Bloggfęrslur mįnašarins, janśar 2020

Fara meš höfušiš hįtt, sitjandi boršhald og svalalokun į svölum

Oršlof

Jónas

Jónas Hallgrķmsson fęddist 16. nóvember 1807. Rķkisstjórnin įkvaš įriš 1995 aš 16. nóvember įr hvert yrši dagur ķslenskrar tungu og helgašur rękt viš hana. Fer vel į žvķ aš tengja slķkan dag minningu Jónasar enda hafši hann sterk įhrif į menningarsögu Ķslendinga. Alkunnur er skįldskapur Jónasar og framlag žeirra Fjölnismanna til sjįlfstęšisbarįttunnar.

Jónas Hallgrķmsson bjó til żmis nżyrši og skulu nokkur žeirra nefnd hér til gamans: ašdrįttarafl, fjašurmagnašur, hitabelti, ljósvaki, sjónarhorn, sjónauki (Jónas notaši žetta orš reyndar sjįlfur um žaš sem nś heitir smįsjį), sólmyrkvi, sporbaugur.

Mįlfarsbankinn.

Athugasemdir viš mįlfar ķ fjölmišlum

1.

Eriksen getur fariš meš höfušiš hįtt.

Fyrirsögn į dv.is.               

Athugasemd: Hversu hįtt į žessi Eriksen aš fara meš höfušiš og hvert? Hvers höfuš er žetta? Hvaš varš um afganginn af lķkamanum?

Ķ fréttinni segir:

Jose Mourinho, stjóri Tottenham, segir aš Christian Eriksen geti yfirgefiš félagiš meš höfušiš hįtt.

Žetta er illskiljanlegt eins og fyrirsögnin.

Einnig segir ķ fréttinni:

,,Ef hans įkvöršun er aš fara žį getur hann gert žaš meš höfušiš hįtt,“ sagši Mourinho.

Blašamašurinn endurtekur vitleysuna.

Svo segir loks:

,,Viš veršum aš sżna viršingu en ķ dag žį gerši hann allt sem hann gat.„

Fyrr gęsalappir viršast geršar meš tveimur kommum. Seinni gęsalappirnar eru eins og žęr eiga aš vera ķ upphafi tilvitnunar. Hrošvirknisleg vinnubrögš.

Vera mį aš „blašamašurinn“ hafi ętlaš aš segja aš Eriksen geti „boriš höfušiš hįtt“. Žaš oršalag er kunnuglegt og merkir aš mašurinn geti veriš hreykinn, įnęgšur meš sig, stoltur

Blašamašurinn getur ekki boriš höfušiš hįtt eftir svona klśšur. Hann er ekki vel aš sér.

Fréttin er öll ķ eins konar glósustķl sem lķklega er ętluš fyrir žį eina sem til žekkja. Ašrir vita ekkert um hvaš fréttin snżst. Hśn er ekki einu sinni hįlfunnin.

Tillaga: Eriksen getur fariš og boriš höfušiš hįtt.

2.

„Žar kemur fram aš sitjandi borš­hald verši į įrs­hį­tķšinni …“

Frétt į frettabladid.is.                

Athugasemd: Ķ fréttinni er sagt frį fyrirhugšri įrshįtķš Arion banka. Žar veršur mešal annars „sitjandi boršhald“. Blašamanni Fréttablašsins finnst žetta alveg įgętis oršalag, notar ekki einu sinni gęsalappir. Ašalatrišiš viršist vera kostnašurinn viš įrshįtķšina.

Hvaš er svo „sitjandi boršhald“? Allir vita hvaš boršhald merkir, žį er matast viš borš, yfirleitt setiš til boršs, setiš undir boršum. Varla kallast žaš boršhald žegar fólk stendur upprétt og matast.

„Sitjandi boršhald“ er aušvitaš tóm rassbaga rétt eins og „standandi“ eša „sitjandi“ tónleikar.

Ķ fréttinn segir:

Lands­liš žekktra tón­listar­manna veriš bókašur til aš spila ķ nokkrum sölum tón­listar­hśssins.

Fljótfęrnin gerir blašamanninum grikk, vonandi veit hann betur.

Ennig segir ķ fréttinni:

Öllu er tjaldaš til en gestum gefst kostur į aš hlżša į öll helstu tón­listar­stirni Ķs­land …

Hvaš er „tónlistarstirni“? Er žaš meira eša minna en tónlistarstjarna? Samkvęmt oršabókinn er stirni leitt af stjarna. Žekkt eru smįstirni og jafnvel stórstirni sem žó eru minni er stjörnur.

Į mįliš.is segir um stirni:

Plįnet sem er smį og óregluleg ķ laginu. 

Get ekki skiliš žetta į annan vegu en aš žarna sé veriš aš gera lķtiš śr skemmtikröftunum.

Į dagskrį įrshįtķšarinnar er einn lišur sem kynntur er svona:

Jógvan meš sing-along.

Til er afbragšsgóš regla sem reynst hefur vel ķ langan, langt tķma hjį flestum žjóšum. Hśn er svona: Ekki blanda saman tungumįlum. Skrifašu ķslensku fyrir ķslenska lesendur. Ef žig vantar ķslenskt orš notašu oršabók. Ekki sletta ensku eša öšrum tungumįlum. 

Um enska oršalagiš „sing-along“ segir ķ oršabókinni:

An informal occasion when people sing together in a group; “the party got off to a resounding start with a singalong.“

Hér er įtt viš aš fólk syngi saman, taki žįtt ķ söng stjórnandans į svišinu. 

Tillaga: Žar kemur fram aš setiš veršur undir boršum į įrs­hį­tķšinni …

3.

Svalalokun er į svölum.“

Fasteignaauglżsing į visir.is.                

Athugasemd: Ansi er žetta nś óheppileg setning. Žannig fer žegar nafnoršin fį aš taka völdin, viljandi eša óviljandi. 

Svalalokun er mikiš notaš orš, aš minnsta kosti birtist žaš oft ķ fasteignaauglżsingum og vķšar og framleišendur nota žaš ķ auglżsingum. Mér finnst žaš afspyrnu ljótt.

Svalir eru ekki beinlķnis lokašar heldur eru settir į žęr opnanlegir gluggar svo fólk geti betur notiš žeirra žrįtt fyrir kul eša kulda. 

Ķ stašinn męli ég meš žvķ aš segja gluggar į svölum og žar meš er engin nįstaša lengur. Žar aš auki held ég aš oršalagiš sem miklu meira ašlašandi en gluggalokun.

Tillaga: Gluggar į svölum.

4.

„Heimsókn ķ heild sinni: Žriggja hęša höll Sśsönnu ķ London.“

Fyrirsögn į visir.is.                

Athugasemd: Hver er munurinn į heimsókn og „heimsókn ķ heild sinni“? Ķ sjónvapržętti į Vķsi er veriš aš sagt frį heimsókn til ķslenskrar konu sem bżr ķ London. Fyrirsögnin er ljót og illa samin.

Óžarfi er aš segja aš heimsóknin sé sżnd „ķ heild sinni“, įtt er viš aš allur žįtturinn sé sżndur en ekki hluti hans. Heimsókn er einfaldlega heimsókn. Sé hśn sżnd stytt mį taka žaš fram. Lesendur eru ekki kjįnar, žeir skilja hvaš heimsókn merkir. Sķst af öllu er žaš sölulegra aš bęta viš „ķ heild sinni“. Berum bara saman tilvitnaša fyrirsögn og tillöguna hér fyrir nešan.

Fréttin er annars ósköp višvaningslega skrifuš. 

Tillaga: Heimsókn til Sśsönnu ķ žriggja hęša höll hennar ķ London.

5.

Aš žvķ er fram kemur ķ frétt Guardian um mįliš skeytir dómarinn ekki oft skapi.

Fyrirsögn į visir.is.                

Athugasemd: Hvaš merkir aš „skeyta skapi“? Žetta er bull. Hvaš į mašur aš segja svona klśšur sést ķ įgętum vefmišli? 

Blašamašurinn gęti kannast viš oršasambandiš „aš skeyta skapi sķnu į einhverjum“. Sögnin aš skeyta er dregiš af oršinu aš skjóta og hér merkir oršasambandiš aš lįta skapillsku sķna bitna į einhverjum. Žaš į hins vegar ekki viš hér.

Žį kann blašamašurinn aš hafa heyrt um oršasambandiš „aš skipta skapi“. Žeir sem žaš gera fara venjulegast ķ fżlu eša bregšast illa viš einhverju.

Ķ žrišja lagi gęti blašamašurinn hafa slegiš saman žessu tveimur oršatiltękjum og śtkoman oršalagiš „aš skeyta ekki skapi“. 

Viš liggur aš mašur vorkenni blašamanninum, en hann getur ekki gert meira en hann kann. Verra er žó aš śtgįfan stendur ķ žvķ aš dreifa tómu bulli.

Fjölmargir villast į oršatiltękjum og mįlshįttum og stundum eru žau brįšfyndin. Hér eru nokkur dęmi: 

  1. Žaš vęri nś til aš kóróna alveg męlinn
  2. Eins og aš skvetta eldi
  3. Žaš gengur alltaf allt į afturendanum į henni
  4. Sumir taka alltaf allan rjómann
  5. Getum ekki horft hvort į ašra
  6. Kannski žykknar ķ mér pundiš
  7. Žetta var svona oršatękifęri
  8. Hśn į nįttśrulega aš fį greitt fyrir afturgengiš orlof!
  9. Skķršur eftir höfušiš į honum
  10. Flokkast undir kynferšislegt įlag
  11. Žaš er enginn millivegur į žér
  12. Viš veršum aš leggja okkur ķ spor barnanna okkar
  13. Fór ķ klippingu og lét rótfylla į sér hįriš
  14. Hjartaš hamašist ķ höfšinu į henni
  15. Séršu snjóhryllingana

Birt įn leyfis en sjį nįnar hér.

Tillaga: Fram kemur ķ frétt Guardian um mįliš aš dómarinn skiptir ekki oft skapi.


Alvarleiki įstands, brjįlašur nįungakęrleikur og žaš sem friggin geršist

Oršlof

Fósturjaršartrog

Žetta er hlutur sem notašur er viš jaršarfarir, viš moldun, žegar skóflunum er kastaš. Žaš er, ķlįt fyrir moldina (og rekuna).

Nżyršavefur Stofnunar Įrna Magnśssonar ķ ķslenskum fręšum, sjį hér. 

Athugasemdir viš mįlfar ķ fjölmišlum

1.

Aš žvķ er kemur fram ķ tilkynningunni varš til­kynnandi fyrst var viš stķfluna ķ fyrra­dag en dregiš hafi śr al­var­leika įstandsins ķ įrinni ķ gęr.

Frétt į frettabladid.is.              

Athugasemd: Žetta er ekki vel skrifuš frétt og hvorki blašamanninum né śtgįfunni til sóma. 

Žarna er nįstaša, „tilkynningunni“ og „tilkynnandi“. Hvort tveggja óžarft. Nóg hefši veriš aš segja:

Fyrst varš vart viš stķfluna ķ fyrradag …

Svo er žaš žetta, hrikaleg nafnoršaįrįtta blašamannsins:

… dregiš hafi śr alvarleika įstandsins …“

Mį vera aš sumir blašamenn haldi aš stofnanamįliš bęti fréttirnar, geri žęr viršulegri og jafnvel gįfulegri. Žaš er ekki svo.

Ķ žokkabót viršist blašamašurinn ekki kunna aš fallbeygja nafnoršiš į meš greini, žolfalliš vefst fyrir honum:

Įin, um įna, frį įnni, til įrinnar.

Klakastķflan er ķ įnni.

Viš fyrstu sżn kann blašamašurinn aš hafa ruglaš oršinu saman viš žįgufall oršsins įr, tękiš sem notaš er til aš róa bįt. Žaš fallbeygist svona:

Įrin, um įrina, frį įrinni, til įrarinnar.

Fréttin er svo illa skrifuš aš halda mętti aš markmišiš śtgįfunnar sé ekki mišlun frétta heldur dreifa mįlvillum.

Tillaga: Fyrst varš vart viš stķfluna ķ fyrra­dag en įstandiš hafši skįnaš ķ gęr.

2.

„Sveitarstjórn hafnar veišum viš efri hluta Žjórsįr.

Fyrirsögn į blašsķšu 4 ķ Morgunblašinu 14.1.2019.              

Athugasemd: Venjulega er veitt ķ Žjórsį ekki „viš“ hana enda yrši žaš lķklega erfileikum bundiš. Žó getur veišimašur stašiš į viš įna, žaš er į bakkanum og veitt ķ henni. Um žaš er ekki veriš aš ręša ķ fréttinni.

Ķ henni segir:

Sveitarstjórn Skeiša- og Gnśpverjahrepps leggst alfariš gegn žvķ aš heimiluš verši tilraunaveiši ķ og viš efri hluta Žjórsįr.

Meš žvķ aš rżna ķ alla fréttina mį meš velvilja skilja žaš svo aš „ķ og viš“ eigi viš efri hluta Žjórsįr og „hlišarįm“ hennar. Žaš breytir ekki žvķ aš žetta er illa oršaš.

Grundvallarreglan er sś aš skiljist ekki žaš sem skrifari telur hnitmišaš oršalag žį veršur aš breyta og lengja. Til dęmis svona:

Sveitarstjórn Skeiša- og Gnśpverjahrepps leggst alfariš gegn žvķ aš heimiluš verši tilraunaveiši ķ efri hluta Žjórsįr og žeim įm sem renna žar ķ hana.

Held aš žetta sé skiljanlegra en žaš sem blašamašurinn skrifar.

Tillaga: Sveitarstjórn hafnar veišum ķ efri hluta Žjórsįr. 

3.

„Feršamennirnir voru žvķ skiljanlega fegin aš sjį björgunarsveitarmennina žegar žeir komu žeim til bjargar.“

Frétt į visir.is.               

Athugasemd: Žetta er klaufaleg villa og kemur varla fyrir annars stašar en hjį byrjendum ķ skrifum. Jś, aš vķsu lķka hjį žeim sem eru fljótfęrir og lesa ekki yfir žaš sem žeir hafa skrifaš.

Tillaga: Feršamennirnir voru žvķ skiljanlega fegnir aš sjį björgunarsveitarmennina sem komu žeim til bjargar.

4.

„Hafmeyjan er gerš aš fyrirmynd ęvintżris H.C. Andersen og var byggš af hįlfķslenska myndhöggvaranum Edvard Eriksen.“

Frétt į ruv.is.                

Athugasemd: Stundum flögrar aš manni aš ķžróttafréttamenn ęttu helst ekki aš skrifa neitt. Sumum žeirra veitti ekkert af einkaritara žar sem prófarkalesarar eru tżnd stétt.

Ekki er hęgt aš segja aš styttan af hafmeyjunni sé „gerš aš fyrirmynd einhvers“. Meš žessu er fullyrt aš hśn sé fordęmi einhvers, höfš til eftirbreytnis. Eša žį aš hśn sé höfš sem fyrirmynd öšrum til eftirbreytni. Hvorugt į viš.

Žaš sem ķžróttafréttamašurinn į viš er aš listamašurinn sem bjó til listaverkiš hafši ęvintżriš sem fyrirmynd, žaš var honum innblįstur.

Žar aš auki byggja menn sjaldnast listaverk. Menn bśa žau til.

Tillaga: Fyrirmynd hafmeyjunnar er ęvintżri H.C. Andersens og bjó 

5.

„Starfsmašurinn sagši fyrir dómi aš hann hefši varaš manninn viš žvķpassa sig į gryfjunni …“

Frétt į visir.is.               

Athugasemd: Mašur nokkur sagši: Nei, ég stal ekki bķlnum sem ég stal ekki. Annar segir: Varašu žig į žvķ aš passa žig į gryfjunni. 

Svo lesa menn vęntanlega textann yfir og sjį ekkert athugunarvert viš svona og birta įtölulaust į fréttavefnum.

Veit ekki hvort mašur eigi aš hneykslast į blašamanninum eša yfirmönnum hans. Hallast helst aš žvķ aš žarna séu of margir klaufar.

Tillaga: Starfsmašurinn sagši fyrir dómi aš hann hefši varaš manninn viš gryfjunni …

6.

Brjįlašur nį­ungakęr­leik­ur ķ brjįlušu vešri.“

Fyrirsögn į mbl.is.                

Athugasemd: Er žetta oršalag viš hęfi? Mörg önnur og miklu betri lżsingarorš er skżrari en žessi sem žó eru höfš eftir skólastjóra. Hann ętti aš kunna sig betur.

Vissulega kann vešriš aš hafa veriš brjįlaš en varla nįungakęrleikurinn. Hann hefur įn efa veriš mikill, fagur, skķnandi, bjartur, yndislegur … Kęrleikur getur ekki veriš „brjįlašur“. Žetta sżnir betur en margt annaš hversu oršfęri fólks er fįtęklegt.

Tillaga: Starfsmašurinn sagši fyrir dómi aš hann hefši varaš manninn viš gryfjunni …

7.

„Žaš friggin geršist fyrir mig ķ dag.“

Frétt į dv.is.                

Athugasemd: Skilur einhver žessa setningu? Nei, varla. 

„Blašamašurinn“ žżšir eitthvaš śr ensku sem hann kann įbyggilega miklu betur en ķslensku. 

Stjórnendur fjölmišilsins finnst žetta bara góš frammistaša. Tilgangurinn meš „fréttinni“ er enginn. Žetta er allt bara svo višvaningslega gert og asnalegt.

Tillaga: Engin tillaga.

 


Rśtan endaši į žakinu, liggur undir grun fyrir morš og Bandarķkjamenn sigra innrįsina

Oršlof

Strjśgur

Strjśgsstašir heitir bęr ķ Langadal ķ A-Hśn. „Upp undan bęnum er Strjśgsskaršiš. Eftir P0002106 bžvķ rennur lękur, sem kallašur er Strjśgsį.“ Örnefnin Strjśgshólma, Strjśgshjalla, Strjśgsgil, Strjśgsfoss, Strjśgshaug, Strjśgstjörn og Strjśgsnibbu er žar lķka aš finna …

Į žaš var minnst aš strjśgur hafi haft merkinguna hroki. En oršiš getur samkvęmt oršabókum merkt żmislegt fleira. Til dęmis getur strjśgur veriš matur sem bśinn er til śr dżra- eša fiskabeinum meš žvķ aš leggja žau ķ sśr. Einnig getur oršiš merkt reiši og stašbundiš getur žaš stašiš fyrir kalsavind.

Athyglisvert er aš ķ öllum tilfellunum tengjast örnefni meš strjśg-įm eša lękjum meš einum eša öšrum hętti: Strjśgsįr eru žrjįr talsins, Strjśgshylur einn og um Strjśgsgil rennur Strjśgsgilslękur. 

Hugsanlegt er aš ķ strjśgi sé varšveitt orš sem merkt hefur upphaflega eitthvaš ķ lķkingu viš streyma eša renna og upphaflega sé Strjśgur įrheiti.

Örnefnasafn Įrnastofnunar, sjį hér. 

Athugasemdir viš mįlfar ķ fjölmišlum

1.

Rśtan valt og endaši į žakinu.

Frétt į ruv.is kl. 15:00, 12.01.2020.             

Athugasemd: Į hvaša žaki lenti rśtan? Nei, hśn endaši į hvolfi, valt. Sögnin aš velta er sjaldan notuš. Ķ fréttum lendir allt eša endar į hvolfi. 

Hins vegar getur mašur dottiš og lent į bakinu, jafnvel endaš į bakinu, en žaš er dįlķtiš annaš jafnvel žó bak og žak rķmi. Fjölbreytni ķ oršavali skašar ekki ķ fréttaskrifum.

Tillaga: Rśtan valt og endaši į hvolfi.

2.

„Ķslendingur liggur undir grun fyrir morš.“

Undirfyrirsögn į forsķšu Morgunblašsins 13.1.2020.

Athugasemd: Nokkur mundur er į ofangreindri fyrirsögn og tillögunni hér fyrir nešan.

Oršalagiš „liggur undir grun“ er ekki rangt en ógott. Ótrślegt er aš blašamašurinn skuli ekki hafa notaš sögnina aš gruna ķ staš nafnoršsins grunur. Įstęšan er nafnoršavęšing sem algeng er mešal yngri blašamanna, sérstaklega žeirra sem hafa ekki stundaš lestur frį unga aldri, oršaforši žeirra er rżr.

Almennt er sagt aš einhver sér grunašur um eitthvaš, ekki fyrir. Sį sem skrifar er greinilega óvanur.

Tillaga: Ķslendingur grunašur um morš.

3.

„Óttast hiš versta ķ yfir­vofandi eld­gosi į Filipps­eyjum.“

Fyrirsögn į frettabladid.is. 

Athugasemd: Eldgos sem žegar er byrjaš er ekki lengur yfirvofandi. Oršiš merkir žaš sem er ķ vęndum, vofir yfir.

Ķ fréttinni segir frį Taal eldfjallinu sem er ķ stöšuvatni į stęrstu eyju Filipseyja, Lśson. Aska streymir upp śr gķgnum en bśist er viš žvķ aš hraun taki aš renna innan skamms.

Blašamašurinn er ekki sterkur ķ jaršfręšinni. Hann segir:

Viš höfum greint hraun­kviku, sem enn er djśpt ķ jarš­veginum og hefur ekki nįš upp į yfir­boršiš.

Hér įttar blašamašurinn sig ekki į žvķ aš jaršvegur er allt annaš en jaršskorpa. Kartöflur geta vaxiš ķ jaršveginum en ólķklegt er aš žar sé kvika enda myndi hann brenna vęri svo. Mišaš viš jaršskorpuna er jaršvegur afskaplega žunnur. Yfirleitt er talaš um kviku ķ išrum jaršar en hraun į yfirborši.

Į Vķsindavefnum segir:

Ysti hluti jaršarinnar kallast jaršskorpa. Žykkt hennar er į bilinu 6-40 km, eftir stöšum į jöršinni. Mešalžykkt hennar er um 17 km sem er um žaš bil 0,2% af geisla (radķus) jaršar sem er 6370 km.

Žegar žannig hįttar aš gķgur eldfjallsins er ķ stöšuvatni eru miklar lķkur į aš gosiš sé fyrst ķ staš öskugos, žį hefur vatn komist ķ snertingu viš kvikuna. Um leiš er hętta į gufusprengingum. Eftir aš gķgurinn kemst upp śr vatnsyfirboršinu tekur hraun aš renna. 

Blašamašurinn hefši įtt aš leita til ķslenskra jaršvķsindamanna um upplżsingar en ekki lįta nęgja aš žżša hugsunarlaust grein śr erlendum vefmišli.

Tillaga: Óttast hiš versta ķ eld­gosinu į Filipps­eyjum.

4.

„Hvenęr sigra Bandarķkjamenn innrįsina ķ Ķrak og Afganistan?“

Grein ķ frettabladid.is. 

Athugasemd: Žetta er meinleg villa. Seint mun innrįsališiš sigra innrįsina, skiptir engu mįli hvers lenskt žaš er. Žaš segir sig sjįlft. Sama į viš keppni. Ķslenska handboltalandslišiš mun til dęmis aldrei sigra Evrópukeppnina en vonir standa til aš žaš sigri ķ keppninni.

Hins vegar getur innrįsarliš sigraš heimamenn žó mörg dęmi séu um hiš gagnstęša. Nefna mį innrįs Ķtala ķ Grikkland 1940 en žeir höfšu ekki erindi sem erfiši og hrökklušust til baka.

Tillaga: Hvenęr sigra Bandarķkjamenn ķ Ķrak og Afganistan?

5.

„Nż vending ķ mįli Aušar.“

Frétt į dv.is. 

Athugasemd: Til ef kvenmannsnafniš Aušur. Einnig er til karlmannsnafniš Aušar. Į žessum tveimur nöfnum er grundvallarmunur. Aušar beygist svona:

Aušar, um Aušar, frį Aušari, til Aušars.

Nafniš Aušur beygist svona:

Aušur, um Auši, frį Auši, til Aušar.

Ķ fréttinni er rętt um mann sem ber listamannsnafniš Aušur. Ekki er ljóst hvort aš um sé aš ręša kvenmanns- eša karlsmannsnafniš. Sé fyrrnefnda nafniš notaš er fyrirsögnin rétt. Ef ekki į aš skrifa Aušars.

Tillaga: Engin tillaga.


Virkja vešurašvörun, gómašur meš konu undir stżri, og rķkjandi meistari

Oršlof

Skemur og skemmra

Skemur er mišstig atviksoršsins skammt og merkir: ķ styttri tķma.

Skemmra er mišstig lżsingaroršsins skammur ķ hvorugkyni og merkir: styttra. 

Žaš er žvķ annars vegar rétt aš segja hśn dvaldi skemur en įšur og hins vegar žaš leiš skemmra en įšur (= žaš leiš skemmri tķmi en įšur) en ekki „žaš leiš skemur en įšur“ (enda er ekki hęgt aš segja „žaš leiš ķ styttri tķma en įšur“). 

Einnig er rétt aš segja bśvörulögin ganga skemmra en bśist var viš en ekki „bśvörulögin ganga skemur en bśist var viš.“

Mįlfarsbankinn.

Athugasemdir viš mįlfar ķ fjölmišlum

1.

Ķ nótt virkjaši Vešurstofan appelsķnugula vešurašvörun.

Frétt į Bylgjunni klukkan 16:00, 9.1.2019.             

Athugasemd: Svo óskaplega vinsęlt er sögnin aš virkja aš hśn er notuš nęr hugsunarlaust. Almannavarnarnefnd er virkjuš, samfélag er virkjaš, lögreglan er virkjuš, björgunarsveitir eru virkjašar, žjóšaröryggisrįš er virkjaš og svei mér žį ef Jón į nešri hęšinni virkjaši ekki tryggingafélag žegar ekiš var į bķlinn hans. Mér heyršist aš Jón hafi virkjaš konuna sķna eldsnemma ķ morgun. Sjįlfur vaknaši ég viš óhljóšin og virkjaši syfjašan skrokkinn til aš fara fram śr rśminu. Ķ vinnunni virkjaši ég tölvuna mķna og žvķ nęst prentarann. Viš śtför mun presturinn hafa virkjaš söfnušinn til söngs. Hinn lįtni var lįtinn óvirkjašur.

Meira bulliš žetta, rétt eins og ķ tilvitnušu oršunum.

Tillaga: Vešurstofan gaf śt appelsķnugula višvörun.

2.

„Rooney var gómašur meš annari konu undir stżriš.“

Frétt dv.is.              

Athugasemd: Žetta er óskiljanleg setning. Samt dįlķtiš spaugileg en žaš var įbyggilega ekki ętlun blašamannsins. Žarna į lķklega aš standa „stżri“, žįgufall įn greinis, og „skilst žį setningin vitlaust“ eins og einhver sagši.

Žegar višvaningar skrifa fréttir er erfitt aš skilja žęr. Óįkvešna fornafniš ķ kvenkyni, žįgufalli er skrifaš annarri

Tillaga: Engin tillaga.

3.

„Starfsmenn Boeing voru ekki įnęgšir meš hönnun 737 MAX flugvélanna og böršust gegn žvķ aš flugmenn yršu skilyrtir ķ sérstaka flughermažjįlfun vegna flugvélanna.“

Frétt visir.is.               

Athugasemd: Vont er aš višvaningar skrifi fréttir, fólk sem hefur ekki nęgan oršaforša til aš segja ešlilega frį.

Skilyrša er sagnorš sem merkir aš binda eitthvaš įkvešnu skilyrši. Ķ Mįlfarsbankanum segir:

Frekar skyldi segja: skilyrši er aš menn komi óžreyttir, sķšur: „skilyrt er aš menn komi óžreyttir“.

Svona oršalag held ég aš žekkist ekki. Varla er hęgt aš fullyrša aš 153.000 starfsmenn flugvélaverskmišjunnar séu „ekki įnęgšir meš hönnun 727 Max flugvélanna“ og hafi barist gegn flughermažjįlfun flugmanna.

Ķ fréttinni segir:

Žingmašurinn Peter DeFazio, sem stżrir samgöngunefnd fulltrśadeildar Bandarķkjažings, segir samskiptin sżna aš fyrirtękiš viršist hafa markvisst komiš sér undan eftirlit og gagnrżni į sama tķma og starfsmenn fyrirtękisins hafi veriš aš hringja višvörunarbjöllum innanhśss.

Mįlsgreinin er illa samin. Eru virkilega ašvörunarbjöllur innanhśss ...? Fréttin viršist einnig röng. Į vef BBC sem er greinilega heimildin segir:

US House transportation committee chairman Peter DeFazio - who has been investigating the 737 Max - said the communications "show a co-ordinated effort dating back to the earliest days of the 737 Max programme to conceal critical information from regulators and the public“.

Blašamašurinn žżšir rangt og bętir viš ummęlum sem eiga sér ekki stoš, aš minnsta kosti ekki ķ enska textanum. Žetta er įmęlisvert og trśveršugleiki frétta ķ Vķsi bķšur hnekki.

Tillaga: Starfsmenn Boeing voru ekki įnęgšir meš hönnun 737 MAX flugvélanna og böršust gegn žvķ aš flugmenn yršu skyldašir ķ flughermažjįlfun vegna flugvélanna.

4.

Mįl fyr­ir lķtiš sam­fé­lag aš taka viš hundraš manns.“

Frétt į mbl.is.                

Athugasemd: Setningin er ófullgerš. Annaš hvort er žaš mikiš mįl eša lķtiš mįl aš taka viš fjölda fólks. Žaš getur seint veriš mįl aš taka viš fólki žó stundum sem mįl aš taka į móti fólk. Žetta er talmįl sem ekki į erindi ķ ritmįl.

Svo mį spyrja sig hvort samfélagiš taki viš fólki eša taki į móti fólki ķ neyš. Lķklega er žaš fyrrnefnda réttara žegar žannig į viš.

Ķ fréttinni segir:

Heilt byggšarlag var virkjaš til žess aš žjón­usta um hundraš hį­skóla­nema eft­ir aš rśt­an sem helm­ing­ur žeirra var ķ valt ķ gęr. 

Sķnkt og heilagt er tönglast į sögninni aš virkja, sjį hér į undan. Sögnin aš virkja er svo vinsęl aš hśn er ofnotuš. Blašamenn žurfa aš geta skrifaš, hafa oršaforša til aš byggja frįsögn sķna į. Ekki žyngja oršfęri sitt meš einhvers konar stofnanamįllżsku eša löggumįli. Ķ žeim śir og grśir af vettvöngum (eintöluorš), višbragšsašilum, brotažolum, slysažolumgjörningsmönnum og öllu žessum oršum sem verša žreytandi viš óhóflega endurtekningu og missa žannig smįm saman gildi sitt.

Svo er žaš žetta meš rassböguna „višbragšsašili“ sem einhver bjó til vegna žess aš hann saknaši enska oršasambandsins „rescue team“. 

Žegar ég starfaši sem blašamašur var žetta orš ekki til og engin žörf var fyrir žaš frekar en nś. Žį var einfaldlega talaš um lögreglu, slökkviliš, sjśkraflutningsmenn, björgunarsveitir og žį alla sem eiga leiš framhjį og bregšast viš žegar óhöpp eša slys verša.

Blašamenn eiga aš kalla žį sem viš bregšast, sinna slysum og śtköllum sķnum réttu nöfnum. „Višbragšsašili“ er ekki til. Žar aš auki eigum viš ekki aš setja saman orš meš endingunni ašili. Er ekki lķka hęgt aš tala um „śtkallsašila“, „upphringiašila“, „tilhlaupaašila, „hjįlparašila“ eša „ašstošarašila“. Mér finnst žessi orš jafnvitlaus og „višbragšsašili“.

Blašamašurinn sem skrifar fréttina er vel mįli farinn en mętti vanda sig betur. Til dęmis į enginn aš skrifa oršrétt upp eftir višmęlanda sķnum sé sį ekki vel mįli farinn eša hnitmišašur. Frekar aš umorša. Verkefni blašamanna er ekki aš dreifa slęmu mįli.

Tillaga: Mikiš mįl fyr­ir lķtiš sam­fé­lag aš taka viš hundraš manns.

5.

„Stór­kost­legur sigur gegn rķkjandi heims- og Ólympķum­eisturum.“

Frétt į frettabladid.is.                 

Athugasemd: Liš sem er heimsmeistari er ekki „rķkjandi heimsmeistari“ vegna žess aš heimsmeistari er bara heimsmeistari. Punktur. 

Hvaš er sį sem er ekki „rķkjandi heimsmeistari“? „Óheimsmeistari“

Ekkert orš er til mótvęgis viš „rķkjandi“. Oršiš bętir hér engu viš.

Žjóšhöfšingjar kunna hins vegar aš vera rķkjandi. Žó er engin įstęša til aš segja aš Elķsabet Englandsdrottning sé rķkjandi žjóšhöfši Breta. Hśn er žaš bara. 

Vestanvindar hafa veriš rķkjandi hér į landi en noršaustanįttin er skammt undan.

Sumir telja aš borgarstjórinn eigi aš vķkja en ekki er vitaš hvort sś skošun sé rķkjandi.

Rķkjandi merkir yfirleitt žann sem rķkir, stjórnar. Getur einnig žżtt skošun sem hefur meirihlutafylgi. 

Į mįliš.is segir mešal annars:

sagnorš: “stjórna, rįša, sitja aš völdum“; […] so. vķsast leidd af lo. rķkur og upphafleg merking “aš vera voldugur, rįša“.

Žegar öllu er į botninn hvolft er ekki hollt aš vera einhęfur ķ oršavali. Fjölbreytni er góš. Lesendur eiga kröfu į aš fréttir séu rétt skrifašar og vel skrifašar. Til aš męta žessari kröfu žurfa blašamenn aš geta byggt į drjśgum oršaforša. Hann hafa ekki allir blašamenn og žeir gera sér ekki grein fyrir žvķ.

Tillaga: Stór­kost­legur sigur gegn dönsku heims- og Ólympķumeisturunum.


Koikoi en ekki Vķnber, lęrisveinar žjįlfarans og tķmapunktur

Oršlof

Brjóstbirta

Ķ oršabók sinni segir Björn Halldórsson aš brjóstbirta merki e-š hjartastyrkjandi; hressing og ķ Ķslenskri oršabók er merkingin sögš “góšur biti“ og “vķn til hressingar“. 

Vafalaust er žetta allt rétt en mér er einungis sķšasta merkingin töm. Ķ ritmįlssafni Oršabókar Hįskólans eru 11 dęmi, m.a. eftirfarandi:

Sķšan žakkaši hann fyrir sig og kallaši [mjólkina] mikla brjóstbirtu veriš hafa (SögĶsaf I, 301 (GKon));

Žeir luku śr troginu og bįšu guš aš launa svo góša brjóstbirtu (f20 (ŽjóšsSigfSigf X, 101));

Sagši „aš minna mętti ei duga“, gaf honum brennivķn ķ brjóstbirtu og kallaši „kaupfestu“ (m20 (Grķmanż III, 163)).

Ķ fornu mįli (Jóns sögu postula) er kunnugt dęmi sem mér viršist af sama meiši og varpa nokkru ljósi į merkinguna:

Og sakir žess aš hann var fagur mašur ķ įsjón [“įsżndum; ķ śtliti“] og öllum vexti viršist honum oftar en um sinn [“oftar en einu sinni“] sem jungfrśin sjįi kęrlega til hans į kveldiš, einkanlega žį er öl birtir brjóstiš [“huginn“] og alla alvöru žar um (Pst 507 (1350–1400)).

Nżlegt dęmi sżnir reyndar og sannar aš žaš getur komiš sér bölvanlega ef öl birtir brjóstiš.

Mįlfarsbankinn, Jón G. Frišjónsson.

Athugasemdir viš mįlfar ķ fjölmišlum

1.

Fyrirtękin verša ekki sameinuš en nafni Vķnbers veršur breytt ķ Koikoi.

Frétt į blašsķšu 6 ķ Višskiptamogganum 8.1.2019.              

Athugasemd: Jį, aušvitaš er Koikoi miklu žjįlla og betra orš en Vķnber eša önnur įlķka hallęrisleg ķslensk orš. Foršumst ķslenskuna og tökum upp śtlensku eša einhvern blending af fögrum śtlenskum oršum. Višskiptalķfiš er óšum aš hverfa frį ķslenskum nöfnum.

Aušvitaš veršur žetta til žess aš ķslenskan hverfur og öllum er andskotans sama.

Tillaga: Engin tillaga.

2.

Snjóflóš hafa falliš yfir bęši Siglufjaršarveg og Ólafsfjaršarveg og eru bįšir vegirnir lokašir vegna snjóflóšahęttu og ófęršar.

Frétt į Facebook-sķšu Vešurstofunnar.              

Athugasemd: Žarna er tönglast į oršinu vegur. Žaš liggur ķ augum uppi aš žegar snjóflóš hefur falliš į veg er hann oftast ófęr og žvķ lokašur.

Ķ fréttinni segir ennfremur:

Viš žessar ašstęšur heldur įfram aš safna ķ gil og hlķšar sem eru hlémegin viš vindįttina.

Hér er įtt viš aš snjó safnist ķ gil og hlémegin ķ hlķšar. Aftur į móti ętti öllum aš vera ljóst aš oršiš hlémegin į viš žar sem er skjól, vinds gętir ekki. Hlé getur aš sjįlfsögšu veriš ķ giljum.

Frétt Vešurstofunnar er fljótfęrnislega skrifuš.

Tillaga: Snjóflóš hafa falliš yfir Siglufjaršarveg og Ólafsfjaršarveg og eru žeir nś lokašir. Žar er enn hętta į snjóflóšum.

3.

Rśnar Kristinsson og lęrisveinar hans ķ KR hefja titilvörnina į Ķslandsmóti karla …

Frétt blašsķšu 69 ķ Morgunblašinu 9.1.2020.              

Athugasemd: Hvenęr skyldu „lęrisveinar“ Rśnars śtskrifast? Sumir eru bśnir aš vera ansi lengi hjį „lęriföšurnum“ en ekkert bólar į śtskrift. Samt varš lišiš Ķslandsmeistari į sķšasta įri sem ętti nś aš teljast meirihįttar įrangur „lęrisveina“.

Blašamenn Moggans smjatta sķ og ę į oršinu lęrisveinn sem žeir af vanžekkingu sinni telja aš į helgidögum megi žaš koma ķ stašinn fyrir oršiš žjįlfari. 

Yfirleitt er męlt meš žvķ aš blašmenn segi hlutina beinum oršum en skreyti ekki fréttir sķnar meš oršagjįlfri eša ómarkvissu hjali. Žar aš auki er žaš sķst af öllu verkefni ķžróttablašamanna Morgunblašsins aš breyta tungumįlinu og dreifa ambögum sķnum yfir įskrifendur. Viš eigum betra skiliš.

Tillaga: KR-ingar hefja titilvörnina į Ķslandsmóti karla …

4.

„Į žessu įri munu koma sį tķmapunktur aš menn hafa bśiš samfleytt ķ geimnum ķ heil tuttugu įr.“

Frétt į visir.is.               

Athugasemd: Hvašan merkir žetta orš „tķmapunktur“ og hvers vegna er hann į hreyfingu? Nei, svona er ekki hęgt aš taka til orša. Beriš žessa mįlsgrein saman viš tillöguna hér fyrir nešan.

Fyrirsögn fréttarinnar er svona:

Haugur af vélmennum sendur til Mars į įrinu.

Hvaš er haugur. Į mįliš.is segir aš haugur sé hrśga af einhverju, til dęmis rusli eša dóti. Haugur getur einnig veriš „hlašinn legstašur (frį fornöld“. Hvorugt merkingin passar inn ķ fyrirsögnina.

Ķ nśtķmamįli er óreglusamur mašur oft nefndur haugur, svona ķ hįlfkęringi, og er žaš ekki hrós. Į unglingsįrunum ętlaši ég aš fį bķlasölu til aš  selja gamlan bķl sem ég įtti. Sölumašurinn hló og kallaši bķlinn haug, og žaš voru ekki mešmęli.

Blašamašur hefur ekki leyfi til aš skrifa ķ einhverjum hįlfkęringi. Hann ber įbyrgš gagnvart lesendum og žaš eitt į aš setja honum sjįlfkrafa skoršur ķ oršavali. Sį sem ekki skilur žaš er bölvašur haugur.

Ķ myndatexta segir:

X-37B er ekki stórt ķ smķšum.

Ekki er ljóst hvaš žarna er įtt viš. Allir žekkja oršalagiš „stórt ķ snišum“ sem merkir žaš sem mjög stórt eša risavaxiš. Vera mį aš samslįttur hafi oršiš ķ huga blašamannsins og hann sett smķšum ķ staš snišum. Draga mį ķ efa aš eitthvaš sé „stórt ķ smķšum“ en žaš er žó ekki śtilokaš.

Ķ fréttinni segir einnig:

Žį óttast sérfręšingar aš öngžveiti muni myndast į braut um jöršina į nęstu įrum žar sem gervihnöttum fer sķfellt fjölgandi. Fleiri rķki senda žį śt ķ loft og žaš gera fyrirtęki einnig.

Lķklega eru fleiri en ein braut ķ geimnum fyrir ofan jöršu. Furšulegt er aš orša žaš žannig aš rķki sendi gervihnetti śt ķ loft.

Enn furšulegra er aš enginn lesi yfir fréttir sem eiga aš birtast į visir.is. Furšulegast er žó aš į fréttavefinn sé rįšiš fólk sem er ekki vel skrifandi į ķslenskt mįl. 

Allt žetta bitnar į okkur lesendum og um leiš dregur śr trśveršugleika vefsins. Vilja stjórnendur hans žaš?

Tillaga: Į žessu įri hafa menn bśiš samfleytt ķ geimnum ķ tuttugu nįr.


Horfa framan ķ strķš og hlusta į tilboš

Oršlof

Aš fyrna mįl

Hjördķs telur (2002:46-47) aš lagamįliš skapi ekki eins mikil vandręši hér hjį okkur og vķša annars stašar, sérstaklega ķ engilsaxneskum löndum, en žar meš sé ekki sagt aš stašan sé algóš hérlendis. 

„Viš lögfręšingar erum aš mörgu leyti föst ķ gömlum hefšum og hęttir ósjįlfrįtt til aš fyrna mįl okkar og skrifa langar og stundum óskżrar setningar. 

Kansellķstķllinn er mörgum lögfręšingi enn hjartfólginn og einnig svonefndur jśridķskur žankagangur. Hef ég grun um aš misskilningur į merkingu žessa hugtaks hafi į stundum įtt sök į žvķ aš ekki var gętt aš skżrri og markvissri framsetningu į rökstušningi ķ lögfręšilegum skrifum. 

Einnig eru żmsir lagatextar óžarflega snśnir og mętti gera žį ašgengilegri meš skżrara oršafari og setningaskipan.“ (2002:47).

Einfalt mįl, gott mįl, skżrt mįl; Ari Pįll Kristinsson.

Athugasemdir viš mįlfar ķ fjölmišlum

1.

„Viš erum ekki aš horfa framan ķ Persaflóastrķšiš.“

Frétt į visir.is.                   

Athugasemd: Svona er ekki hęgt aš taka til orša. Blašamašurinn mį ekki skrifa į žennan veg jafnvel žó oršin séu višmęlandans. Verkefni blašamanns er öšrum žręši aš lagfęra oršalag višmęlenda. Sķst af öllu į hann aš dreifa röngu og vitlausu mįli yfir alžjóš.

Enginn horfir framan ķ strķš jafnvel žó į ensku kunni aš vera sagt:

We might be facing a war.

Į ķslensku tölum viš um aš strķš gęti oršiš, viš horfum fram į strķš eša įtök. 

Višmęlandi blašamannsins į greinilega viš aš nżtt Persaflóastrķš sé ekki ķ uppsiglingu.

Tillaga: Viš žurfum ekki aš óttast nżtt Persaflóastrķš.

2.

„Tom Hanks brotnaši nišur ķ ręšu sinni į Golden Globe.“

Fyrirsögn į visir.is.                   

Athugasemd: Greinilegt er aš blašamašurinn sem skrifaš žessa fyrirsögn veit ekki hvaš oršasambandiš aš brotna nišur merkir. Ķ oršabókinni merkir žetta aš vera ķ sorg eša kvöl vegna einhvers. Hann getur ekki heldur sagt frį žvķ sem geršist, finnur ekki réttu oršin.

Eftir myndklippunni aš dęma komst leikarinn viš. Sķst af öllu brotnaši hann nišur žegar honum var veitt mikil višurkenning. Ķ erlendum fréttamišlum eru notuš orš eins og „emotional“, „breaks down in tears“ og svo framvegis. Ekkert taugaįfall eša nišurbrot.

Višvaningar ķ skrifum į ķslensku og žeir sem hafa ekki nęgan oršaforša til aš tjį sig į ešlilegan hįtt, žżša rangt śr enskunni sem žeir halda aš žeir skilji svo vel. Enginn leišbeinir nżlišunum og višvaningunum heldur fį žeir aš leika lausum hala og skemma fréttir. Lesendurnir skipta engu mįli.

Tillaga: Tom Hanks komst viš ķ ręšu sinni į Golden Globe.

3.

„Ég get svo svariš žaš,“ trśši Bubbi tónleikagestum og śtvarpshlustendum fyrir og hló eins og hross sem gefiš er ķ nefiš.“

Ljósvakinn, pistill į blašsķšu 3  ķ Morgunblašinu 7.1.2020.                

Athugasemd: Sem betur fer eru til afar ritfęrir og góšir blašamenn į ķslenskum fjölmišlum. Žeir sem hafa lesiš gagnrżni mķna į mįlfar ķ fjölmišlum gętu haldiš aš svo vęri ekki.

Žegar ritfęrir blašamenn bregaš į leik geta lesendur skemmt sér. Blašamašurinn segir ķ pistlinum frį Žorlįksmessutónleikum Bubba Morteins og nišurstašan brįšfyndin.

Tillaga: Engin tillaga.

4.

„Ég reyndi aš segja žeim hvaš žeir mįttu bśast viš og …“

Frétt į visir.is.                 

Athugasemd: Blašamašurinn notar žįtķš framsöguhįttar ķ staš vištengingarhįttar žįtķšar og afleišingin veršur ómarkviss og slöpp mįlsgrein.

Tillaga: Ég reyndi aš segja žeim hvaš žeir męttu bśast viš og …

5.

„Halda žvķ fram aš Ancelotti sé tilbśinn aš hlusta į tilboš ķ Gylfa.“

Fyrirsögn į visir.is.                 

Athugasemd: Mér finnst žaš dįlķtiš lélegt aš orša žaš žannig aš mašurinn sé tilbśinn til aš hlusta į tilboš. Hvaš ef žau eru skrifleg? 

Į vef Football Insider segir:

Carlo Ancelotti is ready for Everton to listen to offers for Gylfi Sigurdsson …

Žokkalega rifęr blašamašur myndi įbyggilega orša žetta eins og segir ķ tillögunni hér fyrir nešan.

Tillaga: Halda žvķ fram aš Ancelotti sé tilbśinn aš ķhuga tilboš sem kunna aš berast ķ Gylfa.


Flugeldum kastaš ķ ķžróttahśs, innbrot framiš og prófarkalesara vantar

Oršlof

Fréttastjóri meš kröfur

Žegar Emil Björnsson var fréttastjóri og dagskįrstjóri Frétta- og fręšsludeildar Sjónvarpsins hér um įriš gerši hann žį kröfu, aš engin mįlvilla heyršist ķ Sjónvarpinu.

Žetta kostaši žaš aš hann las sjįlfur yfir allt sem sagt var ķ fréttatķmanum, leišrétti og fęrši til betri vegar. Ef einhver Ķslendingur hefur veriš uppi meš óbrigšult mįlskyn, var žaš hann.

En hann gerši enn meiri kröfur. Hann krafšist žess aš allur texti vęri į lipru og aušskildu mįli.

Žegar ég var nżbyrjašur į fréttastofunni fékk ég žį bestu kennslu ķ žessum efnum sem ég hef fengiš.

Eftir aš handrit aš frétt hafši legiš inni hjį honum ķ meira en klukkustund, kallaši hann į mig inn til sķn.

Hann veifaši handritinu framan ķ mig og benti į žaš meš fingrinum um leiš og hann sagši meš bylmingshįrri röddu:

Ég er fréttastjóri hér og hef nóg annaš viš tķmann aš gera en žaš sem ég er bśinn aš vera aš strita viš ķ langan tķma, aš reyna aš koma žessu bulli žķnu į mannamįl! Žetta gengur ekki! 

Séršu, hver afraksturinn er: Krafs meš leišréttingum mķnum śt um allt blaš! Žetta er ónżtt! Ég hef unniš til einskis og geri žį kröfu aš ég žurfi ekki aš eyša dżrmętum tķma mķnum ķ svona vitleysu!

Hann hękkaši róminn enn frekar og sagši meš miklu žunga:

Žetta mį aldrei koma fyrir aftur! Faršu og skrifašu žetta allt saman aftur į mįli sem fólkiš skilur!

Ķslands žśsund įr, blogg Ómars Ragnarssonar frį 2014.

Athugasemdir viš mįlfar ķ fjölmišlum

1.

„Eldur kom upp ķ bķl eftir įrekstur tveggja žeirra į Korpślfsstašavegi į milli Baršastaša og Vesturlandsvegar um klukkan įtta ķ morgun.“

Frétt į visir.is.                   

Athugasemd: Eldur kvirknar ķ bķl eftir įrekstur tveggja žeirra. Žeirra hverja? Fréttin er višvaningslega skrifuš og blašamašurinn fljótfęr. 

Svo viršist sem blašamašurinn telji aš žaš sé frétt aš enginn hafi veriš fluttur į slysadeild. Žvķ hefši mįtt sleppa žvķ žaš hefši veriš frétt ef einhver hefši slasast.

Ķ fréttinni segir:

Veginum hefur veriš lokaš vegna slyssins į mešan višbragšsašilar vinna į vettvangi.

Hverjir eru „višbragšsašilar“. Žetta er eitthvaš orš sem hvergi er skilgreint og žar aš auki frekar illa samansett orš.

Į mįliš.is segir:

Athuga aš ofnota ekki oršiš ašili. …

Oft eru til góš og gegn orš ķ mįlinu sem fara mun betur en żmsar samsetningar meš oršinu ašili.

Ofangreind mįlsgrein hefši aš skašlausu mįtt vera svona:

Veginum hefur veriš lokaš mešan hreinsaš er til žar sem įreksturinn varš.

Ekkert slys varš ķ įrekstrinum eša vegna eldsins. Slys er atburšur sem veldur meišslum eša er žeim mun alvarlegri. Žar af leišir aš ófęrt er aš kalla žetta „slysstaš“.

Tillaga: Tveir bķlar lentu ķ įrekstri į Korpślfsstašavegi um klukkan įtta ķ morgun og kviknaši eldur ķ öšrum žeirra.

2.

„Įsgeir Jónsson, sešlabankastjóri, segir mest um skipulagsbreytingar ķ fyrsta kasti.“

Frétt į visir.is.                   

Athugasemd: Skilur einhver žessa setningu?

Tillaga: Engin tillaga.

3.

„Žeir ętlušu aš forša sér žegar žeir uršu varir viš lögreglu įn įrangurs.“

Frétt į visir.is.                   

Athugasemd: Setningin hér aš ofan er svo flöt og illa gerš aš furšu sętir. Merkingin er žessi:

Lögreglan nįši žeim.

Į undan segir:

Ķ Njaršvķk eru unglingar sagšir hafa veriš stašnir aš žvķ aš sprengja flugelda inni ķ nżbyggingu.

Merkingin er žessi:

Unglingar sprengdu flugelda inni ķ nżbyggingu og voru stašnir aš verki.

Og svo er žaš žetta:

Lögreglumenn ręddu viš žį um atvikiš og höfšu jafnframt tal af forrįšamönnum žeirra.

Merkingin er žessi:

Löggan gaf žeim tiltal og sögšu forrįšamönnum žeirra frį.

Tilhneigin er sś aš nota fleiri orš en žörf er į. Įstęšan er einfaldlega kunnįttuleysi blašamanna og žeirra sem skrifa fyrir lögguna.

Ķ fréttinni segir einnig:

Žį var lögreglu tilkynnt um pilta sem voru aš kasta flugeldum ķ ķžróttahśs.

Ekkert mį nś. Miklu alvarlegra er aš kasta grjóti ķ ķžróttahśs en flugeldum. Grjótiš skemmdir en pappķrshólkar sem nefnast flugeldar skemma ekkert sé žeim kastaš ķ hśs. Nema aušvitaš aš žeim sé kastaš logandi inn ķ hśs en um žaš segir ekkert ķ fréttinni. Til aš skilja žessa mįlsgrein žarf aš lesa fréttir ķ öšrum fjölmišlum. 

Tillaga: Žeim tókst ekki aš forša sér undan löggunni.

4.

„Eftir aš honum varš bjargaš var O“Conner fluttur į spķtala žar sem hann er nś ķ stöšugu į­standi og bķšur eftir fjöl­skyldu­meš­limum sķnum.“

Frétt į frettabladid.is.                    

Athugasemd: Žaš er svo sem ekkert aš žvķ aš tala um mešlimi ķ hinu og žessu. Sumir ętla sér aš vera svo flottir žeir gleyma aš fjölskylda er betra en fjölskyldumešlimir og įhöfn er miklu betra orš en įhafnarmešlimir og svo mį lengi upp telja.

Į vef CNN sem er heimildin fyrir fréttinni segir:

He is undergoing a medical evaluation and is in stable condition awaiting family members to join him …

Ķ ķslensku fréttinni gleymist aš geta um mešhöndlunina į spķtalanum. Į CNN kemur fram oršalagiš „family members“ og žaš žżšir blašmašurinn snarlega sem „fjölskyldumešlimur“ af žvķ aš hann er aš flżta sér og hann žekkir oršin. Hann hefši eftir smį umhugsun getaš sagt aš mašurinn vęri aš bķša eftir fjölskyldu sinni.

Ég hnżt um žetta „stöšugt įstand“ sem einatt er talaš um. Žaš getur eiginlega žżtt hvaš sem er, allt frį žvķ aš mašurinn sé mešvitundarlaus meš nęringu ķ ęš og tengdur viš alls kyns tęki og tól, og upp ķ žaš aš hann sitji ķ rśmmin, horfir į sjónvarpiš og bķši eftir aš vera sóttur.

TillagaEftir aš honum var bjargaš var O“Conner fluttur į spķtala. Hann bķšur eftir fjöl­skyldu­meš­limum sķnum.

5.

Innbrot var framiš ķ eina af höllum Margrétar Danadrottningar …“

Frétt į blašsķšu 10. ķ Fréttablašinu 4.1.2020.                    

Athugasemd: Allt bendir til aš brotist hafi veriš inn ķ höllu drottningar. Nafnoršavęšingin er slęm. Ķslenska sagnoršamįl en enskan heldur upp į nafnoršin. Žess vegna notum viš hér sögnina aš brjóta. 

Ég skrifaši viljandi „höllu drottningar“. Flestir beygja kvenkynsnafnoršiš höll svona:

Höll, um höll, frį höll, til hallar.

Žó žekkist žessi beyging mętavel:

Höll, um höllu, frį höllu, til hallar.

Hęgt er į leita į Google og velja til dęmis leitaroršin „höllu drotningar“ eša „höllu konungs“ og žį koma upp dęmi allt frį fornsögunum og fram į sķšustu įr um beygingu oršsins.

Merkilegt er žó aš höll meš įkvešnum greini beygist ašeins svona

Höllin, um höllina, frį höllinni, til hallarinnar.

Ekki er višurkennt aš ķ žolfalli og žįgufalli megi nota „hölluna“ og „höllunnar“.

Tillaga: Brotist var inn ķ eina af höllum Margrétar Danadrottningar …

6.

Prófarkalesarar óskast til starfa į Fréttablašinu.“

Auglżsing į blašsķšu 10 ķ atvinnuauglżsingum Fréttablašsins 4.4.2020.                    

Athugasemd: Žetta heyrir til tķšinda og ber aš fagna. Prófarkalesarar hafa ekki starfaš į Fréttablašinu eftir žvķ sem ég best veit. Dreg žį įlyktun mešal annars af óleišréttu mįlfari ķ fréttum blašsins.

Vonandi veršur vefurinn frettabladid.is einnig prófarkalesinn. Mikilvęgt er aš allar fréttir verši aš minnsta kosti lesnar yfir eftir į og lagfęršar, sé žörf į. Hvorugt er nśna gert.

Ķ auglżsingunni stendur:

Prófarkalesari žarf aš hafa góša tilfinningu fyrir ķslensku mįli og bśa yfir framśrskarandi stafsetningarkunnįttu.

Stafsetningakunnįttan žar ekki aš vera framśrskarandi žar sem tölvur eru bśnar leišréttingaforriti sem lagfęrir stafsetningarvillur. Tölvur kunna hins vegar ekki mįlfar og žvķ ęttu allir blašamenn aš hafa góša tilfinningu fyrir ķslensku mįli. 

Eitt er aš leišrétta villur ķ texta og annaš aš leišbeina blašamönnum. Prófarkalestur er naušsynlegur fyrir lesendur en hjįlpar blašamönnum lķtiš.

Žegar ritstjórar rįša ķ starf blašamanns ęttu žeir aš spyrja hvaša fornrit umsękjandanum žyki mest variš ķ og hvers vegna. Til višbótar męttu žeir spyrja hvort hann hafi til dęmis lesiš Fjallkirkjuna, Ķslandsklukkuna og Höll minninganna. 

Sį sem ekki hefur lesiš neitt ķ fornsögunum eša hefur ekki lesiš neitt eftir til dęmis Gunnar Gunnarsson, Halldór Laxnes eša Ólaf Jóhann Ólafsson er ekki vęnlegt efni ķ blašamann.

Hvers vegna?

Blašmennska veltur öšrum žręši į drjśgum oršaforša og kunna aš beita honum. Ašeins lestur bókmennta eykur oršaforša einstaklings. Sį sem ekki stundar lestur veršur aldrei skżr ķ skrifum.

Tillaga: Engin tillaga.

7.

„United įtti 15 skot aš marki Wolves en tókst ekki aš skjóta į markiš einu sinni.“

Frétt į dv.is.                    

Athugasemd: Fóboltališ įtti fimmtįn skot aš marki en samt tókst žvķ ekki aš skjóta į markiš. Skilur einhver žetta?

Žar fyrir utan kemur oršalagiš „einu sinni“ sķšast ķ mįlsgreininni. Ekki veit ég hvaš žaš į aš žżša. Er įtt viš aš aš ekki hafi tekist aš skjóta einu sinni į markiš? Sé svo hefši mįtt orša žetta svona:

… en tókst aldrei į skjóta į markiš.

Sķmskeytastķllinn ķ ķžróttafréttum į vef DV er svo sem įgętur en žvķ mišur er textinn oftar en ekki óskżr og jafnvel hrošvirknislega saminn. Hvort tveggja er slęmt. Enginn leišbeinir višvaningunum į DV.

Tillaga: Engin tillaga.


Inn ķ nóttina og bķlaumferš veršur lokaš

Oršlof

Lést frišsamlega

Ķ fréttum Rķkisśtvarps į mišnętti į jóladag var sagt svona frį lįti fręgs erlends tónlistarmanns: Hann lést ķ kyrržey į heimili sķnu. Žetta var endurtekiš ķ fréttum klukkan eitt og klukkan tvö eftir mišnętti. Enginn las yfir. Hann fékk hęgt andlįt į heimili sķnu.

Mbl.is segir lķka frį lįti söngvarans og oršar žaš sķnum hętti: „Ķ til­kynn­ingu frį fjöl­mišlafull­trśa hans kem­ur fram aš Michael hafi lįt­ist „frišsam­lega heima hjį sér.“ …

Į ķslensku er talaš um aš fį hęgt andlįt. 

Žegar ferill tónlistarmannsins var rakinn ķ hįdegisfréttum Rķkisśtvarp sį annan ķ jólum var sagt frį hljómsveit,sem hann var ķ sem hefši leyst upp laupana. Of algengt aš heyra misfariš meš orštök, sem eru föst ķ tungunni. Aš leggja upp laupana, er aš hętta, gefast upp. Enginn les yfir. Ekkert gęšaeftirlit meš framleišslunni!

Bloggsķša Eišs Gušnasonar, 29.12.2016. 

Athugasemdir viš mįlfar ķ fjölmišlum

1.

„Leita įfram inn ķ nótt­ina aš manni į Snę­fellsnesi.“

Fyrirsögn į mbl.is.                  

Athugasemd: Įriš 1985 kom śt bķómynd ķ Bandarķkjunum sem heitir „Into the night“. Leikstjórinn er John Landis og ķ ašalhlutverkunum eru mešal annarra Jeff Goldblum og Michelle Pfeiffer. Myndin fęr 6,5 į IMDb en ég męli ekkert sérstaklega meš henni.

Ólķkt skemmtilegra er lagiš „Into the night“ meš Santana, hrašur taktur og fjalla um manninn sem ętlar aš stökkva fram af hįu hśs en sér žį stślku dansa. Sjį myndbandiš, til dęmis hér hér. 

Svo fallega er ort:

Like a gift from the heavens, it was easy to tell,
It was love from above, that could save me from hell …

Hinn įgęti rithöfundur Ólafur Jóhann Ólafsson skrifaši bókina Höll minninganna sem kom śt įriš 2001 og er mikiš lofuš. Bókin var žżdd į ensku og fékk nafniš „Walking into the night“.

Į ķslensku er sagt aš rökkriš komi hęgt og hljótt og į eftir fylgir nóttin, dimm eša björt eftir įrstķma. Sumariš kemur, einnig veturinn og sama mį segja um żmsa daga, jólin koma, pįskarnir og afmęlisdagurinn svo dęmi séu tekin.

Held žaš séu um žaš bil tķu įr sķšan įgęt kona sagšist ganga kįt „inn i sumariš“. Ég varš hissa, žurfti nokkrar sekśndur til aš skilja ummęlin. Žetta er žó alžekkt oršalag į ensku og hefur nįš fótfestu hér į landi. Įstęšan er lķklega sś aš oršin eru svo aušžżdd og merkingin skiljanleg. Viš göngum inn ķ hśs en varla įrstķšir. Žó žekkist aš menn hafi gengiš ķ björg og jafnvel fjöll en žaš er nś önnur saga (sögur).

Svona eru nś įhrif enskunnar į ķslenska tungu.

Tillaga: Leitaš fram į nótt aš manni į Snęfellsnesi.

2.

„Tveir eru tald­ir hafa oršiš fyr­ir meišslum en von­ast er ekki til žess aš žau séu ekki al­var­leg.“

Frétt į mbl.is.                  

Athugasemd: Fljótfęrni skemmir. Varla er vonast blašamašurinn eša einhverjir ašrir til žess aš meišslin séu ekki alvarleg. 

Sį blašamašur sem tekur starf sitt alvarlega, les yfir og lagfęrir oršalag og stafsetningu, ber viršingu fyrir lesendum. Hvaš er mikilvęgara einum blašamanni en lesendur fjölmišilsins?

Tillaga: Tveir eru tald­ir hafa oršiš fyr­ir meišslum en von­ast er aš žau séu ekki al­varleg.

3.

„Skot­svęšin og pallarnir verša af­markašir meš keilum og boršum, en įsamt žeim mun sér­stakt gęslu­fólk sjį um aš halda skot­glöšum ein­stak­lingum réttu megin viš lķnuna žegar žeir skjóta upp og meš žvķ reyna aš koma ķ veg fyrir aš fólk fagni įra­mótunum į Brįša­mót­tökunni.“

Frétt į frettabladid.is.                   

Athugasemd: Žetta er löng og flókin mįlsgrein ķ illa skrifašri frétt. Blašamašurinn hefši betur lesiš fréttina sķna yfir fyrir birtingu og haft vit į žvķ aš stytta mįlsgreinina, stutt mįlsgrein er alltaf betri en löng.

Hver er munurinn į „sérstöku gęslufólki“ og gęslufólki. Lķklega hefši veriš óhętt aš sleppa žessu „sérstaka“

Ķ fréttinni segir lķka:

Fjöldi slysanna sé mjög breyti­legur įr frį įri en įra­mótin séu hins vegar ekki bśin enn og žvķ gętu komiš upp ein­hver til­vik nęstu daga.

Hversu löng geta įramótin eiginlega veriš aš mati blašamannsins? Varla eru žau margir dagar eins og žarna kemur fram. Betur fer į žvķ aš sleppa įkvešna greininum ķ oršinu slys ķ upphafi mįlsgreinarinnar.

Ķ lok fréttarinnar segir:

Lög­reglan bendir einnig į žaš aš bķla­um­ferš veršur lokuš į Skóla­vöršu­holti …

Žetta er tóm vitleysa. Umferš veršur ekki lokaš, hins vegar er hęgt aš loka götum og takmarka žannig umferš.

Blašamenn Fréttablašsins viršast margir ungir og óreyndir en fį engu aš sķšur aš leika lausum hala į sķšum blašsins og vefnum. Ritstjórarnir hafa ekki tķma til aš skóla žį til eša žeim er alveg sama hvers konar skrif eru birt į milli auglżsinga. 

Tillaga: Skot­svęšin og pallarnir verša af­markašir meš keilum og boršum. Gęslu­fólk mun sjį um aš halda skot­glöšum ein­stak­lingum réttu megin viš lķnuna. Tilgangurinn er aš reyna aš tryggja öryggi fólks.

4.

„Kostaši augun śr ķ sumar en mį nś fara.“

Fyrirsögn į dv.is.                   

Athugasemd: Fyrirsögnin er óskiljanleg. Blašamašurinn bullar.

Ķ fréttinni segir:

Pep Guardiola hefur tjįš Cancelo aš hann geti fariš, stjórinn hefur haldiš trausti viš Kyle Walker.

Hvaš merkir oršalagiš aš „halda trausti“. Kannast ekki viš žaš. Ķ upphafi  var talaš um Gardiola og Cancelo. Žarna birtist annaš nafn, Kyle Walker, en ekkert sagt nįnar sagt um manninn.

Fréttin er afskaplega rżr. 

Ķ annarri frétt į DV skrifar sami blašamašur:

Raiola er umdeildur umbošsmašur hjį United, Sir Alex Ferguson hataši Raiola og žaš hefur smitaš sér ķ samskiptum hans viš félagiš og stušningsmenn.

Hvaš merkir oršalagiš aš „smita sér“.

Ķ žessari frétt į DV er fyrirsögnin „Pogba feršašist ekki meš United – Er hann aš fara?

Ķ annarri frétt ķ DV meš fyrirsögninni „United tękist aš skemma Pele og Maradona,“ og žar segir sami blašamašur:

Raiola er umdeildur umbošsmašur hjį United, Sir Alex Ferguson hataši Raiola og žaš hefur smitaš sér ķ samskiptum hans viš félagiš og stušningsmenn.

Glöggir lesendur sjį aš žessar tvęr tilvitnanir eru alveg eins. Raunar eru fréttirnar alveg eins, frį upphafi til enda. Ašeins fyrirsagnirnar eru ólķkar. Svona lagaš er tómt svindl, svik viš lesendur. Žar aš auki er lesandinn engu nęr um efni seinni fyrirsagnarinnar.

Śtgefandi og ritstjóri DV žurfa greinilega aš gefa blašamanninum tiltal. Hann ętti aš velta žvķ fyrir sér hvort blašamennska henti honum.

Tillaga: Engin tillaga.


Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband