Frsluflokkur: Dgurml

Afgangsstrin

Sj hundru manns eru bilista eftir gerviliaager og s listi lengist jafnt og tt. rtt fyrir a allt s til staar, bklunarsrfringar, tki og astaa gerist ftt vegna ess a fjrveitingu vantar til a hgt s a hefjast handa.


Eggert Hauksson, viskiptafringur, skrifar um etta snjallri grein Frttablainu dag, 8. desember. Hann bendir a engir bilistar eru eftir tannlkningum og spyr hvers vegna flk megi ekki sjlft leita rra egar a jist vegna ntra gervilia rtt eins og a gerir egar a fr tannpnu ea arf gervitnnum a halda.


ru tilvikinu eru lfsgin „komin undir rlti ingmanna og „velvilja“ ess sem er heilbrigisrherra hverju sinni“. Hann segir ennfremur:
„Fjrskorti er kennt um. g held a a skorti miklu fremur nja hugsun, afstu og vinnubrg essum efni ar sem sjklingarnir (viskiptavinirnir) endi ekki sem afgangsstr. Slk rri eru ekkt og rautreynd afar va rum svium.“


a sem Eggert vi er einfaldlega spurningin sem brennur vru margra. Hvers vegna er ekki meira um a heilbrigiskerfi notfri sr einkaframtaki? Svari er a sjlfsgu plitskt, misjafnt hverju menn svara og veltur a hvar flokki eir standa.


Sameiginlegir sjir landsmanna greia fyrir heilbrigisjnustu, annig hefur a veri hinga til og vntanlega er plitsk stt um a svo veri um nnustu framt. etta kerfi er heildina gott, en a er drt og oft ekki neytendavnt eins og Eggert bendir rttilega .


va annars staar eru eir sem nta sr jnustu afgangsstr. heilbrigismlunum fer mest fyrir eim sem veita hana sem og eim sem halda um budduna. annig er a ekki ef bllinn bilar, reisa arf hs, fara feralag, kaupa fatna ea mat. S aili sem veitir jnustuna veit a viskiptavinurinn er mikilvgastur, hann er grundvllur rekstrarins. Lleg jnusta er einfaldlega dauadmur.


Af hverju skyldi einkaframtaki ekki mega bja jnustu heilbrigismlum? Verur flk heilbrigisjnustu veri eitthva lakara ef a rekur fyrirtki? Auvita mtti sna essari spurningu vi og spyrja hvort lknar, hjkrunarflk og arir veri eitthva verra vi a starfa hj rkinu. Nei, sur en svo. En me visnningnum gleymist mikilvg stareynd, hvatinn til eigin rekstrar, mguleikinn a gera betur en arir, veita ga jnustu og hagnast um lei. etta er einfaldlega stan fyrir v a tiltlulega fljtlegt er a f gert vi blinn, byggja hs, kaupa farmia feralagi, sinna innkaupum og svo framvegis.


S sem fr tannverk fer umsvifalaust til tannlknis. ar er enginn bilisti.


S sem arfnast gerviliar tekur sr nmeri 701 og bur og bur og bur og bur … anga til a eitthva gerist eins og fyrir tilviljun. Getum vi einlgni sagt a ekki s hgt a bja upp betri jnustu?


"Eineygur ru megin"

a vakti athygli mna hversu markviss lafur Hannibalsson er flestum vitlum um meintar hleranir Hannibal fur snum. Hann vill vita allt sem mli skiptir, hvers vegna Hannibal var hleraur, hver hlerai, hvenr, hva var gert vi skrslur, hverjir lsu r, hvenr, hvers vegna, hva eim fannst um r og ekki sst hvernig eim leist . Gott ef hann vill ekki vita skstr eirra sem hlut ttu a mli.

Hannibal Valdimarsson var fjlhfur bardagamaur stjrnmlum, verkalsmlum og n efa fleiri svium og lt sr ftt fyrir brjsti brenna. Sumir nefndu plitk sem hann studdi vera framar llu "hannibalisma". lafur ekki langt a skja eldminn, hann hefur tt snertilendingar mrgum og lkum flokkum ekki sur en s gamli.


Bartta lafs hefur tt vi mr og rf er a g standi lka upp og krefji stjrnvld reikningsskila vegna eftirlits, njsna, reitis og mannrttindabrota vi fur minn.


a gerist sla haustkvlds, lklega ri 1963, a hann fair minn k sinni Volkswagen bjllu austur Borgartni. Birtist all skyndilega lgreglumaur miri gtunni ar sem Klbburinn var og varna vegarins svo fair minn hefi hvorki komist lnd n strnd nema aka hann, sem g held a hafi n ekki flgra a honum.


Lgreglumaurinn gekk n ungum skrefum a blum, hallai sr upp a honum, lagi vinstri hnd upp blaki, teygi lkuna inn um opna hliarruna og sagi djpri rddu og alvarlegur: „Heyru gi, veistu a ert eineygur ru megin." Svo hvrfluu augu hans a mur minni og san a mr ar sem g sat miju afturstinu og lt fara lti fyrir mr.


Nokku kom fur minn svo hann mtti vart mla. gn sinni lokai hann vinstra auga sm stund og san v hgra og komst a v a sjnin var ekki lakari en hn hafi veri fram a essu. Nei, hann vissi ekkert um a hann vri eineygur.


„g tti n vi blinn inn, gi," sagi lgreglumaurinn, gn olinmur eftir a hafa horft hin tu augnablik fur mns. „Sko, ert ljslaus ru megin," btti hann vi hramltur, ef ske skyldi a pabbi vri jafn sljr og hann leit t fyrir a vera.


egar etta gerist var g aeins rtt rmlega tta ra og eim fjrutu og tveimur rum sem san hafa lii hefur fyrnast talsvert yfir atviki minni mnu. Veit g a eitt a pabbi missti hvorki blinn n mmmu og g fkk a fylgja eim heim. Hitt veit g ekki hvaa hrif etta atvik hafi enda vart rtt heimili mnu og sjaldan g imprai v var hlegi og mr sagt a hafa ekki hyggjur. ar sem foreldrar mnir eru n ltnir finnst mr sta til a krefjast svara af rkisvaldinu og eim sem arna ttu hlut a mli.


g vil vita hvers vegna lgreglumaurinn vihafi essi or „Heyru gi, veistu a ert eineygur ru megin." Oralagi er afar tortryggilegt. Hann hefi einfaldlega geta sagt si sona: a vantar anna framljsi. Mli hefi legi skrt vi, pabbi hefi samstundis skili hann og mli leyst.
Nei, lgreglumaurinn beitti venjulegu mlskri sem vekur grunsemdir vegna ess a a er einfaldlega rangt, pabbi var ekki eineygur og dauir hlutir eins og blar hafa ekki augu og geta v ekki veri „eineygir". ess vegna krefst g skringa.


Hva var lgreglumaurinn a gera essum sta og essari stundu? Getur veri a hann hafi veri starfandi leynijnustu slenska rkisins og hafi veri a leita a innlendum ea erlendum vitorsmnnum og lykilori hafi veri „eineygur ru megin".


a vekur a minnsta kosti kvenar grunsemdir a nota essi or vegna ess a s sem er eineygur er einfaldlega blindur ru auga en sjandi hinu. S sem er eineygur bum augum er hreinlega blindur. Menn geta hreinlega ekki veri eineygir „ru megin". S sem er eineygur er blindur ru megin. Meira a segja g, tta ra krakkinn, fattai etta samstundis, raunar undan pabba og mmmu barni geri sr elilega ekki grein fyrir aljlegum tengslum oralagsins, en essum tma var kalda stri blma og v fylgdu njsnir, gagnnjsnir, mor, limlestingar og mannrttindabrot.
a vekur lka athygli mna a vi vorum stvu fyrir framan Klbbinn, sem essum rum var einn vinslasti skemmtistaur unga flksins og tti eftir a komast rkilega umruna fimmtn rum sar. ar me er vegi a minningu fur mns enda tengist nafn Klbbsins fjlmilafrviri sem var fimmtn rum sar, tengingu vi mafu, lglegan innflutning fengi og mannshvrf. Sko, etta hljta allir a skilja.


Allt etta hltur a krefjast skringa. g vil vita hver essi lgreglumaur var, hversu oft hann hafi fari Klbbinn fram a eim tma er hann stvai fur minn, og ekki sur hversu oft hann fr eftir a. g vil vita hvort hann var framsknarmaur, hvort hann hafi tengst einhverjum framsknarmnnum ea hvort forfeur hans ea nijar hafi veri tt me lafi Jhannessyni, formanni Framsknarflokksins, eim hinum sama og barist gegn Vsismafunni og var dmdur fyrir a.


Framar llu vil g vita hvort lgreglumaurinn hafi tengst leynijnustunni sem sanna er a hafi veri skp litlu herbergi annarri h lgreglustinni vi Hlemm. Vitni hafa stahft a ar inni hafi veri skrifbor me tveimur smum, bum svrtum a lit. Oft hafi ar veri mppur af tegundinni Leitz og eim fjldi skjala, mist handskrifu ea vlritu. borinu hafi lka veri skriffri af msu tagi, ritvl, heftari og gatari. Einn stll var a jafnai aftan vi skrifbori og tveir ea rr fyrir framan a. Upp vi vegg, undir mynd af Sveini Bjrnssyni, forseta, og sgeiri sgeirssyni, forseta, voru tveir skjalaskpar. eim var raa eftir stafrfsr skrslur um undirrursmenn, singamenn og kommnista hr landi. rum vegg var landakort. Sem sagt, dmiger njsnadeild og jafnvel gagnnjsnadeild. Grunur minn er s a nafn fur mns s einni mppunni enda hefur ekkert komi fram umrum um njsnir og undirferli stjrnvalda sem tilokar a svo s ekki.


g hef stafastan grun um a sminn heima Barmahl hafi veri hleraur, 23521, minnir mig a hann hafi veri. Foreldrar mnir og systkini tluu oft um elilega smelli og skruninga smanum og eiginlega man g oft eftir svoleiis. Nokkrar sannanir arar hfum vi um njsnirnar. Til dmis hringdi mamma Soffu systur einu sinni, en hn bj vestur Brugtu og sagi a pabbi tlai a skja hana hdegismat nsta sunnudag. Viti menn, egar vi pabbi kum vestur eftir Hringbraut fylgdi okkur lgreglubll alveg fr Miklatorgi og niur Psthsstrti, ar skildu leiir. Hvernig vissi lgreglan hvert vi tluum a fara? g tk bara si sona eftir essu n ess a leggja dpri meiningar eftirfrina, en g s a pabba var brugi og k hann ofur varlega hlddi llum umferarreglum, enda var hann ekki stoppaur etta skipti frekar en oftast ur.


Margt er enn sagt um etta ml og enn get g lagt fram frekari sannanir og jafnvel nefnt nokkur nfn. Til dmis gerist a lka 1963 er Lyndon B. Johnson Bandarkjaforseti kom til landsins a hann gekk inn stjrnarr slands vi Lkjargtu. ar kom fair minn a en hundru mann ef ekki sundir reyndu a koma veg fyrir a hann tki hendina Donna (eins og vi klluum hann heima eftir etta), en a tkst n ekki. Hldu menn ef til vill a fair minn vri launmoringi? Hvers vegna var allur essu fjldi manna Lkjartorgi einmitt ennan dag? Spyr s sem ekki veit.


a er kominn tmi til a ll ggn um mannrttindabrot og njsnir stjrnvalda su agengileg llum. a er nausynlegt fyrir ryggi borgaranna landinu gagnvart slni rkisvaldsins.


g krefst ess a hulunni veri svipt af essum leyndarmlum og hyggst ganga alla lei eim efnum, .e. til hstarttar og t til Evrpu ef svo beri undir. g mun byrja v a ra vi orgeri Katrnu Gunnarsdttur, menntamlarherra, og krefjast ess a jafnri veri snt llum slendingum, .e. arir fi sama agang a njsnaskjlum rksins og Guni Th. Jhannesson, sagnfringur, hefur fengi. Samt g ekki von ru en neitun.


g geri ekki krfu til refsingar og hvet til ess a um etta ml veri rtt frisamlega og fyrir hnd systkina minna get g vottfest lofa v a vi munum ngvar krfur gera arar en r a ll spilin veri bori lg.


Fornminjar skemmdar

Yfir Hellisheii liggur vaforn gata var reianlega mjg snemma fjlfarin, allt fr landnmi til upphafs blaaldar. Helluhrauni heiinni hefur va lti sj, slitnai vi umfer manna og hesta, gatan grafist ofan hrauni og enn m sj hana hlykkjast milli varanna sem lklega eru lka fornar. Af stum sem flestum hljta a vera ljsar er hin forna gata hluti af fornminjum jarinnar, "samgngumannvirki" sem jnai tilgangi snum meginhluta ess tma sem slendingar hafa veri ein j.

Af einhverjum undarlegum stum hefur n einhver kvei a raska essum minjum me v a setja upp giringu miju Orustuhlshrauni, eflaust til a minna afrttar- ea landamrk. Hn verar sums staar hina fornu gtu en annars staar liggur hn samsa henni. Gamli Hellukofinn, byggur 1830 sem skjl fyrir feralanga er afgirtur fr gtunni og nstu vru en liggja trppur yfir giringuna. Vanda er til giringarinnar, va hefur veri bora niur hara hraunhelluna til a koma staurum fyrir og annars staar halda eim kejur sem eru festar vi hl sem rekinn hefur veri niur grjti. Athygli vekur a ekki er gaddavr henni eins og oftast tkast vi saufjrgiringar.

umramnnum lands hltur a hvla byrg sem varla arf a vera fest lg ea reglur til a skiljist. Engum dettur til dmis hug a vi varveislu slenskra fornrita megi brka r sem valda skemmdum, slkt vri r. Sama er me landsvi, hs, nttruvtti ea ara jardrgripi og vermti, ber a vernda. Me giringu vers og kruss yfir Orustuhlshraun Hellisheii hltur a vera gengi gegn almannartti, t.d. eins og honum er a minnst kosti lst lgum um nttruvernd (44/1999, III. kafla). ar segir 12. grein:

"Almenningi er heimil fr um landi og dvl ar lgmtum tilgangi. llum er skylt a ganga vel um nttru landsins og sna trustu var annig a henni veri ekki spillt."

Gatan yfir Hellisheii var reianlega til lngu ur en nokkur eignarttur var til heium og fjllum og me giringu er arna hefbundinni lei loka. Af ofangreindri tilvitnun m n ef lka draga lyktun a landeiganda s beinlnis heimilt a hindra umfer flks um land sitt.

Skemmdirnar gtunni og umhverfi hennar eru eim sem hlut eiga a mli til skammar rtt eins og eim sem eiga arna lgsgu. Greinilega m fara snu fram heium uppi. Hellisheii tilheyrir sveitarflaginu lfusi og Orkuveita Reykjavkur er me umfangsmiklar framkvmdir essum slum en g s engin merki ess a giringin hafi veri sett upp af eim, a.m.k. finnst ekkert heimasum eirra. Hins vegar finnst mr ekki elilegt en a leita hefi tt samykkis sveitarflagsins fyrir giringunni. Ef til vill hefur a veri gert og samykki a finna fundargerum. g vil ekkert um a fullyra en bendi a sveitarflaginu lfus hefur malarnmi Inglfsfjalli samvisku sinni. Orkuveitan er arna lka slmum mlum og ljst a framkvmdir hennar vikvmu landi eru engu samrmi vi lofor hennar umhverfismlum. Yfir er minnisvari skammsnna mann sem hleyptu Landsvirkjun me rjr tegundir af hspennulnum sem n voka yfir fornri gtu og hverfur eiginlega samanburinum.

"hamingju slands verur allt a vopni," sagi skldi forum og vst er a a er ekki aeins sjnarmi umhverfis- og nttruverndar sem eiga erfitt uppdrttar jflaginu heldur n einnig varveisla fornra minja sem greinilega m n rskast me og hluta niur eftir misskildum eignartti.

Hva er a eftir er vi misfrum bi me land okkar og arflei?


Fyrri sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband