Bloggfęrslur mįnašarins, nóvember 2019

Stķga til hlišar, hafa uppi frammķköll og hljóta gott oršspor

Oršlof

Saur

Saur- ķ Saurbęr er žaš sama og seyra sem merkir: votlendi.

Mįlfarsbankinn.  

Athugasemdir viš mįlfar ķ fjölmišlum

1.

„Žorsteinn Mįr stķgur tķmabundiš til hlišar

Fyrirsagnir į mbl.is, vķsir.is. dv.is og samherji.is.                

Athugasemd: Spilling rķkir į mörgum fjölmišlum, žar er tungumįlinu spillt. Žeir sem hętta fyrir fullt og allt eša tķmabundiš eru sagšir „stķga til hlišar“. Enginn er lengur sagšur hętta, leggja nišur störf eša vķkja. Minnihįttar skrifarar žröngva ensku oršalagi inn ķ ķslensku af žvķ aš oršin eru svo lķk. Žannig er žaš meš enska oršiš „step“.

Vera mį aš oršalagiš „stķga til hlišar“ ķ merkingunni aš hętta eša vķkja sé fyrir löngu bśiš aš įvinna sér žegnrétt ķ mįlinu. Žaš er mišur vegna žess aš oršalagiš kemur fyrir įhrif fjölmišlanna ķ mįliš og žį einkum į sķšustu įrum. Benda mį į fleiri slęm įhrif sem blašamenn hafa haft į mįliš, til dęmis oršalagiš „kalla eftir“ og fleiri. Eftir öllu er nś kallaš, enginn bišur lengur, óskar eftir, krefst eša heimtar.

Rķkisśtvarpiš er til fyrirmyndar. Ķ fyrisögn į ruv.is segir:

Žorsteinn Mįr vķkur mešan į rannsókn stendur.

Enska er merkilegt tungumįl og fallegt. Žó žaš sé af germönsku mįlstofni eins og ķslenska eru žau gjörólķk. Mestu munar um oršalag, skipan orša ķ setningu og fleira. Margt er hęgt aš žżša beint śr ensku yfir į ķslensku en oft er žaš ekki hęgt nema aš śtkoman verši einhvers konar ensk-ķslenska sem meš réttu nefnd hrįžżšing og er ekki til fyrirmyndar.

Enska sagnoršiš „to step“ merkir bókstaflega aš stķga, einnig aš skrefa, ganga, feta og margt fleira. 

Nafnoršiš „step“ getur žżtt skref, trappa ķ stiga, rim ķ lausum stiga, og margt, margt fleira. „Step by step“ er hęgt aš žżša beint: Skref fyrir skref.

Ekki fer alltaf saman aš vera afburšagóšur ķ ensku og ķslensku. Sį sem žżšir veršur aš bśa yfir nęmum skilningi į ķslensku, hafa talsveršan oršaforša, og bera skyn į blębrigši mįlsins. Blašamašur sem žżšir illa skemmir mįliš. Illa žżdd frétt er eins og skemmd matvęli ķ verslun, žau eru ekki hęf til neyslu.

Oršasambönd meš enska sagnoršinu „to step“ vefjast ekkert fyrir sumum blašamönnum, žeir fara einfaldlega illa meš žau, menga ķslenskt mįl meš ónżtum skemmdum žżšingum og hirša ekki um góš og gegn orš sem hingaš til hafa dugaš afbragšs vel.

Hér er stuttleg samantekt um ensk oršasambönd meš sögninni „to step“ og žżšingar į žeim, hef birt žetta įšur:

  1. „Step aside“
    • Getur žżtt aš hętta.
    • Hvaš gerir formašur hśsfélagsins sem „stķgur til hlišar“? Er hann ekki bara hęttur? Ekki stķga til hlišar.
    • Hann getur aušvitaš hętt tķmabundiš, vikiš til hlišar, vikiš frį, dregiš sig ķ hlé og svo framvegis 
  1. „Step back“
    • Getur žżtt aš hętta viš, snśa viš, ekki stķga til baka.
  1. „Step down“
    • Žżšir yfirleitt aš hętta, ekki aš stķga nišur nema žaš sé ljóst af samhenginu.
    • Formašur hśsfélagsins er hęttur, stķgur ekki nišur.
    • Formašur hśsfélagsins stķgur śr ręšustólnum eša fer śr honum.
    • Sį sem stendur uppi į kassa stķgur af honum, frekar fyrr en sķšar.
  1. „Step something down“
    • Minnka eitthvaš, draga śr.
  1. „Step forward“
    • Getur žżtt aš bjóšast til einhvers, lįta vita af sér og svo framvegis. Ekki stķga įfram.
  1. „Step in“
    • Getur žżtt aš taka žįtt ķ einhverju, taka af skariš. Ekki stķga inn.
  1. „Step out“
    • Žżšir oftast aš fara śt. Formašur hśsstjórnar vék af fundi. Ekki stķga śt. 
  1. „Step out on“
    • Getur žżtt aš halda framhjį maka sķnum („stepping out on you/him/her“).
  1. „Step something up“
    • Getur žżtt aš auka viš, bęta viš. Lögreglan jók višbśnaš sinn, ekki stķga višbśnašinn upp.

Nišurstašan er žessi. Enska sagnoršiš „to step“ er sjaldnast hęgt žżša meš sögninni aš stķga nema žaš sé ljóst af samhenginu. Raunar mį segja aš žaš sé afskaplega góš leikfimi fyrir skrifara aš finna annaš oršalag žar sem enska oršiš „step“ kemur fyrir.

Enginn prófarkalestur er į ķslenskum fjölmišlum. Engu aš sķšur hafa fjölmišlarnir įhrif og margir žeirra og margir blašmenn fara illa meš frelsi sitt til skrifa og birta fréttir.

Spilling ķ fjįrmįlum viršist vera miklu alvarlegra athęfi en spilling ķslenskunnar. Sį sem mśtar og svķkur fé er settur ķ fangelsi, framleišendur skemmdra matvęla eru stöšvašir, meš öllum rįšum er reynt aš nį til žeirra sem smygla fķkniefnum og of hrašur akstur er ekki lišinn, hvorki ķ nįgrenni skóla eša annars stašar. 

Ambögubósar ķ blašamennsku fį hins vegar aš leika lausum hala og skrifa af vanžekkingu og getuleysi. Og enginn gerir neinar athugasemdir eš hjįlpar, hvorki ritstjórar, śtgefendur né lesendur. 

Tillaga: Žorsteinn Mįr vķkur tķmabundiš.

2.

„Bįšir hękkušu žeir róminn verulega ķ ręšum sķnum ķ pontu Alžingis og höfšu uppi frammķköll

Frétt į visir.is.                 

Athugasemd: Skrżtiš oršalag aš „hafa uppi frammķköll“ ķ ręšustól žingsins. Af fréttinni viršist ekki ljóst hvaš geršist. Mį vera aš žeir hafi bįšir hrópaš er žeir „höfšu uppi flutning ręšna“ sinna.

Tillaga: Engin tillaga.

3.

„Verkiš er um­fangs­mikiš og veršur um­ferš steypu­bķla įber­andi, en žeir žurfa aš koma 190 feršir ķ mišborgina.“

Frétt į mbl.is.                  

Athugasemd: Er ekki įtt viš aš steypubķlar žurfi aš fara 190 sinnum nišur ķ mišbę? Eša 190 feršir? Mér finnst žetta dįlķtiš klśšursleg mįlsgrein žó ekki sé hśn beinlķnis röng. Eitt er aš verkiš er mikiš og annaš akstur steypubķla.

Tillaga: Verkiš er um­fangs­mikiš. Steypubķlar žurfa aš aka eitt hundraš og nķtķu sinnum nišur ķ mišbę.

4.

„… en hann hlaut fyrst gott oršspor sem borg­ar­stjóri Surakarta …“

Frétt į mbl.is.                  

Athugasemd: Oršspor merkir samkvęmt oršabókinni umtal eša žaš sem sagt er um mann, einn eša fleiri. Hér į oršalagiš „aš hljóta oršspor“ ekki viš. Oršalagiš ber keim af žeirri įrįttu aš nota nafnorš frekar en sagnir. Hiš fyrrnefnda einkennir ensku en žaš sķšarnefnda ķslensku.

Ofangreind tilvitnun er śr žessari mįlsgrein:

Hann er fyrsti for­seti lands­ins sem ekki kem­ur śr röšum hers­ins eša yf­ir­stétt­ar stjórn­mįla­fólks, en hann hlaut fyrst gott oršspor sem borg­ar­stjóri Surakarta, žar sem hann beitti sér m.a. gegn spill­ingu og fyr­ir aukn­um lķfs­gęšum borg­ar­bśa.

Mįlgreinin er of löng og žjįist af skorti į punkti. Betur fer į žvķ aš segja aš hann hafi getiš sér góšs oršs eša hafi veriš vel metinn. Óskżrt er hvernig hann geti veriš kominn śr „röšum yfirstéttar stjórnmįlafólks“. 

Tillaga: Widodo er fyrsti for­seti lands­ins sem ekki kem­ur śr hernum eša eša yf­ir­stétt­ landsins. Hann var gat sér fyrst góšs oršs sem borgarstjóri Surakarta žar sem hann beitti sér gegn spill­ingu og fyr­ir aukn­um lķfs­gęšum borg­ar­bśa.


Peningafjįrhęšir, ögra hęttunni og taka upp samtal

Oršlof

Stęrsti uppistandarinn

„Stęrsti“ žetta og „stęrsta“ hitt er sķfellt meira įberandi ķ umręšunni og ber vott um versnandi mįltilfinningu, erlend įhrif į tunguna og leti – žvķ vitaskuld er hęgt aš orša hlutina į betri, svo ekki sé sagt réttari, hįtt. Og žeir seku finnast vķša; į dögunum las ég hér ķ blašinu um fólk sem hljóp „stęrstu“ maražonhlaup og einnig um „stęrstu“ kvikmyndirnar. 

Fyrirbęriš stórmynd er eitt en ein kvikmynd getur aldrei veriš „stęrri“ en önnur. Hśn getur žó aflaš meiri tekna eša kostaš meira ķ framleišslu en ašrar. 

Fyrir skömmu barst mér fréttatilkynning um skemmtun eins „stęrsta uppistandara heims“. Ég bjóst viš manni sem vęri allt aš 220 cm. En žį reyndist viškomandi tęplega mešalmašur į hęš. 

Morgunblašiš, blašsķša 30, Ljósvakinn, Einar Falur Ingólfsson, 13.11.2019,  

Athugasemdir viš mįlfar ķ fjölmišlum

1.

„Tķu rķkustu fyrirtęki Bandarķkjanna sitja į ótrślegum peningafjįrhęšum

Fyrirsögn į dv.is.                  

Athugasemd: Allir vita hvaš peningar eru og jafnvel fjįrhęšir. Hins vegar vandast mįliš žegar kemur aš oršinu „peningafjįrhęšir“. Dreg ķ efa aš žaš sé gott orš.

Einhvern tķmann heyrši ég žetta haft eftir Bjarna Benediktssyni hinum eldra, forsętisrįšherra aš hann gerši greinarmun į upphęšum og fjįrhęšum:

Drottinn allsherjar er ķ upphęšum, en peningar ķ fjįrhęšum.

Viš žetta er ekki öšru aš bęta aš „peningafjįrh깓 fer ķ flokk bjįnalegra orša eins og įkvaršanataka, valkostur, bķlaleigubķll, pönnukökupanna svo eitthvaš sé nefnt.

Ķ fréttinni segir:

Microsoft situr į mestu eignunum samkvęmt frétt CNBC en fyrirtękiš er meš 136,6 milljarša dollara ķ lausafé og skammtķmafjįrfestingum.

Vissulega eru peningar eignir en žarna hefši veriš ešlilegra aš segja aš Microsoft ętti yfir mestu fé aš rįša.

Tillaga: Tķu rķkustu fyrirtęki Bandarķkjanna sitja į ótrślegum fjįrhęšum.

2.

„Jaršskjįlfti aš stęrš 5,4 reiš yfir į Sušur-Frakklandi ķ morgun. Jaršskjįlftinn takmarkašist viš stórt svęši į milli borganna Lyon og Montelimar sem eru ķ um 150 kķlómetra fjarlęgš hvor frį annarri. “

Fyrirsögn į visir.is.                   

Athugasemd: Slęmt er aš enginn leišbeinir byrjendum ķ blašamennsku, ritstjóri eša ašrir stjórnendur fylgjast ekki meš vinnubrögšunum. 

Rithįtturinn Sušur-Frakkland tķškast ekki. Nęr er aš tala um sušurhluta Frakklands eša sušur Frakkland. 

Jaršskjįlftinn „reiš ekki yfir į“ Frakklandi. Žarna er forsetningunni ofaukiš. Réttara er aš jaršskjįlftinn reiš yfir sušurhluta Frakklands.

Barnalegt er aš segja aš borgirnar séu ķ žessari fjarlęgš „hvor frį annarri“. Réttara er aš segja aš 150 km séu į milli borganna.

Fyrirsögnin fréttarinnar er svona:

Stór jaršskjįlti ķ Sušur-Frakklandi

Stundum talar fólk óskżrt og segir skjįlti og skrifa žaš žannig, einnig „Keblavķk“, „Reygjavig“, og „kvar“. Ķ tölvum fjölmišla eru villuleitarforrit og stafsetningarvillur eiga žvķ ekki aš birtast, kunni blašamašurinn į annaš borš į tölvu.

Fyrirsögnin var sķšar lagfęrš sem er jįkvętt. Annaš er óbreytt sem er ekki gott.

Tillaga: Jaršskjįlfti aš stęrš 5,4 varš į milli borganna Lyon og Montelimar en um 150 km eru į milli žeirra.

3.

„Fólk var mikiš aš ögra hęttunni žarna.“

Fyrirsögn į visir.is.                   

Athugasemd: Svona oršalag er ekki bjóšandi. Žaš er haft eftir leišsögumanni en verkefni blašamannsins er aušvitaš aš fęra ummęli til betri vegar, ekki nota žaš sem višmęlandinn segir ķ fljótfęrni sinni. 

Ögra merkir samkvęmt oršabókinni aš eggja, espa, ógna eša hóta. Skylt oršinu ögur sem merkir vķk eša vogur. Žar af er dregiš oršiš ógurlegur og ógn.

Lķklega hefur óšamįla leišsögumašurinn įtt viš aš fólk hafi ögraš forlögum sķnum. Sagt hefur veriš aš ęfi hvers manns sé fyrirfram įkvešin, žaš séu forlög og vissara sé ekki aš ögra žeim, žį geti allt breyst, jafnan til verri vegu.

Svo mį vera aš leišsögumašurinn hafi ętlaš aš segja aš fólkiš hafi leikiš sér aš hęttunni. Žį gerist annaš hvort aš fólk sleppi eša ekki.

Ljótt er aš segja aš fólk hafi mikiš „ögraš hęttunni“. Žetta er eins og aš segja aš fólk hafi „mikiš lagt“ hellur ķ garšinum. Betur fer į žvķ aš orša žetta į annan hįtt.

Tillaga: Fjöldi fólks lék sér aš hęttunni.

4.

„Mig langar aš vķsa žvķ til forseta Alžingis og forsętisnefndar aš hlutast til um aš taka upp samtal viš Reykjavķkurborg …“

Staksteinar į blašsķšu 8 ķ Morgunblašinu 13.11.2019.                   

Athugasemd: Ķ Staksteinum er vitnaš ķ žingmann sem segir ofangreint. Vera mį aš į Alžingi sé fólk hętt aš tala eša ręša saman. Žar „taka menn upp samtal“ eša „oršręšu“. Er svona stofnanamįl flottari en „venjuleg“ ķslenska?

Sorglegt er aš žingmenn geti ekki tjįš sig į ešlilegri ķslensku eins og venjulegt fólk.

Tillaga: Mig langar aš bišja forseta Alžingis og forsętisnefnd aš ręša viš Reykjavķkurborg …


Skjįlftahrinan mikla viš Öskjuop

Screenshot 2019-11-12 at 11.46.24Fjölmišlar öšlast nżtt lķf žegar fréttir berast af jaršskjįlftahrinum eša stórum skjįlftum. Viš leikmenn sem fylgjumst meš skjįlftavirkni į landinu sperrum hins vegar eyrun žegar engir skjįlftar męlast. Ķ augnablikinu eru misgengin viš Grķmsey og ķ Öxarfirši eru til frišs. Sama er meš Reykjanes, Mżrdalsjökul og Öręfajökul en Bįršarbunga viršist vera meš mešvitund.

Žį vķkur sögunni aš Öskjuopi. Žar viršast allir žeir jaršskjįlftar komi saman sem venjuleg ęttu aš hrista ašra landshluta.

Tķminn er afstęšur ķ jaršfręšinni og skiptir ķ raun litlu mįli. Hins vegar žekkja flestir gosiš sem var ķ Dyngjufjöllum 28. mars įriš 1875. Žaš var grķšarlegt. Öskufalliš hrakti fólk śr sveitum į Austurlandi og fjöldi bęja fór ķ eyši og fólk fluttist af landi brott. Ķ gosinu varš Askja til. Fjöllin sigu ofan tómu kvikužróna sem žar var undir og hluti landsins seig enn nešar og žar er nś Öskjuvatn.

Screenshot 2019-11-12 at 13.14.32Askja er į virka gosbeltinu en eldgosin žar eru ekki alltaf hamfaragos. Žann 21. október 1961 hófst gos ķ Öskjuopi žar sem nś heita Vikraborgir og eru fallegir gķgar. Į tuttugu og žremur dögum rann hraun śr žeim rśma įtta kķlómetra. Įriš 1922 gaus vestan megin viš Öskjuvatn og hrauniš sem žį rann nefnist nś Mżvetningahraun.

Mešfylgjandi er falleg loftmynd frį Landmęlingum. Į henni sést Vikrahraun greinilega. 

Nś er ķ gangi mikil skjįlftahrina viš sušaustan viš Öskjuop. Žarna hafa oršiš 247 skjįlftar į žremur dögum. Upptök žeirra eru aš hluta undir austasta hluta Vikrahrauns og žar ķ sušur. Skjįlftarnir sjįst betur į gręna kortinu sem fengiš er af vef Vešurstofunnar.

Screenshot 2019-11-12 at 13.47.24Ég ętla aš leyfa mér aš fullyrša aš orsök skjįlftanna séu kvikuhreyfingar. Įstęšan er fyrst og fremst sś aš žeir eru stašbundnir. Žeir hreyfast lķtiš, fęrast žó hęgt en greinilega til sušurs. Žetta er eins og aš horfa į skjįlftana ķ bergganginum sem leiddi til sķšasta eldgoss ķ Holuhrauni.

Verši eldgos į žessum slóšum er lķklegt aš hraun renni ķ skarši į milli Dyngjufjalla og Vašöldu. Um ellefu km eru frį mišju skjįlftavirkninnar ķ beina lķnu aš jašri Holuhrauns hins nżja. Į milli er Dyngjuvatn og upptök Svartįr. Žar er hętt viš aš żmislegt geti breyst.

Aftur į móti er ég ekki jaršfręšingur og hef ekkert vit į jaršfręši. Žó hef ég ašgang aš berdreymnum nįunga sem heldur žvķ fram aš žarna verši gos. Hann getur žó ekki frekar en jaršfręšingar svaraš žvķ hvenęr gjósi.

Eftirskrift

Vešurstofan gaf śt eftirfarandi yfirlżsingu klukkan 17:00 (įbyggilega vegna skrifa minna sem lķklega voru farin aš valda hręšslu, skelfingu, ótta svo ekki sé talaš um fjölbreyttari sįlarhįska, ef ég mį orša žetta svo):

Jaršskjįlftahrina hófst fimmtudaginn 7. nóvember skammt austan viš Öskju og stendur enn yfir. Frį žvķ aš hrinan hófst hafa oršiš um 700 jaršskjįlftar į svęšinu. Stęrsti skjįlftinn ķ hrinunni varš laugardaginn 9. nóvember og var um 3,4 aš stęrš. Einn annar skjįlfti stęrri en 3,0 hefur oršiš ķ hrinunni til žessa og um 20 skjįlftar stęrri en 2,0 aš stęrš.

Engin merki eru um gosóróa heldur er um brotaskjįlfta aš ręša sem tengjast lķklega landrekshreyfingum.

Jaršskjįlftahrinur eru tķšar viš Heršubreiš og Öskju. Vešurstofan heldur įfram aš vakta atburšinn.

Aušvitaš er žetta rétt hjį Vešurstofunni en sį draumspaki kann žó aš hafa rétt fyrir sér. En hvaš veit ég svo sem?


Afstöšur gegn afstöšum, heildareign og kaka inniheldur leynihinnihaldsefni

Oršlof

Hvor og annar

Oršin hvor og annar eiga ekki aš beygjast saman. Oršiš hvor į aš standa ķ sama falli og gerandinn (venjulega ķ nefnifalli) en annar stendur nęr aldrei ķ nefnifalli. 

    1. Žeir įsökušu hvor annan (ekki: „hvorn annan „).
    2. Žeir horfšu hvor į annan (ekki: „į hvorn annan“). 
    3. Žeir ógnušu hvor öšrum (ekki: „hvorum öšrum“). 
    4. Žeir stįlu hvor frį öšrum (ekki: „frį hvorum öšrum). 
    5. Žeir söknušu hvor annars (ekki: „hvors annars“). 
    6. Žeir óku hvor til annars (ekki: „til hvors annars“). 
    7. Žeir girntust eigur hvor annars (ekki: „hvors annars“). 
    8. Žęr strķddu hvor annarri (ekki: „hvorri annarri“). 

Žetta fer ekki į milli mįla ķ föstum oršasamböndum. 

    1. Žeir tölušu hvor ķ kapp viš annan. 
    2. Žeir ultu hvor um annan žveran.

Hvor og annar eru ķ fleirtölu ef žau vķsa til orša ķ fleirtölu eša til fleirtöluorša. 

    1. Ķslendingar og Gręnlendingar hjįlpa hvorir öšrum.

Stundum er gerandinn ekki ķ nefnifalli, žį fylgir hvor gerandanum eigi aš sķšur. 

    1. Siggu og Gunnu dreymir hvora ašra. 
    2. Siggu og Gunnu žykir vęnt hvorri um ašra. 
    3. Sagan fjallaši um róg frambjóšendanna tveggja hvors um annan.

Mįlfarsbankinn. 

Athugasemdir viš mįlfar ķ fjölmišlum

1.

„Eftir upplestur frį höfundi mętast gestir til aš ręša kaflann, en ķ fyrsta žęttinum eru žaš Saga Garšarsdóttir og Jóhann Kristófer Stefįnsson sem taka fyrir afstöšur gegn afstöšum, innrįs tękninnar ķ einkalķfiš og įbyrgšartilfinninguna sem fylgir žvķ aš taka sķmtal

Frétt ķ Fréttablašinu 9.11.2019                 

Athugasemd: Langar mįlsgreinar verša oftast ruglingslegar og svo er hér. Śt ķ hött er aš segja aš gestir mętist. Žeir hittast, koma saman.

Afstaša er ekki til ķ fleirtölu. Blašamašurinn hefur enga tilfinningu fyrir mįlinu.

Hvaš merkir aš „taka fyrir afstöšur gegn afstöšum“. Lesandinn skilur žetta ekki enda er žetta bara innantómt oršagjįlfur, bull.

Lokaoršin hljóta aš vera grķn. Hvaša įbyrgšartilfinning fylgir žvķ aš svara ķ sķma? Žetta hljómar eins og félagsfręšileg stśdķa sem gerš var į įttunda įratug sķšustu aldar ķ Svķžjóš.

Fréttin er stutt kynning a hljóšvarpsžętti. Umfjöllun blašamannsins er ekki til žess fallin aš vekja įhuga. Žvert į móti.

Tillaga: Engin tillaga.

2.

„Til sölu heildareigin aš Lynghįlsi …“

Auglżsing į ótölusettri blašsķšu ķ Fréttablašinu 9.11.2019                 

Athugasemd: Hvaš er „heildareign“. Gęti veriš aš öll eignin vęri til sölu? Sé svo, af hverju er žaš ekki sagt? Heildareign er bara rugl.

Ķ auglżsingunni segir:

Um er aš ręša steinsteypt atvinnuhśsnęši, sem er ķ dag notaš sem prentsmišja, byggt įriš 1981 og 2001.

Eitt af vinsęlasta oršalaginu hjį blašamönnum og fleirum er žetta „um aš ręša …“ Langoftast mį sleppa oršalaginu enda gagnslaust. Ofmęlt er aš steinsteypt atvinnuhśsnęši sé notaš sem prentsmišja. Betur fer į žvķ aš segja:

Atvinnuhśsnęšiš er steinsteypt, byggt įriš 1981 og 2001. Ķ žvķ er nśna prentsmišja. 

Auglżsing er illa skrifuš og ķ henni eru mįlfarsvillur. Hśn er ekki fasteignasölunni til sóma.

Tillaga: Til sölu er öll eignin Lynghįls …

3.

„Singles’ Day er stęrsti netverslunardagur įrsins …“

Myndatexti ķ kynningarblaši Fréttablašsins 9.11.2019                

Athugasemd: Hvaš er „Singles’ Day“? Blašamašurinn gerir enga tilraun til aš žżša žetta og viš sem skiljum ekki norsku vitum ekkert? 

Margir blašamenn hugsa ekkert um ķslenskt mįl, umgangast žaš af algjöru viršingarleysi og leyfa sér aš nota ensk orš įn žess aš setja žau ķ gęsalappir. Eflaust segja margir aš žetta sé algjört smįatriši. Aftur į móti er lķklegt aš fjöldi vafasamra smįatriši geti gert śtaf viš tungumįliš.  

Ķ fréttinni er talaš um skošanakönnum sem var „framkvęmd ķ Kķna“. Menn framkvęma nśna allan andskotann, eru fyrir löngu hęttir aš gera skošanakannanir eša kanna hug neytenda ķ Kķna eša annars stašar. Stašlaš oršfęri blašamanna er stašreynd.

Blašamašurinn talar um „yfirstandandi deilur“ Kķna og Bandarķkjanna. Žegar žeim er lokiš veršur eflaust talaš um „óyfirstandandi deildur“. Mér finnst ofaukiš aš tala um „yfirstandandi“ nóg aš tala um deilur. Stundum fer betur į žvķ aš tala um įgreining, žrętur, togstreitu og stundum barįttuEnska oršiš „conflict“ merki ekki alltaf deilur. Blašamenn žurfa aš hafa samhengiš ķ huga og fjölbreytni ķ oršavali.

Tillaga: Dagur einhleypra er stęrsti netverslunardagur įrsins …

4.

„Dagar eintómra fimm-stjörnu dóma voru ekki runnir upp svo aš ritdómarar leyfšu sér hreinskiptni ķ bįšar įttir.“

Pistillinn Bakžankar ķ Fréttablašinu 9.11.2019.                

Athugasemd: Sjaldnast žarf aš lesa lengi til aš įtta sig į žvķ hvort höfundurinn hafi tungumįliš į valdi sķnu. Óttar Gušmundsson skrifar reglulega Bakžanka ķ Fréttablašinu. Hann skrifar afar gott mįl, gjörsamlega villulaust. Stķllinn er lįgstemmdur en įhrifarķkur og fróšlegur. 

Mikiš óskaplega vęri gaman ef til vęru fleiri góšir stķlistar ķ ķslenskum fjölmišlum, fólk sem kann aš orša hugsun sķna. Sumir žurfa bara aš vanda sig, lįta af hrošvirkninni.

Viš hlišina į Bankžönkum stendur ķ auglżsingu:

Žaš er jólastemning alla helgina …

Og:

Žaš eru skemmtilegir višburšir um alla verslun.

Eftir aš hafa lesiš sér til įnęgju pistil Óttars hvarfla augun aš auglżsingunni frį IKEA og viš liggur aš mašur fari aš grįta.

Tillaga: Engin tillaga.

5.

„Spįš hraust­leg­um stormi ķ dag.“

Frétt į mbl.is.                 

Athugasemd: Nei, sko, varš mér aš oršiš žegar ég sį fyrirsögnina. Žarna er talaš um storm, hraustlega storm, ekki vind. Snöfurmannleg fyrirsögn.

Svo las ég fréttina og ķ henni er vindur hitt og vindur žetta. Žó mį blašamašurinn eiga žaš aš ķ sķšustu mįlsgreininni segir hann aš į žrišjudaginn muni lęgja. Ašrir og illa upplżsir blašamenn hefšu sagt aš „vindur minnki“.

Į vefnum Ķslenskt oršanet er žetta:

  1. storminum er ķ logn slegiš
  2. vešriš gengur til hęgšar
  3. vešriš hęgir
  4. vešriš, storminn lygnir
  5. vešriš; storminn lęgir
  6. vešriš, vindurinn dettur nišur
  7. vindinn hęgir
  8. vindinn kyrrir
  9. vindurinn slotar

Af žessu leišir aš margir og fjölbreyttir kostir eru ķ boši žegar koma žarf oršum aš žvķ er vindinn lęgir. Óžarfi aš segja aš „vindurinn hęttir“ žegar lygnir, vešriš gengur til hęgšar, storminn lęgir eša honum slotar.

Tillaga: Engin tillaga.

6.

„Nżjar kosningar geršu lķtiš til žess aš höggva į hnśtinn.“

Fyrirsögn į visir.is.                 

Athugasemd: Blašmašurinn persónugerir kosningar meš oršalaginu og lętur sem žęr hafi sjįlfstęšan vilja. Svo er ekki. Blašamenn verša aš finna oršlag sem hęfir.

Ķ Ķslenskri nśtķmamįlsoršabók segir:

höggva į hnśtinn: losa um erfiša stöšu meš įkvöršun

Kosningar „höggva ekki į hnśtinn“. Ķ  Mergurinn mįlsins segir:

Lķkingin er trślega sótt ķ söguna af Alexander mikla, ž.e. Žegar hann hjó į hinn óleysanlega Gordķonshnśt. Aš baki afbrigšinu leysa hnśtinn gęti žó legiš annaš og minni. Ķ fornu mįli koma fyrir oršasamböndin rķša/binda e-m hnśt, leggja fyrir e-n žraut og leysa knśt, leysa žraut og kann lķkingin aš vera af žvķ dregin.

Į vefnum frettabladid.is segir hins vegar:

Engin skżr nišurstaša žingkosninga į Spįni.

Žetta er mun betri og skżrari fyrirsögn og sannast meš žessu aš varhugavert er aš nota mįlshętti og orštök ķ fréttum nema blašamenn séu žeim mun betur aš sér ķ ķslensku mįli. 

Jónas Kristjįnsson segir į vef sķnum og er oršunum beint til blašamanna:

Žś žarft aš neyša žig til aš skrifa stuttar mįlsgreinar. Žį hefur žś ekki plįss fyrir frošuna, orštökin, klisjurnar og endurtekningarnar, sem žś mundir annars setja inn. Žessi regla hjįlpar žér aš fylgja öšrum reglum. Hśn spślar frošunni śr texta žķnum.

Ungir blašamenn ęttu ętti aš fara yfir nįmskeiš Jónasar heitins. Hugsanlega eiga žeir žį skiliš starfsheitiš blašamašur.

Tillaga: Engin skżr nišurstaša žingkosninga į Spįni.

7.

„Jį, ég veit alveg aš framundan er įhęttusamt feršalag.“

Frétt į blašasķšu 10 ķ Morgunblašinu 11.11.2019.                 

Athugasemd: Žetta er ekki beinlķnis rangt. Hver er munurinn į „įhęttusömu“ feršalagi og hęttulegu feršalagi? Lķklega er munurinn sįralķtill. Margt er engu aš sķšur įhęttusamt. Nefna mį fjįrfestingar, kaup į skuldabréfum eša hlutabréfum. Annaš er aš klifa fjöll žvķ sum žeirra  eru beinlķnis hęttuleg.

Séu žetta orš višmęlandans ķ fréttinni hefši blašamašurinn įtt aš lagfęra žau vegna žess aš sį fyrrnefndi ętlar aš klķf eitt hęttulegasta fjall ķ heimi. 

Tillaga: Jį, ég veit aš framundan er hęttulegt feršalag.

8.

„Kökurnar mķnar innihalda leyniinnihaldsefni

Morgunblašiš, dęgradvöl į blašsķšu 23, 11.11.2019                

Athugasemd: Er ég las žessi orš „innihalda leyniinnihaldsefni“ hló ég upphįtt enda stóš žetta ķ „skrķpó“, žaš er myndasögum Moggans. Fer vel į žvķ aš hlęgja viš lesturinn.

Ķ gamla daga voru byrjendur lįtnir vinna viš aš žżša myndasögurnar. Ekki žótti viš hęfi aš „viršulegir“ blašamenn ynnu ķ „skķtverkunum“. Žęr voru engu aš sķšur vel žżddar, minnir mig.

Žar sem skopskyn mitt er ekki gott veit ég ekki hvort žaš var meš rįšum gert aš nota rassböguna „innihalda leyniinnihaldsefni“. Ķ žaš minnsta hló ég og fólkiš ķ kringum mig. Er žį ekki tilganginum nįš? Jś, įbyggilega. Vandinn er hins vegar aš ekki skilja allir aš oršlagiš er tóm vitleysa.

Tillaga: Engin tillaga.

9.

„Frumkvöšull aš baki fyrirhugašri byggingu Aldin Biodome viš Stekkjarbakka …“

Frétt į visir.is.                

Athugasemd: Hvaš žżšir eiginlega „Aldin Biodom“. Ég skil ekki spęnsku. Hitt veit ég aš glerhvelfinguna į aš reisa viš ķ Ellišaįrdalnum, skammt frį Stekkjarbakka ķ Reykjavķk eins og žarna kemur fram. Sęti ég ķ borgarstjórn myndi ég umsvifalaust greiša atkvęši gegn byggingunni žó ekki vęri annaš en nafniš.

Svona, svona. Žetta er enska og ķ oršabókinni segir:

A dome-shaped artificial structure enclosing one or more self-contained ecosystems or living environments.

Ja hérna. Mikiš skrambi er žetta fallegt. Aušvitaš styš bygginguna žegar svona hįfleyg lżsing er til į henni, og žaš į śtlensku.

Aš vķsu er nįnari lżsing ķ fréttinni:

Um er aš ręša 4.500 fermetra nišurgrafnar gróšurhvelfingar žar sem veršur fjölbreytt vistkerfi sem bżšur upp į nęrandi upplifun, ręktunar- og verslunarrżmi, gręna vinnuašstöšu, ašstöšu fyrir jóga og fleira.

Og lżsingin į ķslensku er jafn hįfleyg og į ensku. Velti žvķ žó fyrir mér hvort ekki megi finna annaš frišlżst svęši fyrir „bķódómiš“. Sé žaš fyrir mér viš Öxarįrfoss ķ ónefndum žjóšgarši. 

Tillaga: Engin tillaga.

10.

„Prófessorinn fannst meš hand­leggina ofan ķ bak­poka.“

Fyrirsögn į frettabladid.is.                 

Athugasemd: Hversu oft hefur mašur ekki veriš meš hendurnar jafnvel allan handlegginn ofan ķ bakpokanum. Venjulegast finnst žaš nešst sem leitaš er aš. Sjaldgęfara er žó aš vera meš bįša handleggina ofan ķ pokanum, žó žaš komi nś fyrir. Ég veit um nįunga sem var meš fótleggi ķ bakpokanum, notaši hann sem svefnpoka.

Fyrirsögnin vakti enga sérstaka athygli mķna. Datt einna helst ķ hug aš prófessorinn hafi veriš aš gramsa ķ annarra manna bakpoka. Svo las ég fréttina en skildi fįtt. 

Į vef BBC sem viršist vera heimildin er žetta fyrirsögnin:

Russia professor admits murder after woman“s arms found in bag.

Er žetta nś ekki skżrari og betri fyrirsögn? Raunar er frétt BBC mun lengri og ķtarlegri. Ķslenska fréttin er hins vegar yfirboršsleg.

Tillaga: Rśssi meš konuhandleggi ķ poka višurkennir morš.


Framdi morš į henni, ekkert meik or breik og sóknarleikur eksekjśtašur

Oršlof

Stašarfall

Ķ póstįritun er męlt meš žvķ aš rita bęši heimilisfang og heiti póststöšvar ķ žįgufalli (svoköllušu stašarfalli):

Jón Jónsson
Įlfhólsvegi 100
200 Kópavogi

Mįlfarsbankinn. 

Athugasemdir viš mįlfar ķ fjölmišlum

1.

„Karlmašur sem grunašur er um morš į breska bakpokaferšalangnum Grace Millane skildi lķk Millane eftir ķ feršatösku ķ ķbśš sinni, eftir aš hann framdi moršiš į henni, og fór į Tinder-stefnumót.“

Frétt į visir.is.                  

Athugasemd: Žetta er bókstaflega žvęla. Ķ sömu mįlsgrein er tvķvegis talaš um morš. Nafn hinnar myrtu kemur tvķvegis fram. Loks segir aš mašurinn hafi „framiš morš į henni“. Blašamašurinn gat ekki sagt aš mašurinn hafi myrt konunaHvernig er hęgt aš „fremja morš į“ einhverjum?

Svona skrif eru ekki neytendum (lesendum) bjóšandi.

Tillaga: Karlmašur sem grunašur er um morš į breska bakpokaferšalangnum Grace Millane skildi lķk hennar eftir ķ feršatösku ķ ķbśš sinni og fór į Tinder-stefnumót.

2.

„Žar kom mešal annars fram aš Gordon Sondland, sendiherra Bandarķkjanna gagnvart Evrópusambandinu …“

Frétt į visir.is.                  

Athugasemd: Oftast er žaš orša svo aš sendiherrar eru ķ löndum eša hjį rķkjum. Berglind Įsgeirsdóttir er til dęmis sendiherra Ķslands ķ Frakklandi, og Benedikt Jónsson er sendiherra ķ Danmörku.

Žetta er žó alls ekki algilt heldur er oršalagiš żmis gagnvart, hjį eša ķ. Jafnvel į vef stjórnarrįšinu er ekkert rįšandi oršalag. Žetta geta lesendur fundiš śt meš žvķ aš gśgla „sendiherra ķ“ og „sendiherra gagnvart“. Ķ fjölmišlum er žetta żmist eša.

Gagnvart er forsetning og var įšur gagnvert. Merkir andspęnis eša į móti, sjį nįnar fróšlegan pistil ķ Mįlfarsbankanum.

Ķ žessu ljósi finnst mér ešlilegra aš tala um sendiherra ķ eša hjį öšru rķki.

TillagaŽar kom mešal annars fram aš Gordon Sondland, sendiherra Bandarķkjanna hjį Evrópusambandinu …

3.

„Eitt nżtt flugfélag meš tvęr žotur og sex įfangastaši er nįttśrulega ekki „make or brake“ fyrir ķslenska feršažjónustu en …“

Frétt į visir.is.                  

Athugasemd: Hvaš skyldi nś žetta žżša į ķslensku? Blašamašurinn hugsar ekkert til okkar sem kunnum lķtiš ķ frönsku en dembir žessu į lesendur įn samśšar.

Aš vķsu er žetta haft eftir forstjóra Samtaka feršažjónustunnar sem er sigldur mašur og klįr og sżnir žaš einna helst meš žvķ aš tala śtlensku ķ bland viš ķslensku. Slķkt gerir rżra menn digra.

Hugsanlega er blašamašurinn aš gera at ķ forstjóra SAF meš žvķ aš birta frönskuna hans.

Grķnlaust, höldum okkur viš śtlenskuna. Ķslenskan er hvort eš er deyjandi tungumįl.

Tillaga: Engin tilaga.

4.

„Mikil vosbśš til fjalla.“

Frétt kl.12:20 į Rķkisśtvarpinu 9.11.2019.                 

Athugasemd: Samkvęmt oršabókinni merkir vos köld bleyta. Vosbśš er haft um žann sem er blautur og kaldur til dęmis eftir hrakninga ķ vondu vešri (mįliš.is.), til dęmis hann lenti ķ mikilli vosbśš. Bżr viš vos.

Varla er hęgt aš lżsa vešri til fjalla sem vosbśš. Oršiš gengur ekki ķ samhenginu nema žvķ ašeins aš veriš sé aš lżsa įstandi fólks.

Lķklega į fréttamašurinn eša vešurfręšingurinn viš aš kalt og rigning sé til fjalla, jafnvel slydduhrķš, og žaš er allt annaš.

Į ruv.is er fjallaš um slęmar vešurhorfur og žar segir:

Vešriš gengur sķšast nišur sušvestanlands en sķšar ķ öšrum landshlutum.

Setningin er óskiljanleg. 

Tillaga: Blautt og kalt til fjalla.

5.

„… hvernig viš vorum aš eksekjśta sóknarleikinn.“

Frétt kl.12:20 į Rķkisśtvarpinu 9.11.2019.                 

Athugasemd: Rętt var viš ķžróttamann sem talaši svona um sóknarleikinn. Enskan er ungu fólki oršin svo töm aš žaš getur ekki komiš hugsun sinni til skila į ķslensku. Er žaš ekki hin mesta sorg sem hugsast getur?

Žórarinn Eldjįrn samdi Ķslenskuljóšiš og ķ žvķ er žetta erindi:

Į ķslensku mį alltaf finna svar
og orša stórt og smįtt sem er og var,
og hśn į orš sem geyma gleši“og sorg,
um gamalt lķf og nżtt ķ sveit og borg.

Vera mį aš į ķslensku séu hęgt aš orša allt sem hugsast getur. Hins vegar er tungumįliš dautt ef unga fólkiš lęrir žaš ekki og kann ekki aš beita žvķ.

TillagaEngin tillaga.

 


Seint telst žaš snilld aš fela sögulegar stašreyndir

Mį vera aš žaš teljist snilld aš gamall samherji skrifi minningargrein um Birgi Ķsleif Gunnarsson, fyrrum borgarstjóra, alžingismann og rįšherra įn žess aš nefna einu orši į žį stašreynd aš mašurinn gegndi žessum störfum og embęttum į vegum Sjįlfstęšisflokksins.

Žetta gerir žó fyrrum formašur Sjįlfstęšisflokksins, Žorsteinn Pįlsson, sem skrifar snotra grein um fyrrum flokksfélaga sinn ķ Morgunblaš dagsins. Greinin er žvķ merkilegust fyrir žaš sem höfundurinn viršist įkvešinn aš nefna ekki. 

Styrkan og einbeittan vilja žarf til aš skrifa um lįtinn félaga og sleppa žvķ sem hvaš mestu skipti ķ lķfi hins lįtna. Birgir Ķsleifur fylgdi alla tķš Sjįlfstęšisflokknum aš mįlum. Hann studdi hins vegar ekki Višreisn og hafši įn efa skżr rök fyrir žvķ.

Margir óska žess aš geta breytt rįs atburša en žaš er ekki hęgt. Žį er alltaf sś leiš fyrir hendi aš skrifa sig framhjį sögulegum stašreyndum og lįta eins og žęr séu ekki til. Seint mun slķkt teljast snilld.

 

 


Skoša valkost alvarlega, austlęg įtt į dagskrį og blindur blettur

Oršlof

Lukkunnar pamfķll

Pamfķll er sérstakt spil; laufgosi ķ pśkki; nįungi: lukkunnar heppnismašur. To. śr d. pamfilius (s.m.), af latn. mannsnafni Pamphilos < gr. Pįmphilos, eiginl. “sį sem er mikiš elskašur, sį sem allir unna“, af pan- allt og phķlos kęr, elskašur.

mįliš.is. 

Athugasemdir viš mįlfar ķ fjölmišlum

1.

„Klett­ur, um 65 metra hįr, gróf sig frį berg­inu og varš frķstand­andi

Frétt į mbl.is.                 

Athugasemd: Klettur er kyrr, hefur enga getu til aš grafa eitt eša neitt. Rofkraftarnir eru mešal annars vindur, vatn, frost og brim. Vatn sem frżs ženst śt og sé žaš ķ sprungu vķkkar hśn. Skiptir engu mįli hvort frostženslan er ķ móbergi eša öšru bergi, eitthvaš žarf undan aš lįta. Ekki žarf aš hafa fleiri orš um žetta, allir skilja ešlisfręšina.

Ég skil hins vegar ekki hvernig Mogginn getur komist aš žeirri nišurstöšu aš klettur geti grafiš sig frį bergi sem hann var įšur fastur viš. Sś ešlisfręši sem blašamašurinn byggir frįsögn sķna er algjörlega óžekkt. Flest bendir žó til aš hann hafi skrifaš śt frį eigin hyggjuviti sem brįst gjörsamlega. Hefši ekki veriš gįfulegra aš tala viš jaršfręšing?

Tillaga: Engin tillaga.

2.

„Landsnet er aš skoša alvarlega žann valkost aš leggja Kröflulķnu 1 ķ jöršu …“

Frétt į blašsķšu 14 ķ Morgunblašinu 5. nóvember 2019.                

Athugasemd: Valkostur er oršskrķpi, sett saman śr tveimur oršum sem hafa mjög svipaša merkingu. Betur fer į žvķ aš nota oršiš kostur ķ stašinn. Hins vegar er hęgt aš einfalda oršalagiš og lįta sagnoršiš rįša feršinni, komast hjį nafnoršavęšingunni eins og gert er ķ tillögunni hér aš nešan. 

Raunar mį hrósa blašamanninum aš nota lķka oršiš kostur. Hann notar žvķ jöfnum höndum „valkostur“ og kostur rétt eins og žau séu bęši góš.

Hvaš merkir oršasambandiš aš „skoša alvarlega“? Er žaš andstęšan viš aš skoša eitthvaš af léttśš? Sé atviksoršinu „alvarlega“ sleppt breytist merkingin lķtiš. Ég myndi žó leggja til aš ķ staš žess aš skoša sé sögnin aš ķhuga notuš.

Svo er žaš ofnotkun įbendingarfornafnsins . Ég er aš reyna aš venja mig af žvķ aš nota žaš en gengur erfišlega. Oft mį sleppa įbendingarfornafninu įn žess aš hugsun eša oršalag bķši tjón af.

Tillaga: Landsnet ķhugar aš leggja Kröflulķnu 1 ķ jöršu …

3.

„Žaš er aust­lęg įtt į dag­skrį į land­inu ķ dag og vind­ur yf­ir­leitt hęg­ur …“

Frétt į mbl.is.                 

Athugasemd: Kęruleysi einkennir stundum fréttaskrif ķ vefśtgįfu Moggans. Birt er „hugleišing vešurfręšings“, sem hér er hörmulega illa samin og til skammar aš Mogginn skuli birta samsušuna oršrétt.

Hvaš er „dagskrį“ vešurs? Hef aldrei heyrt um slķkt. 

Margir blašamenn og jafnvel vešurfręšingar hafa rżran oršaforša. Oftast er lįdeyšan ķ fréttum slķk aš lįtiš er nęgja aš tala um mikinn vind eša lķtinn vind. Žó eru til aš minnsta kosti 112 orš sem lżsa vindi. Hér er listinn. 

Ķ fréttinni er talaš um aš snjókoma sé „višlošandi“, vindur sé „rólegur“.

Sagt er aš bśast megi viš hįlku į vegum „żm­ist er um aš ręša glęra­hįlku eša snjóžekju“. Hvaš žżšir žetta?

Tillaga: Aust­lęg įtt er į land­inu ķ dag og lygnt …

4.

„Liverpool er meš sex stiga forskot į Englandsmeistarana įšur en lišin ganga til leiks en mönnum er enn ķ fersku minni barįtta lišanna um meistaratitilinn į sķšustu leiktķš žar sem City hafši betur eftir ęsilegan slag.“

Frétt/pistill į blašsķšu 25 ķ Morgunblašinu 6.11.2019.             

Athugasemd: Žetta kallast langloka og er ekki til fyrirmyndar. Blašamašurinn er „punktfęlinn“, gjarn į langar og flóknar mįlsgreinar. Hann skeytir engu žó efni hennar sé śr hinni og žessari įttinni. Öllu dembt ķ sama grautarpottinn.

Annars vegar segir žarna aš liš sé meš sex stiga forskot į hitt įšur en leikur hefst. Žetta er kjįnalegt og telst tvķtekning, annaš oršalagiš dugar.

Of margir ķžróttablašamenn eru til vandręša. Žeir geta ekki sagt ešlilega frį eins og flestir ašrir blašamenn. Žarna stendur „įšur en lišin ganga til leiks“ ķ staš žess aš sleppa mįlalengingum eša aš segja fyrir leik.

Ķ stuttu mįli sagt er hefši blašamanninum ekki veitt af žvķ aš fį einhvern til aš lesa pistilinn yfir fyrir birtingu.

Tillaga: Liverpool er meš sex stiga forskot į Englandsmeistarana. Mörgum er enn ķ fersku minni barįtta žeirra um meistaratitilinn į sķšustu leiktķš žar sem City vann eftir ęsilegan slag.

5.

„Banda­rķska lög­regl­an hef­ur birt mynd­ir af žvķ hvernig tveim­ur dęmd­um moršingj­um tókst aš brjót­ast śt śr fang­elsi meš ótrś­leg­um hętti ķ Kali­forn­ķu.“

Frétt į mbl.is.              

Athugasemd: Moršingi sem situr ķ fangelsi er žar vegna žess aš dómur hefur gengiš ķ mįli hans. Žar af leišir aš óžarfi er aš tala um „dęmda moršingja“ sem brjótast śr fangelsi. Žeir vęru žaš ekki nema vegna dóms.

Į vef BBC sem er heimildin fyrir fréttinni segir hins aš mennirnir hafi veriš „murder suspects“ sem bendir ekki til žess aš žeir hafi veriš dęmir heldur grunašir.

Ķ fréttinni segir:

Lög­reglu­stjór­inn ķ Mont­erey-sżslu, Jon­ath­an Thorn­burg, seg­ir aš tvķ­menn­ing­arn­ir hafi upp­götvaš og nżtt sér blind­an blett ķ eft­ir­lit­s­kerfi ķ fang­els­inu.

Ef mašur kynni ekki hrafl ķ ensku vęri vonlaust aš vita hvaš „blindur blettur“ merkir. 

Į vef BBC segir hins vegar:

The local sheriff“s office said the men had exploited a "blind spot“.

Blašamašur BBC viršist kunna sig og setur oršin ķ gęsalappir. Sį ķslenski veit ekkert hvers vegna.

Tillaga: Banda­rķska lög­regl­an hef­ur birt mynd­ir af žvķ hvernig tveim­ur meintum moršingj­um tókst aš brjót­ast śr fang­elsi ķ Kaliforn­ķu į ótrślegan hįtt.

6.

„Fį sömu laun og flug­véla­sęti.“

Fyrirsögn į mbl.is.              

Athugasemd: Hvaš skyldu flugvélasęti vera meš ķ laun į mįnuši?

Žetta er ein fyndnasta fyrirsögn sem sést hefur į vefśtgįfu Moggans ķ langan tķma.

Tillaga: Engin tillaga.


Klettur sem gróf sig og bananahżši fyrir lęrisveina Klopps

Oršlof

Hundruš

Barįttan viš „hundrušir“ mun halda įfram til efsta dags. Žetta er eins og lķkamsrękt, ekki dugir aš lįta deigan sķga. 

Hundraš (nafnoršiš) er hvorugkynsorš – žótt til séu kvenkyns žśsundir. Fleirtalan veršur žvķ hundruš, ekkert „ir“, og eignarfall hennar (til) hundraša, ekki „hundruša“.

Mįliš, Morgunblašiš, 4.11.2019, blašsķša 21.

Athugasemdir viš mįlfar ķ fjölmišlum

1.

„Erfitt er aš koma žvķ til skila hversu erfitt er aš spila svona leiki.“

Frétt į blašsķšu 32 ķ Morgunblašinu 1.11.2019.                 

Athugasemd: Ótrślegt aš blašamašurinn skuli ekki hafa komiš auga į nįstöšuna. Blašamenn verša aš skilja aš endurtekning sama oršs gengur ekki, slķkt er skaši fyrir frįsögnina og truflar lesandann. Listin er ķ žvķ fólgin aš skrifa framhjį eins og žaš er kallaš. Viš žaš batnar stķllinn.

Tillaga: Ekki er hęgšarleikur aš koma žvķ til skila hversu erfitt er aš spila svona leiki.

2.

„Um 65 metra hįr klettur gróf sig frį berginu og varš frķstanandi en į milli hans og bergsins var gjį sem breikkaši og var oršin į žrišja metra žegar bergfyllan hrundi fram.“

Frétt į visir.is.                  

Athugasemd: Žetta er skrżtin lżsing. Fęstir hafa heyrt um eša séš klett sem „grefur sig frį“ einhverju. Reyndar gleymir blašamašurinn aš nefna sprungu sem myndašist af ešlilegum orskökum

Svo varš „kletturinn frķstanandi“ (ekki frķstandandi) sem blašamašur veit ekkert um vegna žess aš engar athuganir voru geršar į sprungunni, hvort hśn hafi veriš svo djśp aš žetta hafi veriš reyndin.

Ķ fréttinni segir aš eftir aš kletturinn hrundiš hafi oršiš til „bingur“ ķ fjörunni, „jaršvegsbingur“ segir lķka. Hvernig getur žaš gerst aš eftir skrišu verši til „bingur“?

Fréttin er meira samin af vilja en getu. Margt er ofsagt og enn fleira vantar. Blašamašurinn reynir aš giska į žaš sem gerist ķ staš žess aš hringja ķ jaršfręšing og spyrja hann nįnar śt ķ atburšarįsina. Fyrir vikiš veršur fréttin ótrśveršug og hallęrisleg.

Tillaga: Engin tillaga

3.

„Sky Sports grein­ir nś frį žvķ aš Arsenal neit­ar žvķ al­fariš aš Sanllehi og Mour­in­ho hafi męst og aš žeir hafi ekki talaš sam­an ķ nokk­ur įr.“

Frétt į mbl.is.                   

Athugasemd: Nokkur munur er į žvķ aš mętast og hittast. Į förnum vegi mętist fólk. Fyrir kemur aš einhverjir hitta óvart kunningja, vini eša ęttingja og staldra žį stundum viš og spjalla.

Sagnirnar tvęr hafa geta svipaša merkingu en ķ žessu tilviki er ekki hęgt aš tala um aš Sanllehi sem er starfsmašur enska fótboltafélagsins Arsenal, og Mourinho, žjįlfarinn atvinnulausi, hafi męst. Réttara er aš segja aš žeir hafi hist eša fundaš.

Sögnin aš neita er ķ tilvitnuninni ķ framsöguhętti en į aš vera ķ vištengingarhętti eins og segir ķ tillögunni.

Mįlsgreinin er frekar löng. Punktur er sjaldan ofnotašur ķ ritušu mįli en getur veriš gott stķlbragš. Žegar samtengingin og kemur fyrir tvisvar eša oftar er oft skynsamlegt aš setja punkt

Hitt er svo annaš mįl aš žaš er ekkert vķst viš stušningsmenn Arsenal viljum fį Mourinho žó svo aš nśverandi žjįlfari viršist koma litlu ķ verk, enn sem komiš er.

Tillaga: Sky Sports grein­ir nś frį žvķ aš Arsenal neiti žvķ al­fariš aš Sanllehi ogho Mourinho hafi fundaš. Žeir hafi ekki talaš sam­an ķ nokk­ur įr.

4.

„Fimm mķnśtum fyrir leikslok virtist žessi leikur ętla aš vera bananahżši fyrir lęrisveina Klopp en į lokamķnśtunum tókst žeim aš nżta sér žreytta fętur Aston Villa og skapa tvö mörk.“

Frétt į frettabladid.is.                    

Athugasemd: Lķklega mętti hęla höfundinum fyrir lķkingamįl vęri žetta ekki frétt. Ķ fréttum er best aš tala hreint mįl, sleppa lķkingum, oršatiltękjum og mįlshįttum eftir žvķ sem kostur er. Segja fréttirnar į einföldu, ķslensku mįli.

Ķžróttafréttir į aš skrifa eins og ašrar fréttir.

Tillaga: Fimm mķnśtum fyrir leikslok virtust sem leikurinn myndi enda meš jafntefli. Liverpool nįši žį aš skora tvö mörg enda leikmenn Aston Villa oršnir žreyttir.

5.

„Žśsundir ķslenskra barna meš offitu.“

Frétt į frettabladid.is.                    

Athugasemd: Er ekki įtt viš aš börnin séu of žung? Hins vegar er alkunna aš žśsundir ķslenskra barna eru meš sķma. Varla er hęgt aš orša žaš žannig aš fita sé žaš sem fólk er meš rétt eins og sķmi. Offita er afleišing óhóflegrar neyslu og žvķ ešlilegra aš tala um žyngd ķ žessu samandi.

TillagaŽśsundir ķslenskra barna eru of žung.


Žaš aš, fjöll sem standa og nįnar tiltekiš

Oršlof

Ofhold

Einhvern tķmann minntist Kristjįn Karlsson į „ofholdgun tungunnar“ og „uppžembdan ręšustķl“.

Žarna er rétta oršiš. Ofhold er žaš einmitt, žegar óžörfum oršum er kušlaš framan viš orš eša aftan viš, eša žau vęflast inn ķ setningar, luraleg, óžjįl og lķfvana.

Śr bókinni Oršaleppar og ašrar ljótar syrpur eftir Oddnżju Gušmundsdóttur.

Athugasemdir viš mįlfar ķ fjölmišlum

1.

„14 fjöll ķ heim­in­um standa meira en 8000 metr­um yfir sjįv­ar­mįli og kleif Pur­ja žau žvķ öll.“

Frétt į mbl.is.                 

Athugasemd: Tilvitnunin er śr frétt sem er óskaplega forvitnileg en žvķ mišur hefur blašamašurinn eyšilagt hana meš lélegum vinnubrögšum. Heimildin er vefur BBC. Žar segir:

There are 14 mountains in the world higher than 8,000m …

Blašamašurinn bżr til furšulegt oršalag og žżšir žetta svona:

14 fjöll ķ heim­in­um standa meira en 8000 metr­um yfir sjįv­ar­mįli …

Hvaš žżšir aš „standa meira en …“? Mér finnst oršalagiš órökrétt. 

Hvort į aš segja:

Fjöllin standa meira en 8000 metrum yfir sjįvarmįli

Eša

Fjöllin standa meira en 8000 metra yfir sjįvarmįli.

Bįšir kostirnir eru della en sį sķšari er lķklega réttur. Blašamašur meš viti hefši sagt aš fjöllin vęru hęrri en 8000 m.

Ķ žokkabót byrjar mįlsgreinin į tölustöfum. Slķkt tķškast hvorki į vef BBC né į öšrum fréttamišlum. Tölustafir eru allt önnur tįkn en bókstafir og alls stašar er męlt gegn žessu.

Fréttin į BBC vefnum er miklu ķtarlegri og fróšlegri. Žar eru birt nöfn žeirra fjórtįn fjalla sem mašurinn kleif. Blašamanninum sveikst um aš birta listann en hér er hann:

  1. Annapurna 8.091 m, Nepal, tindinum nįš 23. aprķl.
  2. Dhaulagiri, 8.167 m, Nepal, 12. maķ
  3. Kanchenjunga, 8.586 m, Nepal, 15. maķ
  4. Everest, 8444 m, Nepal, 22. maķ
  5. Lhotse, Nepal, 8.516 m, 22. maķ
  6. Makalu, 8.485 m, Nepal, 24. maķ
  7. Nanga Parbat, 8.126 m, Pakistan, 3. jślķ
  8. Gasherbrum 1, 8.080 m, Pakistan, 15. jślķ
  9.  Gasherbrum 2, 8.035 m, Pakistan, 18. jślķ
  10. K2, 8.611 m, Pakistan, 24. jślķ
  11. Broad Peak, 8.047 m, Pakistan, 26. jślķ
  12. Cho Oyu, 8.188 m, China, 23. september
  13. Manaslu, 8.163 m, Nepal, 27. september
  14. Shishapangma, 8.027 m, China, 29. október

Žetta er eiginlega kjarninn ķ frétt BBC. Ég var fimm mķnśtur aš finna śt hęšina į žessum fjöllum og bęta žeim viš. Vęri įbyggilega ekki mikiš lengur aš draga fram kort, merkja žau og birta. Blašamašur Moggans nennir ekki aš sinna lesendum sķnum. Žar meš fara lesendum į mis viš stórmerkilega frétt um mikiš afrek.

Tillaga: Fjórtįn fjöll ķ heim­in­um eru hęrri en 8000 metr­ar og hefur Pur­ja klifiš öll.

2.

„Ķ mįli žessu er óumdeilt aš vinnsla kollagensins śr fiskroši fer fram erlendis, eša nįnar tiltekiš ķ Kķna.“

Śrskuršur Neytendastofu.              

Athugasemd: Lögfręšimįl er „tafamįl“, notuš eru oft fleiri orš en žörf er į. Tilvitnunin er śr tķu blašsķšna śrskurši Neytendastofu. Žar af leišir aš ekki žarf aš segja „ķ mįli žessu“, skżrslan fjallar öll um „mįl žetta“.

Óžarfi er aš tiltaka aš varan sé unnin erlendis og bęta svo viš „nįnar tiltekiš ķ Kķna“. Varan er unnin ķ Kķna sem flestir vita aš er ekki hér į landi.

Nįkvęmlega žetta er nefnt ķ Oršlofsžętti žessa pistils, žaš er um „ofhold“:

Žegar óžörfum oršum er kušlaš framan viš orš eša aftan viš, eša žau vęflast inn ķ setningar, luraleg, óžjįl og lķfvana.

Loks mį nefna įrįttu margra aš nota nafnorš ķ staš sagna. „Vinnslan fer fram ķ Kķna“ er ekki eins gott oršalag og segir ķ tillögunni hér fyrir nešan.

Tillaga: Óumdeilt er aš kollageniš śr fiskrošinu er unniš ķ Kķna.

3.

„Žaš aš engu fjįrmagni sé įętlaš til uppbyggingu Akureyrarflugvallar sem millilandaflugvallar …“

Frétt į visir.is.               

Athugasemd: Oršalagiš „Žaš aš …“ ķ upphafi setningar er afspyrnu ljótt og stķllaust žó ekki sé žaš rangt mįl.

Oršiš „žaš“ oftast til mikillar óžurftar. Varla er hęgt aš segja annaš vegna žess aš oft er merking žess óskżr og žvķ nęstum merkingarsnautt. Meš žvķ aš setja „žaš“ sem fyrsta orš ķ setningu eša mįlsgrein tapar höfundur yfirsżn, gerir mįl sitt lakara, veršur nęstum barnalegur og nęr ekki neinu flugi ķ skrifum sķnum. Fyrir vikiš į lesandinn erfitt meš aš skilja frįsögnina.

Ķslenskufręšingar hafa skrifaš mikiš um „žaš“ sem ķ mįli žeirra nefnist aukafrumlag. Mér sżnist aš flestum sé ekkert sérstaklega vel viš oršiš žannig notaš enda hefur žaš fengiš uppnefniš leppur vegna žess aš žaš stendur fyrir eitthvaš annaš sem enginn veit hvaš er.

Blašamenn og ašrir skrifarar ęttu aš gera tilraun til aš sleppa alltaf persónufornafninu „žaš“ fremst ķ setningu og sjį hvernig gengur aš orša hugsunina. Viti menn, textinn batnar, skżrist og meiri tilfinning kemur fram.

Ķ tillögunni hér fyrir nešan er gerš tilraun til aš skrifa framhjį leppnum.

Tillaga: Ķ drögum aš samgönguįętlun nęstu fimm įra er engu fé įętlaš til uppbyggingu į Akureyrarflugvelli. Žetta gengur žvert gegn yfirlżstri stefnu stjórnvalda.

4.

„Viš žessi ömurlegu og hįskalegu tilžrif nįttśrunnar bętist svo aš yfirvöld standa fyrir manngeršu rafmagnsleysi sem …“

Staksteinar Morgunblašsins 1.11.2019.                 

Athugasemd: Žarna er ofsagt aš yfirvöld standi fyrir manngeršu rafmagnsleysi. Žar meš er tvķtekiš aš rafamagnsleysiš hafi veriš fólki aš kenna, ekki oršiš vegna „tilžrifa nįttśrunnar“ eins og žarna segir.

Staksteinar eru ķ žessu tilviki brandari sem missir marks žvķ hann er of langur. Ķ pistlinum segir aš geitur hafi bjargaš bókasafni Ronalds Reagans. Nišurstašan er sś aš geitur gętu lķka bjargaš bókasafni Richards Nixons og žęr yršu aš vera watergeitur.

Vitnaš er til dellufréttar. Ķ henni segir aš geitur hafir veriš „rįšnar til aš fjarlęgja eldfimt kjarrr …“

Skyldi hafa veriš geršur rįšningasamningur viš geiturnar? 

Tillaga: Viš žessi ömurlegu og hįskalegu tilžrif nįttśrunnar bętist svo aš yfirvöld standa fyrir rafmagnsleysi sem …


Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband