Bloggfrslur mnaarins, oktber 2019

Gera hnfstungurs, ruslari, taka niur gamla geymslu

Orlof

Skrauthvrf (veigrunaror)

Skrauthvrf er hugtak sem stundum er nota yfir a egar flk leitar uppi or sem v ykir einhvern htt fnna, snyrtilegra ea vgara en nnur sem virast dnaleg ea fn, jafnvel nirandi.

Um skrauthvrf hafa veri notu fleiri or, t.d. veigrun (veigrunaror), fegrunarheiti, skrautyri og tpitunga. slensk orabk gefur sem dmi egar flk segir / ritar botn sta rass.

Morgunblai, Tungutak, rur Helgason, BA slensku og sagnfri og Cand.mag bkmenntum.

Athugasemdir vi mlfar fjlmilum

1.

Umhverfisstofnun sendi fr sr vanalega yfirlsingu vikunni …

Frtt vsir.is.

Athugasemd: Hvort skyldi yfirlsing hafa veri vanaleg ea venjuleg? Bi orin hafa svipaa merkingu en eitthva segir mr a betra hefi veri a nota a sarnefnda. Um a m vissulega deila.

Tillaga: Umhverfisstofnun sendi fr sr venjulega yfirlsingu vikunni …

2.

MAX-vlar Icelandair fljga af sta til Spnar.“

Frtt vsir.is.

Athugasemd: Flugvlar fljga ekki sjlfkrafa. Betur fer v a segja a eim s flogi.

Tillaga: MAX-vlum Icelandair flogi til Spnar.

3.

„Hann er staddur Manchester Englandi ar sem hnfstungurs var ger morgun og eru fimm srir eftir hana.

Frtt mbl.is.

Athugasemd:dismaur stingur fimm manns me hnf. Elilega srast eir, a leiir af sjlfu sr. Af hverju er ekki hgt a skrifa mlsgrein n ess a festast nafnoravandanum „hnfstungurs“?

Lykilatrii er a leysa t hnoinu, skilja a egar hnfur er notaur hefur flk srst.

Tillaga: Hann er staddur Manchester Englandi rsarmaur stakk fimm manns me hnfi.

4.

„Vi thl 12 Reykjavk stendur dsamleg 247 fm srh.

Frtt mbl.is.

Athugasemd: rkrtt er a segja a bir standi vi gtu. r eru hsum sem standa vi gtu. Engu skiptir bin s einblishsi.

Flestir myndu segja a bin s thl 12, varla vi hsi, vri hn utan vi a. Hins vegar kann hefin a segja anna en hr er frekar teki mark mltilfinningunni.

Tillaga: thl 12 Reykjavk er dsamleg 247 fm srh.

5.

656 kl af rusli fllu til fr til fr hverjum slendingi ri 2017 og gerir a jina a einum mestu ruslurum Evrpu samkvmt tlfri Eurostat.

Frtt mbl.is.

Athugasemd: Enginn slenskur fjlmiill annar en Mogginn leyfir sr a byrja setningar tlustfum. Slkter hvergi gert vegna ess a tlustafir eru nnur tkn, me nnur gildi, en bkstafir, og getur valdi ruglingi a nota tlustaf eftir punkti ea upphafi skrifa.

Hva er ruslari? Hef ekki geta fundi neina einhltaskringu orinu, a minnsta kosti ekki eirri merkingu sem a er nota frttinni. g get mynda mr a ruslari s s sem ekki tekur til kringum sig, heimili snu ea nnasta umhverfi.

Tillaga: A mealtali henti hverslendingur ri 2017um 650 kg af ruslisem Evrpumetsamkvmt tlfri Eurostat.

6.

a var veri a taka niur gamla geymslu.

Frttir kl.18 og 19 hljvarpi og sjnvarpi Rkistvarpsins, or vimlanda.

Athugasemd: Hafi geymslan veri til dmis efstu h fjlblishsi m gera r fyrir a hn hafi veri tekin niur, a er hf niur me krana.

Af llu m tla a veri var a rfa geymslu sem st vavangi eins og segir rum frttamili.

Af hverju segir vimlandinn ekki hreint t a arna flk veri a rfa gamla geymslu ea hafa veigrunaror teki breytingum? Er ljtt a nota sgnina arfa?

Fyrir sem ekki vita eru eru svokllu veigrunaror, skrautyri, notu yfir au or ea orasambnd sem sumir treysta sr ekki til a nota. Dmi eru xlunarfri karla og kvenna, afturendi flks, bltsyri og svo framvegis.

Tillaga: Veri var a rfa gamla geymslu.


Heimsmeistarar Frakklands, innheimt veggjald og endi flugvlar

Orlof

Baggamunur

A ra (ea gera) baggamuninn merkir a ra rslitum.

Baggamunur er „munur bggum reiingshesti“ (O). Reimaur hallar sr til annarrar hvorrar hliarinnar svo a baggarnir haldi jafnvgi.

Ekki er hgt a „ra“ baggamuninn tt oft sjist og heyrist reynt. Kannski hrif fr v a ra rslitum?

Mli, blasa 63 Morgunblainu 10.10.2019.

Athugasemdir vi mlfar fjlmilum

1.

„krur fyrir a brjta endurteki krustu sinni egar hn var sofandi.“

Fyrirsgn visir.is.

Athugasemd: Draugagangi orsins „treka“ virist vera a linna. stainn erkominn annar uppvakningur sem er lti skrri og a er „endurteki“. Bi eiga a koma sta atviksorsins oft sem tekur hinum tveimur yfirleitt langt fram.

M vera a oft yki ekki ngu stofnanalegtog flott en a dugar engu a sur. Er ltlaust, stutt og segir a sem segja arf.

Tillaga: krur fyrir a brjta oft krustu sinni egar hn var sofandi.

2.

„… taka mti heimsmeisturum Frakklands.“

rttafrttir Rkistvarpinu Sjnvarpi kl. 19:25, 9.10.2019.

Athugasemd: Ekkert ftboltali er heimsmeistarar Frakklands, a er tknilega mgulegt. Hins vegar eru Frakkar heimsmeistarar, Frakkland er heimsmeistari.

Rkrtt a segja blakmeistarar Frakklands, handboltameistarar Frakklands, ftboltameistarar Frakklands og er tt vi sem hafa unni titilinn keppi innan landsins.

N er handboltavertin hafin en ekkert li getur teki mti slandsmeisturum Selfoss. a er lka tknilega mgulegt. stan er einfaldlega s a slandsmeistaramtvarekki haldi innanbjar Selfossi. Engu a surer Selfoss slandsmeistari handbolta.

Munum a algjr arfi er a bta lsingarorinu „rkjandi“ vi („rkjandi slandsmeistari“, „rkjandi heimsmeistari“). Ng er a segja slandsmeistari vegna ess a aeins einn maur, eitt li, getur veri slandsmeistari hverju sinni.

rttafrttum samafjlmiils var sagt 10.10.19:

Heimsmeistararnir lii Frakka …

Frekar skrtilega a ori komist en lklega vill frttamaurinn hafa skal a sem betur hljmar. kann a vera a hann sem ettasagi hafi tti vi a lii Frakka su nokkrir sem uru heimsmeistarar fyrra og svo nliar. Ea …

Nei, svona er ekki blaamennskan. Lesandinn ekki aurfa a giska hva tt er vi frttum. Gera krfu fjlmiilinn a ar starfi flk sem er smilega vel mli fari.

Tillaga: … taka mti frnsku heimsmeisturunum.

3.

Innheimt veggjald m ekki vera svo htt a blstjrar velji a fara Vesturlandsveginn gjaldfrjlsan gegnum Mosfellsb.“

Frttaskring blasu 30 Morgunblainu, 10.10.19

Athugasemd: arfi er a tala um innheimt veggjald essu samhengi. Ng er a tala um veggjald.

Betra era segja Vesturlandsveg,a er n greinis. Venjan er s a nota sur kveinn greini me srnfnum, a er rnefnum og msum heitum eins og vegum, sveitarflgum, hverfum og landshlutum.

Tillaga: Veggjald m ekki vera svo htt a blstjrar vilji frekar aka n gjalds um Vesturlandsveg gegnum Mosfellsb.

4.

„Hr m sj valkostina sem einn af skrifendum okkar fr a velja um …“

Auglsing blasu 44 Morgunblainu 10.10.19.

Athugasemd: essi mlsgrein er hrmulega illa samin. Lklega hefur textagerinni veri tvista til Indlands og einhver arlendur hnoa henni saman me asto Google Translate. etta var nefnt essum pistlum gst sastliinn. San hafa fjlmargar auglsingar um sama efni birst, fallegar myndir en alltaf me essum hrilega illa samda texta.

Mogginn er a safna skrifendum og tlar a gefa einum eirra bl. Um a fjallar auglsingin blainu. henni sjst tveir blar og s heppni m velja annan eirra. Moggamli kallast etta „valkostir“.

„Valkostur“ er varla or, bastarur. Tv or, val og kostur, sem nnast merkja a sama. Anna eirra dugar alltaf. okkabt segir auglsingunni a skrifandinn megi „velja um valkosti“.

Hefi ekki duga a segja a s heppni fi a velja annan hvorn blinn?

Tillaga: Hr eru tveir blar sem einn af skrifendum okkar fr a velja um …

5.

„Samkvmt vitni byrjuu fjrir karlmenn a slst enda flugvlarinnar.“

Frtt mbl.is.

Athugasemd: Held a samkvmt mlvenju s aldrei tala um enda flugvlar. Ekki myndi a teljast vel a ori komist a tala um enda skips, endann strt ea endann bl.

Miklu betur fer v a tala um afturhluta flugvlar egar fjalla er um sem eru inni. Skutur er aftasti hluti bts ea skips. Sumir velja sr aftasta sti strt ea rtu, enginn talar um endasti. g minnist ess ekki heldur a tala s um endann bl.

Hins vegar er oft tala um afturenda flki og margir hafa fengi spark hann. S endi stendur engan veginn undir nafni mia vi mann sem er upprttur.

Tillaga: Samkvmt orum vitnis byrjuu fjrir karlmenn a slst aftast flugvlinni.


Sna hegun, olla usla og grennast um tlf kl

Orlof

Subbukvti

a er umhugsunarefni, alvarlegt umhugsunarefni, fyrir sem unna slenskri tungu, hvlkt metnaarleysi mlfarslegum efnum rur hsum slenskra fjlmila. […]

a skal enn einu sinni treka a vissulega er margt gra slenskumanna starfandi bi vi bl og ljsvakamila.

Margt er ar vel sagt og skrifa, en hitt heldur fram a stinga augu og sra eyru, hversu margir bgubsar f a fara snu fram tlulaust a v er virist. Flk, sem er fyrir lngu bi a fylla subbukvtann sinn og tti a vera horfi til annarra starfa.

Morgunblai2002,, Eiur Gunason.

Athugasemdir vi mlfar fjlmilum

1.

„Segir slendinga sna grfa hegun.“

Frtt mbl.is.

Athugasemd: Hr ur fyrr ttu brn og raunar allir a hega sr vel, lta af slmri hegun.

Ekki er langt san a gfulegaenkjandi flk tk a krefjast ess a brn og arir „heguu sr“. etta flk kann ensku betur en slensku og heldur a slenska sgnin hega s smu merkingar og enska sgnin „behave“,hega sr vel.

essu nst grpur nafnoraskin um sig. N eiga allir a „sna hegun“, helst ga, ekki slma og aan af sur grfa.

Svona „rast“ n tungumli en ekki glejast allir yfir nafnoravingunn flestir stilli sig og „sni hegun“.

Tillaga: Segir hegun slendinga grfa.

2.

„Hn var valdur af blslysi lok gst ar sem ntjn ra breskur piltur lst.“

Frtt ruv.is.

Athugasemd: etta er grtlega illa gert. Konan olli blslysi … Rangt era segja hn „var valdur af“.

Tillaga: Hn olli blslysi lok gst en v lst ntjn ra breskur piltur.

3.

„… var dgunum krur fyrir a hafa olli miklum usla lgreglustinni Vestmannaeyjum.“

Frtt dv.is.

Athugasemd: Tpum slarhring eftir a essi frtt birtist eru hn enn leirtt. Lklega les enginn ritstjrn DV frttir sem samstafsmenn skrifa. Verra er ef enginn innanbar er vel a sr slensku mli.

Sj etta mlfarsbankanum:

Valda: Kennimyndir: valda, olli, valdi.

Nt veld. Vitengingahttur ntar valdi, vitengingahttur tar ylli.

veri hefur valdi erfileikum en ekki „veri hefur olli ea olla erfileikum“.

Ormyndin olli er lsingarhttur tar af sgninni vella.

Hr er v rttara a segja hefur valdi.

Tillaga: … var dgunum krur fyrir a hafa valdi miklum usla lgreglustinni Vestmannaeyjum

4.

„Svona grenntist Jamie Oliver um 12 kl.“

Fyrirsgn mbl.is.

Athugasemd: tiloka er a grennast um tlf kl. Maurinn hefurlst um tlf kl ogum lei hefurhann lklega grennst.

Tillaga: Jamie Oliver lttist um tlf kl.

5.

„Gareth Southgate er binn a undirba leikmenn sna fyrir a a ganga af velli ef eir vera fyrir kynttani …“

Frtt visir.is.

Athugasemd: stainn fyrir a segja a maurinn hafi undirbi leikmenn skrifar blaamaurinn eins og barn: „binn a undirba“. Svo segir blaamaurinn „ef eir vera fyrir“ sta ess a segja veri eir fyrir.

Blaamaurinn ltur ekki ar vi sitja og segir:

UEFA er bi a gefa t ageratlun fyrir a ef kynttan kemur upp.

Mlsgreinin er afar illa samin.Betra er a ora hana svona:

UEFA hefur gefi t ageratlun vegna kynttans.

Oralagi frttinni er skrt dmi um slmar breytingar slensku mli sem margir blaamenn taka afvitandi tt a mta og dreifa.

t er n myndu me orunum er og binn.

Vitengingarhttur er myndum me orunum ef og vera.

Svona skrif eru ekki almenningi bjandi.

Tillaga: Gareth Southgate hefur bi leikmenn sna undir a ganga af velli veri eir fyrir kynttani …


Ailar, sttanlegt og vnt lk

Orlof

Forsetningar

Eitt af fjlmrgu sem eykur fjlbreytni og fegur slenskrar tungu er a lta m sama hlut ea verkna fr lkum sjnarhornum.

Sem dmi m nefna a heimildir sna a elsta mli lgu menn af sta, sar breyttist a og menn tku a leggja sta (algengast jsgum) og nna munu flestir kjsa a leggja af sta.

Merkingarmunur er ltill sem enginn, ekki skiptir mli hvort vsa er til ess staar sem fari er fr (leggja af sta) ea ess staar sem halda skal (leggja sta).

Svipuu mli gegnir um fjlmrg orasambnd, einn sta kemur hvort sem steinn veltur niur fjru ea ofan fjru.

Forsetningin a getur vsa til kyrrstu sta og merkir nnast hj, t.d.:

Ari nam og marga fri a uri Snorra dttur goa og hann hafi numi af gmlum mnnum og vitrum.

Mlfarsbankinn, Jn G. Frijnsson.

Athugasemdir vi mlfar fjlmilum

1.

eir ailar sem broti var gegn, gtt samstarfsflk mitt,hafa llu ferlinu veri upplstir um stu og run mla og …“

Frtt mbl.is.

Athugasemd: smu mlsgreininni breytast ailar flk sem hltur a vera einstakt og minnir einna helst skldmyndaframleislu fyrir sjnvarp ea b er menn breytast uppvakning (e. „zombie“).etta gerir forseti slands yfirlsingu sem meal annars er birt vefsu Moggans.

„Aili“ er ekki gott or, senn dlti stofnanalegt og tilgerarlegt. g hlt a allt sem embtti ltur fr sr fr sr vri vandlega prfarkalesi. S ekki svo er bragarbtar rf.

Annars er notalegt a uppgtva a forsetinn er bara eins og vi hin, mannlegur. Segja m a embtti forseta slands s lklega einhvers konaraili.

Tillaga: eim sem broti var gegn,gtt samstarfsflk mitt,hafa llu ferlinu veri upplstir um stu og run mla og …

2.

„Lgreglan fkk einnig tilkynningu um skrandi mann me xi en hann fannst ekki a v er fram kemur dagbk lgreglu.“

Frtt frettabladid.is.

Athugasemd: Frtt er ekki frtt nema hn s umdeilanlega frtt, sagi ritstjrinn forum daga. N til dags eru frttir bnar til r engu og allt er birt.

Blaamenn missa margir alla getu til frsagnar egar kemur a lggufrttum. eir umbreytast og taka a skrifauppskrfa og illskiljanlegt ml, fullt af orum sem allsgur maur tekur sr sjaldan munn dags daglega. Engin fjlbreytni, stlleysi algjrt. Skrifa fyrir lggur ekki almenning.

gfumenn eru „vistair fangaklefa sem ykir fnna en a stinga eim fangelsi. aer gert „fyrir rannskn mlsins“, ekki vegna rannsknar mlsins (hi fyrrnefnda er einfaldlega rangt ml).

Spyrja m hvers vegna er flk sett fangelsi? Er v barastungi inn og svo sleppt nokkrum klukkustundum sar n nokkurrar rannsknar? Nei. arf a taka a fram a ll ml su rannsku? Liggur a ekki hlutarins eli? oralaginu „rannskn mlsins“ er samt tua oft smu frtt n ess a neinn viti hvers vegna.

gamla daga hringdu blaamenn allar lgreglustvar landsins til a afla frtta. Nna skrifar lggan einhvers konar „dagbk“ sem aeins blaamenn hafa agang a. ar er allt tunda nema ef til vill salernisferir lgreglumanna, kaffitmar og lka frttatengdir atburir. Blaamenn afrita textann r „dagbkinni“ og birta nr athugasemdalaust. Vandinn er hins vegar s a lggan er varla skrifandi og blaamenn dmgreindarlitlir.

Hr eru nokkur dmi um „ekkifrtt“ sem birt er llum fjlmilum:

mbl.is segir:

dagbk lgreglu segir a ur hafi veri tilkynnt um skrandi mann me exi, en s hafi ekki fundist.

vef Frttablasins segir:

Lgreglan fkk einnig tilkynningu um skrandi mann me xi en hann fannst ekki

Vsir segir:

dagbk lgreglu segir a fyrr um kvldi hafi veri tilkynnt um skrandi mann me xi en s fannst ekki.

vef Rkistvarpsins segir:

… en fram kemur dagbok lgreglu a ur hafi veri tilkynnt um skrandi mann me xi en s fannst ekki.

malid.is segir a til su orin xi og exi. Frekar er mlt me orinu xi, samanber xarfjrur.

Lggan kom a bl sem fkill hafi eki t af Vesturlandsvegi.

mbl.is segir:

Hann var vistaur fangageymslu fyrir rannskn mlsins.

vef Frttablasins segir:

Hann var vistaur fangaklefa vegna gruns um a aka undir hrifum …

Vsir segir:

… og var vistaur fangageymslu fyrir rannskn mls.

vef Rkistvarpsins segir ekkert um afdrif kumannsins.

Ofangreint er dmi um faglega umfjll fjlmila, „kranablaamennsku“. Greinilegt er a fjldi frtta skipta meira mli en efni eirra. Fjrir fjlmilar segja nkvmlega smu „ekkifrttirnar“. Enginn metnaur, algjrt hugsunarleysi. Og etta ltum vi lesendur bja okkur.

Tillaga: Engin tillaga.

3.

„Fullyrt a a s bi a velja Hlmar landslii.“

Frtt dv.is.

Athugasemd: a hva? Hr er „bi a bta“ persnufornafninu„a“ inn setninguna. ar a auki er tin myndu me lsingarorinu „binn“ og nafnhtti sagnarinnar a velja. Svona ekki a skrifa.

Tillaga: Fullyrt er a Hlmar hafi veri valinn landslii.

4.

„etta er a mnu liti gjrlega sttanlegt.“

Fyrirsgn dv.is.

Athugasemd: Ori „sttanlegt“ ykir fnt or. Frri vita a a er bein ing enska orinu „unacceptable“ og lklega ekkert verra fyrir viki. Engu a sust segir malid.is:

Sur skyldi nota ori „sttanlegur“ en viunandi.

g viurkenni fslega a nota etta or, raunar hflega miki. slenskan samt mrg gt or sem hgt er a nota stainn: tkur, viunandi, frleitur, kemur ekki til greina/lita.

Mikilvgt er a blaamenn sem og arir skrifarar festist ekki kvenum orum ea frsum. Leyfa orunum afla, en lesa samtvandalega yfir.

Tillaga: Mr finnst etta frleitt.

5.

„Fann vnt lk hsinu snu.“

Fyrirsgn frettatiminn.is.

Athugasemd: etta er ein s strkostlegasta fyrirsgn sem um getur og nr endalaust hgt a sna t r henni og hlgja sig mttlausan.

malid.is segir um lsingarori vnn:

Gur, vandaur, litlegur, frur, s sem endist vel/hald er , allstr, vel ti ltinn, gum holdum.

sama vef segir a lsingarori vnn merki „a ltast ekki blikuna“. Eitthva sem ekki er von .

fyrirsgninni Frttatmanum er tt vi a s sem fann lki hafi ekki tt von fundinum og v brugi illilega.

Hins vegar ir fyrirsgnin bkstaflega a maurinn hafi fundi rrt lk hsi snu, a er, lki var ekki vnt. haustin heimta bndur f sitt af fjalli, sumt er vnt, anna getur veri rrt. kvinu sem vi ll raulum um jl vilag Jrunnar Viar segir:

Vna fls af feitum sau
sem fjalla gekk hlunum,
N er hn gamla Grla dau,
gafst hn upp rlunum.

vef norska Dagbladet segir fyrirsgn:

Har eid huset siden 1990-tallet - fant lik n.

etta er lkt betri fyrirsgn en s slenska og varla mgulegt a sna t r henni. Normaurinn veit sem er a fyrir alla er lkfundur hsi vntur atburur, arf varla a hafa or v.

Tillaga: Fann lk hsi snu.


Vatnsbl sem jnar, kall forseta, og fengi sem bi er a framleia

Orlof

fellisdmur

No. fellisdmur merkir dmur um sekt sakbornings; e- sem veldur e-m hnekki, e- mlisvert og ntmamli er a einkum nota beinni merkingu […]

Jnsbk (1281) er skemmtilegt dmi sem snir a munur er rttum dmi og kfum fellisdmi:

Frisemi a varveita ar til er rttur dmur fellur , a eigi veri me bri kafur fellisdmur lagur (Jsb 56).

fornu mli var myndin fallsdmur dmur sem er felldur e- algeng, sbr. eftirfarandi dmi:

Eigi viljum vr yur mjg saka [fellast] tt r tli a vel vera er frndur yrir gfguu, mean r vissu eigi anna sannara, en a er hverjum fallsdmur a tra eigi hinu sanna ef hann nir [nr] a heyra (f13 (Pst 202)).

Ormyndin fallsdmur er relt en dmi stendur enn fyrir snu.

Mlfarsbankinn, Jn G. Frijnsson.

Athugasemdir vi mlfar fjlmilum

1.

„Vatnsbli jnar Borgarnesi, Bifrst og Varmalandi auk fjlda sumarhsa og nokkurra lgbla Borgarfiri.“

Frtt visir.is.

Athugasemd: Frttin er nnast orrttr frttatilkynningu fr Veitum. ar er einhver sem telur rtt a segja a „vatnsbl jni“ eim sem f vatn r v.

etta getur varla veri rtt ml. Vatnsbl jna ekki neinum. r eim kemur vatn. Aftur mti m segja a Veitur jni mr ann htt a fyrirtki sr um a koma vatninu kranannheimagegn greislu.

Um sgnina a jna segir malid.is:

vera jnn (e-s), gegna jnustustarfi (fyrir e-n) […] jnn er s ea s sem er menntaur til a bera fram veitingar veitingahsi, framreislumaur.

Vera kanna s sem samdi frttatilkynninguna af hlfu Veitna s afar vel a sr tlenskunni. ensku m til dmis ora etta svona og a alveg athugasemdalaust:

The reservoirserves a large area …

Ekki er nrri v alltaf hgt a abeint af ensku og slensku.

Tillaga: Vatnsbli er fyrir Borgarnes, Bifrst og Varmaland auk fjlda sumarhsa og nokkurra lgbla Borgarfiri.

2.

kall forsetans um rannskn Knverja kom umbei egar Trump var spurur t nkvmlega hva hann vildi fr Zelensky.“

Frtt visir.is.

Athugasemd: essi mlsgrein er eins vitlaus og hn getur veri. kall merkir bn ea varp. r fyrri hluta mlsgreinarinnar m lesa a Knverjar su a rannsaka eitthva. a er ekki svo. Frttina arf a lesa til a sj samhengi vitleysunni.

Fyrirsgnin er svona:

Trump kallar eftir v a yfirvld Kna rannsaki Biden.

Blaamaurinn heldur a enska oralagi „to call for something“ merki a „kalla eftir einhverju“. annig a aeins eir sem eru ekki gir slensku.

S sem kallar er a hrpa, hannkallar eftir einhverju, hkkar rminn og biur eitthva. „Hentu mig hamrinum,“ hrpai smiurinn, og fkk hann hausinn. Honum var nr a kalla eftir hamrinum ennan htt.

Ljst er a Trump hvorki ba n krafist af Knverjum um a eir rannskuuBiden, a minnsta kosti ekki opinberlega. Hann lt sr essi or um munn fara vitali. Krafist einskis, ba ekki um neitt, a minnsta kosti ekki opinberlega. etta er ljst samkvmt klippu rTwitter sem birt er me frttinni:

I would think that if they were honest about it, theyd start a major investigation ... they should investigate the Bidens China likewise should start an investigation.

Trump segir a Knverjarttua (should) rannsaka Biden fega. Hann ba hvorki um rannskn n krafist hennar.

slensku hefur sgnin a kalla aeins merkingu a hrpa, hkka rddina.

Blaamaurinn virist kexruglaur og gerir strkoslegt mistk me v a tala um „kall Trumps“.Ogritstjrnin gerir engar athugasemdir.

Hvers n kallinn hann Trump kallinn a gjalda fyrir kll, kllun og kll?

kall um rannskn Knverja“ essu samhengi er furulegt oralag og meal annars dmi um nafnoravingu sem verur til af leti. Knverjar eru ekki a rannsaka Biden. ar af leiandi getur blaamaurinn ekki tala um „rannskn Knverja“. Hann vi ummliTrumpsess efnisa Knverjar ttu a rannsaka Biden.

Frttiner ekki lesendum bjandi. Munum a frttamilar hafa grarleg hrif. Llegt mlfar spillir fyrir og ar af leiandi m kalla essa frtt strskemmda.

Tillaga: Engin tillaga.

3.

„Ekki liggur nkvmlega fyrir hversu miki magn af fengi var bi a framleia en hsrandi var yfirheyrur vegna mlsins.“

Frtt mbl.is.

Athugasemd: Hr hefi fari betur v a sleppa: „Ekki liggur nkvmlega fyrir “ og segja ess sta Ekki er vita … stan er einfld: Stutt og einfalt ml er skiljanlegra.

Nafnhttarmli rur rkjum hj yngri blaamnnum. t er iulega myndu me lsingarorinu binn samt nafnhtti sagnar; bi a framleia, binn a sofa, binn a syngja, binn a skrifa, binn a sa mig, binn a vera me lti, binn a deyja … Maturinn er binn eng er binn a kaupa meira. etta er ekki alltaf tm vitleysa en ll sagnor eru til t og me hjlparsgnum er skammlaust hgt a lsa v sem hefur gerst (ekki bi a gerast).

a sem „var bi a framleia“ hafi veri framleitt. Raunar er sjaldnast tala um a einstaklingar framleii fengi heldur brugga eir. Lklegast er a hrhafi bfarnir eima spra sem a sjlfsgu m segja a s fengi en stenst ekki samanbur vi fengi vnb.

Tillaga: Ekki er vita hversu miki spra hafi veri brugga en hsrandi var yfirheyrur vegna mlsins.

4.

Fjrir aftta fyrstu varaborgafulltrum Reykjavkur sinna rum launuum strfum me fram strfum snum sem kjrnir fulltrar.“

Frtt visir.is.

Athugasemd: Hr er vel gert. Slakir blaamenn hefu skrifa tlurnar me tlustfum. Blaamaurinn arf ekki a hugsa sig um heldur notar bkstafiog veita anna er tm vitleysa.

Hvergi eru tlustafir notair upphafi setningar. Tlustafur er allt anna en bkstafur og getur valdi ruglingi a nota hann eftir punkti.

Sumir hafa reglu a skrifa allar tlur undir eitt hundra me bkstfum. Arir mia vi eitt sund. Gott er a setja sr reglu essum efnum.

Tillaga:Engin tillaga.


Afstunga, vinnupappr og sp sem raungerist

Orlof

„egar a“ og „ef a“

egar og ef sem spurt er um teljast til samtenginga. egar er tartenging og ef skilyristenging.

Margar fleiri samtengingar eru notaar slensku, til dmis nema (skilyristenging), sem (tilvsunartenging) og hvort (spurnartenging).

Tilhneiging er til a bta a vi allar essar samtengingar og telst a ekki rtt ml.

Ekki er til dmis rtt a segja: „maurinn *sem a kom gr er frndi minn.“ Rtt er: „maurinn sem kom gr er frndi minn.“

Smuleiis er ekki rtt a bta vi a : „allir fru heim *egar a leikurinn var binn.“

Vsindavefurinn, Gurn Kvaran, prfessor.

Athugasemdir vi mlfar fjlmilum

1.

„Grnleikkonan Anna Kendrick var a vinna Evrpu nlega og fkk v tkifri til a ferast um Evrpu sumar, ar meal Amsterdam.“

Frtt mbl.is.

Athugasemd: etta er samhengislaus mlsgrein og vanhugsu, raunar bull. „Var a vinna“, betra er vann. Nafni Evrpa er tvteki. Hn var arna „nlega“ og “ sumar“. Anna hvort hefi duga. „ar meal Amsterdam“. Inn etta vantarvantar til, til Amsterdam.

Tillaga: Grnleikkonan Anna Kendrick vann Evrpu sumar og fr meal annars til Amsterdam.

2.

„Tilkynnt var um grunsamlegar mannaferir Hlunum nunda tmanum en vi eftirgrennslan lgreglu kom ljs a r ttu sr elilegar skringar.“

Frtt mbl.is.

Athugasemd: Allt er tali til frtta jafnvel etta hr a ofan. Grunsamlegar mannaferir ttu sr elilegar skringar. Hver er frttin?

Sar segir:

Tilkynnt var um tvo menn tkum Breiholti nunda tmanum grkvldi. rsaraili var farinn egar lgreglu bar a vettvangi en rsaroli var enn stanum.

etta er aldeilis strkostleg „frtt“. „rsaraili“ er or sem sjaldan sst og „rsaroli“ er ekki mjg algengt. au sjst einna helst lggufrttum egar lggan ea blaamaurinn hrkkva einhvern stofnanagr og gleyma stareyndum. r eru a tveir menn slgust og annar l eftir en hinn hvarf t myrkri. S sem lggan gmai gti svo sem hafa veri „rsarailinn“. Oft bjarga flestir „rsarolar“ sr hlaupum.

llum eim sem stunda skriftir er htt a skrifa fleiri or til skringar sta ess a nota nafnor sparnaarskyni. „rsaraili“ er lleg samsetning. Betra a tala um ann sem rst hinn, beitti ofbeldinu. Sannast sagna er aldrei gott a ba til nyri me orinu„aili“. mtti alveg eins ba til „olunaraili“ um ann sem rist er . annig breytingverur slenskri tungu sst af llu til gs.

Tillaga: Engin tillaga.

3.

„Lgregla handtk tvo menn og konu Grafarholti sjtta tmanum grkvldi, en au eru grunu um rn, jfna, nytjastuld bifreiar, umferarhapp og afstungu …“

Frtt mbl.is.

Athugasemd: Frnleikin birtist oft lggufrttum fjlmila. Berum saman frttir fjgurra veffjlmila um atbur ntur, mbl.is., ruv.is, dv.is og frettabladid.is.

vef Moggans segir:

… en au eru grunu um rn, jfna, nytjastuld bifreiar, umferarhapp og afstungu

arna er tala um nytjastuld,sem er greinilega anna en rn og jfnaur sem er nefnt.

„Afstunga“ er framlag Moggans til stofnanastlslggufrtta. jfarnir keyru annan bl og blaamaurinn kallar a „umferahapp“. Ekki taldista „happ“ frttinnia remenningarnir bru eiganda blsins og ekkinytjastuldura bfarnir rndu af vesalingsmanninumfarsmanum hans.

Svo segir:

Voru au vistu fangageymslu lgreglu fyrir rannskn mlsins.

etta er elilegt. Flki var sett fangelsi vegna rannsknar mlsins.

vef Rkistvarpsins stendur etta:

reyki keyri sanyfir umferareyjur, fryfir rauu ljsi ogklesstiutan annan bl.

Framlag Rkistvarpsins til stofnanastls lggufrtta er a flki „klessti utan annan bl“. Lklega er etta etta barabarnaml.

Ori nytjastuldur vekur hrifningu frttamannsins en eins og Mogganum finnst honum a ekki nytjastuldur egar reyki stal farsma mannsins? Nei, bara jfnaur.

DV er lggumli endurteki n athugasemda en eim DV er ekki alls varna:

Flki var handteki og vista fangageymslu vegna rannsknar mlsins.

Til fyrirmyndar a blaamaurinn skrifar: „vegna rannsknar mlsins“.

Frttablainu talar blaamaurinn um tvo menn og konu glpnum og svo segir:

Ailarnir voru allir vistair fangageymslu lgreglu fyrir rannskn mlsins.

Flki umbreytist aila, ekki einu sinni heldur tvisvar. aer framlag Frttablasins til stofnunarstlslggufrtta. Ea er framtaki bara heimatilbin rassbaga hj blaamanna? A ru leyti aparhann eftir skrif lggunnar og birtir orrtt, nytjastuldinn, „vistunina“, „ fyrir rannskn mlsins“ og allt!

Niurstaan er s a fjlmilar birta nr orrtt frttir fr lggunni, jafnvel r sem eru illa skrifaar. Stundum er reynt a breyta eim rlti, sem oft gerir bara vont verra, en fr v eru samt undantekningar.

Tillaga: Engin tillaga

4.

„Eigu gan dag.“

Almenn kveja, srstaklega verslunum.

Athugasemd: Mr finnst etta alveg mguleg kveja, ing r ensku„have a good day“. Tek undir me mlfarslggunni sem segir um „eigu gan dag“:

a mr finnist essi kveja vinaleg og falleg, oli g hana samt ekki. g dey alltaf pnulti innra me mr egar g heyri hana. Mr lur alltaf jafn illa egar g er binn a segja „smuleiis“ vi starfsflki eftir a a hefur sagt mr a eiga gan dag.

Hva er kveja. Almennt er sagt a flk kveji egar a fer. Ein algengasta kveja slensku mli er gan dag, gott kvld. Hn er notu upphafi aldrei egar kvatt er, bara egar er heilsast. Hva mlir mti v a nota gan dag sem kveju?

egar g fer fr kassanum verslun eftir a hafa borga verur sagt: “

akka r fyrir og gan dag“.

Og g svara:

Takk smuleiis og gan dag.

fyrstu virist etta dlti stirt en a kemst upp vana rtt eins og enskugerakvejan, s sem er a gera t af vi mlfarslgguna.

Hins vegar verur a varast ann pytt a segja: Gan dag til n. annig ekki a ora neina kveju, ekki segja til hamingju til n, gleileg jl til n gleilega pska til n, gleilegt sumar til n ea lka.

Ekkert mlir mti a heilsa me v a bja gan dag og kveja sama htt. Einnig m segja:

g ska r gs dags rtt sama htt og: g ska r gleilegra jla, gleilegs rs, gleilegs sumar …

Tillaga:Gan dag.

5.

„… er spurningin sem hagfringarnir Gsli Gylfason og Gylfi Zoega prfessor reyna a svara njum vinnupappr sem birtur hefur veri vef Hagfristofnunar Hskla slands.“

Frtt mbl.is.

Athugasemd: Hvernig ma veraa hmenntair hagfringar geta ekki komi fr sr efni skiljanlegri slensku.

Pappr er aeins pappr og skiptir engu hvort hann s nr ea gamall. „Vinnupappr“ getur veriafrifaaf eldhsrllu, nota umslag ea kompa me minnispunktum. Raunar er a annig a vef hagfristofnunar er tala um „vinnupappra“, a er fleirtlu. Er avegna ess a blasurnar eru fleirien ein ea hva?

Pappr er ekki ritger slensku annig geti veri ensku („paper“, „essey“). „Paper“ getur tt svo talmargt ensku, meal annars skilrki. enskri orabk segir meal annars um „paper“:

An essay or dissertation, especially one read at an academic lecture or seminar or published in an academic journal.

Um „Working Paper“ segir smu orabk:

A preliminary draft or version of an academic paper made available for commentary, discussion, or feedback.

Fyrr m n vera tiltlunarsemin a rngva „vinnupappr“ upp slenskt ml.Hva er hgt a nota stainn fyrir „vinnupappr“? Hinga til hefur veri tala um ritger og r geta veri af msu tagi, til dmis friritger, sklaritger, verkefni, stll, rit og fleira. fljt bragi finnst mr a nota mttibrabirgaskrsla, frumskrsla, vinnuritger ea vinnurit, a er rit sem ekki er fullklra en engu a sur birt.

S frttin mbl.is lesin kemur ljs a „vinnupapprinn“ er lka kllugrein sem byggist BS ritger.

Tillaga: … er spurningin sem hagfringarnir Gsli Gylfason og Gylfi Zoega prfessor reyna a svara brabirgaskrslusem hefur veri birt vef Hagfristofnunar Hskla slands.

6.

„Efnahagsspr eru ekki a raungerast.“

Sagt Kastljsi Rkissjnvarpsins 2.10.2019.

Athugasemd: Mr finnst ekki svo kja langt san a sagt var a spr hafi anna hvort rst ea ekki. N telst miklu flottara a segja: spr eru a „raungerast“

Veurfringar gefa t spren tala aldrei um a r hafi „raungerst“. Stjrnuspmenn, spilaspmenn, kaffikellingar og rnendur innyflidra telja sig geta sp fyrir um framtina en eir eiga a sameiginlegt a tala aldrei um a sprnar geti „raungerst“ ea ekki. g er ekki gur a sp fyrir um framtina en g veit a mislegt hefur „raungerst“ fortinni.

Nst verur bygglega sagt a spr geti „veruleikagerst“.

Tillaga: Efnahagsspr hafa ekki rst.


Misyrming slensku mli slenskum lgum

Eftirfarandi pistill er rMlfarsbankanum.Hfundurinn erJn G. Frijnsson, mlfringur. etta er slandi samantekt um villur og ambgur lgum um tlendingasem samykkt voru Alingi 20. september 2016.

Maur verur hreinlega agndofa eftir lesturinn.

Hr er pistillinn, ghef btt vi greinaskilum, undirstrika og feitletra.

Vori 2017 las g yfir meistaraprfsritger lgfri fyrir frnku mna. Hn hefur alltaf veri mjg flugur nmsmaur og v tti mr vart einleiki a msar tilvitnanir hj henni voru a mnu mati gallaar.

g var mr v ti um lgin sem hn vitnai oft (Lg um tlendinga, nr. 80 16. jn 2016) og las allvandlega fyrstu fjrar surnar. kom ljs a ekki var vi frnku mna a sakast, hn hafi vitna rtt til en mislegt tti mr miur fara lagatextanum og frgangi hans.

a var mr einkum hugunarefni a a sem mr fannst afinnsluvert var af rum toga en g hef tt a venjast lilega hlfrar aldar starfsvi minni sem slenskukennari. Beinar villur eru far en a stingur augu a notkun ora og orasambanda er alloft naumast samrmi vi hefbundna mlbeitingu, vekur stundum tilfinningu a um umorun ea ingu erlends efnis s a ra. Lesendum til frleiks skulu tilgreind rf dmi, innan hornklofa eru athugasemdir ea skringar mnar og undirstrikanir eru mnar:

(1) 8.tl. 3.gr. er essi skilgreining:

„Flttamaur: tlendingur sem er utan heimalands sns [fjarri heimalandi snu] ea rkisfangslaus einstaklingur sem er utan ess lands ar sem hann hafi reglulegt asetur [fjarri v landi ar sem hann dvaldist reglulega] vegna ess a hann hefur sturkan tta um [hefur (fulla) stu til a ttast] a vera ofsttur vegna kynttar, trarbraga, jernis, aildar a tilteknum jflagshpi ea vegna stjrnmlaskoana og getur ekki ea vill ekki vegna slks tta [af eim skum] fra sr nyt vernd ess lands [sem hann kom fr].”

essi tluliur er a mnu mati ofhlainn, nnast samanbarinn. g urfti a marglesa hann til a f botn merkinguna. – Sumt af v sem g hef merkt vi kunna sumir a telja litaml, t.d. muninn dveljast e-s staar reglulega og hafa reglulegt asetur e-s staar og muninn v a vera hrddur um e- og hafa tta um e- og enn fremur kann sumum a ykja nyri sturkur fagurt en a tel g misheppna.

g tel mig geta frt rk a v a a sem g hef merkt vi samrmist ekki hefbundinni mlnotkun. Orin aild a tilteknum jflagshpi geta engan veginn talist samrmi vi elilega ea venjulega mlbeitingu og sama vi um orasambandi hafa tta um e- merkingunni ttast e-. Reyndar tel g arft a fjlyra um einstk atrii, lesendur eru vitaskuld fullfrir um a meta etta.Niurstaa mn er s a tilvitnaur btur getur hvorki talist vel oraur n auskilinn.

(2) 18.tl. 3. gr. er enn skilgreining:

„Ofsknir: Athafnir sem eli snu ea vegna ess a r eru endurteknar fela sr alvarleg brot grundvallarmannrttindum, einkum [] frvkjanlegum grundvallarmannrttindum bor vi rttinn til lfs og bann vi pyndingum ea mannlegri ea vanvirandi mefer ea refsingu, bann vi rldmi og rlkun og bann vi refsingum n laga. Sama vi um samsafn athafna, .m.t. lgmta mismunun, sem hafa ea geta haft smu hrif ea sambrileg hrif einstakling.”

Hr er a msu a hyggja, fst af v fellur undir mlfri ea mlbeitingu, varar fremur rkhyggju og skra hugsun.

– Getur endurtekning athafna ori til ess a r feli sr alvarleg brot mannrttindum?

Telst bann vi rldmi og rlkun og bann vi refsingum n laga til mannrttinda?

Hva merkir refsing n laga, kannski refsing n dms? – Er etta kannski orrtt ing lat. Nulla poena sine lege [Engin refsing n laga. SS]? Ef svo er hefur a enga sto slensku, llum skiljanlegt.

(3) 4. gr. segir:

„Rherra fer me yfirstjrn laga essara.”

Hva merkir etta eiginlega? Alingi setur lg sem forseti stafestir. Lgregla sr um a fari s a ea eftir lgum og dmarar skera r greiningi sem upp kann a koma.

Aldrei hef g heyrt tala um yfirstjrn laga enda finnst mr orasambandi nnast merkingarlaus klisja. Lgum er ekki stjrna, au eru sett og eim er fylgt ea eftir eim fari. Svipuu mli gegnir reyndar einnig um orasambandi annast framkvmd laga (4. gr.).

Eins og g gat um upphafi hef g einungis lesi fjrar sur af 68, nenni satt best a segja ekki a lesa meira af svo gu. egar unglingsrum var mr kennt a lg og allt sem eim fylgir (dmar, rskurir, greinargerir) vru fyrir allan almenning en alls ekki mlefni einungis tlu srfrum. ess vegna finnst mr sjlfsagt a vanda s til lagatexta hvvetna en v virist mr hafa ori misbrestur hva varar Lg um tlendinga. a hltur a teljast mikilvgt a lagatextar su skrir og annig orair a merking s tvr.

trlegt til ess a vita a eirsem stu ingi og starfsflk Alingis skuli ekki hafa lesi lgin yfir og lagfrt. Raunar er furulegt ef engin prfarkalestur tkist lggjafarsamkundunni. Jafnslmt og jafnvel verra er a dmsmlaruneyti lti fr sr fara svona illa samin lg semf falleinkunnhj mlfringi. ess ber a geta a lgin hafa enn ekki veri lagfr.

Fri ingi lggjafarvaldi til rherra me oralaginu 4. grein laganna, sj hr a ofan? Svo virist vera og og an nokkurra vingana.

S hugsun list svo a manni a eitthva meira s afinnsluvert mlfari, notkun ora og orasambanda rum lgum sem ingi hefur sett.

Hva er til rbta?

  1. Tvmlalaust a f gan mlfring til a lagfra lgin um tlendinga, fella au r gildi og samykkja san lgin aftur eftir lagfringu.
  2. Settveri lg a a runeyti og Alingi skuli lta lesa yfirll lg sem egar hafa veri samykkt sustu rum og lagfra villurog mlfar.
  3. Framvegis veri engin frumvrp til laga lg framea reglugerir birtarnema au hafi veri lesin yfir af eim sem gerst ekkja slensku mli.

Alingi er iulega deilt og jafnan um keisarans skegg. ar virast margir gfumenn starfa og eru jafnan nnum kafnir. Hj almenningi vakna efasemdir um skrleika ingmanna sem taka vi lgum r runeytum, lesa au ekki yfir, leirtta ekki mlfar heldursamykkja breytt. Verra er ef skilningur ingmanna og runeytismanna slensku mli er ekki betri en fram kemur lgum um tlendinga.


Fyrri sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband