Er a ekki ofbeldi?

Er lklegt a s sem verur fyrir ofbeldi breyti um skoun og fari a vilja ofbeldismannsins?

Sautjn manna hpurrst fyrir slttu ri tvo menn veitingahsi Bankastrti, bari til bta og annar eirra var stunginn me hnfi. eim hafiofboi eitthva sem tvmenningarnir hfu gert.

gst kveiktu glpamenn bl lgreglumanns. eim hefur lklega ofboi starf mannsins.

septembersast liinn rust menn tlending sem stti rstefnu vegum Samtakanna 78. Ljst m vera a eim ofbau a kynhneigrstefnugestsins var nnur en eirra.

Eru einhverjar lkur v a eir sem uru arna fyrir ofbeldi hafi lti segjast? Samykkt a sem ofbeldismennirnir vildu? Nei.

Getur smvgilegt ofbeldi stigmagnast og enda me limlestingum ea daua?

Prfessorinn bandarska hsklanum tk upp byssu og skaut samstarfsmenn sna af vafhann fkk ekki stuhkkun sem hann vildi.

Frakkinn greip hnf og lagi til flks ti gtu af v a hann vildi hefna fyrir stuning franskra stjrnvalda vi mori sraela Gaza.

New York tlai rithfundurinn Salman Rushdie a flytja ru um Bandarkin sem griarsta fyrir rithfunda r rum lndum. Bandarkjamaurinn Hadi Matar stakk Rushdie margsinnis, meal annar hgra auga. stan var einfaldlega gagnrni Rushdies Islam og bk hans Slmar Satans.

Ofbeldismaur rttltir valdbeitingu sna, heldur a hn breyti tilverunni til hins betra. a gerist aldrei. Bl rttltir ekkert.

Mr ofbur ofbeldi Katrnar Harardttur mtmlanda. Hn rttltir gerir sna rtt eins og arir ofbeldismenn. sannleika sagt er enginn munur ofbeldi annar en stigsmunur.

Manni ofbur agerarleysi stjrnvalda og a er a eina sem drfur mann svona beina ager.

etta segir mtmlandinn vitali vi Vsi. Hann rttltir ofbeldi rtt eins og arir ofbeldismenn.

Svo er a siferilega spurningin: Hvenr verur mtmlandi a ofbeldismanni?


Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband