Gleđileg jól til ţín, nytjastuldur og lagt á dóttur

1.

„Hop jökla ógn­ar líf­ríki jök­uláa um all­an heim.“ 

Fyrirsögn á mbl.is.     

Athugasemd: Má vera ađ lesandinn hafi ađrar tilfinningu fyrir ţessari fyrirsögn en sá sem hér ritar. Vissulega hopa jöklar en ţađ sem meira er, og ţađ er fréttnćmara, ţeir rýrna. Hins vegar er fyrirsögnin góđ og gild. Fréttin fjallar um ţađ sem gerist á landi eftir ađ jökullinn hefur horfiđ (hopađ, styst, minnkađ, bráđnađ, ţynnst, rýrnađ …).

TillagaRýrnun jökla ógn­ar líf­ríki jök­uláa um all­an heim.

 

2.

„Ţađ ţýđir ađ repúblikanar og demókratar hlutu jafnmörg atkvćđi. Ríkislög Virginíu kveđa á um ađ kasta skuli upp um sigurvegara ef jafnt er. Formađur kjörstjórnar segir líklegast ađ nafn sigurvegarans verđi dregiđ úr glerskál.“ 

Frétt á visir.is.    

Athugasemd: Hér er margt ađ. Undarlegt ađ orđa ţađ ţannig ađ „kasta skuli upp um sigurvegara“. Sá sem kastar upp er ađ gubba. Óskiljanleg barnamál er ađ orđa ţađ ţannig ađ „kasta skuli upp um sigurvegara“. Ótvírćđara orđalag er ađ varpa hlutkesti.

Dráttur á nafni úr skál er ekki ţađ sama og ađ varpa hlutkesti. Ţetta er illa skrifuđ frétt og nćr óskiljanleg. Er enginn blađamađur međ metnađ á visir.is?

Tillaga: Ríkislög Virginíu kveđa á um ađ varpa skuli hlutkesti reynist tveir frambjóđendur međ flest atkvćđi.

 

3.

„Nokkrum dögum síđar fékk hann hringingu frá Happdrćtti Háskólans og var bođiđ ađ taka ţátt. Hann var ţá nýbúinn ađ leggja á dóttur sína í Danmörku.“ 

Frétt á dv.is.     

Athugasemd: Ekki kemur fram í fréttinni hvađ mađurinn var búinn ađ leggja á dóttur sína. Má vera ađ hann hafi veriđ ađ tala viđ dóttur sína í síma og kann hún ađ búa í Danmörku. Međ hefđbundnum borđsímum er hćgt ađ „leggja á“, ţá slitnar símtaliđ.

Međ farsímum er hins vegar ekki hćgt „ađ leggja á“. Ţess vegna hefđi blađamađurinn átt ađ orđa ţetta á annan og einfaldari hátt.

Tillaga: Hann var ţá nýbúinn ađ tala viđ dóttur sína í síma en hún býr í Danmörku.

 

4.

„Međ ţví vill fólkiđ sýna ungum sýrlenskum dreng sem missti augađ í stórskotaliđsárás samstöđu.“ 

Frétt á visir.is.     

Athugasemd: Oft eru langar málsgreinar erfiđar sérstaklega ţegar notuđ eru orđtök. Stundum slitna ţau og verđa dálítiđ kjánaleg. Algengt er „ađ sýna samstöđu“ međ einhverju eđa eins og í tilvitnuninni hér ađ ofan. 

Ţetta er ekki löng málsgrein en hefđi mátt endurskrifa. Alltaf ţarf ađ hugsa til lesenda. Sá sem skrifar skilur hugsanlega ţađ sem hann fjallar um en ţar međ er ekki sagt ađ ađrir geri ţađ. 

Sá sem ţetta ritar velti ţví eitt augnablik fyrir sér hver ţessi samstađa vćri sem gerđi stórskotaliđsárás. 

Eftirfarandi regla er frá Jónasi Kristjánssyni, fyrrum ritstjóra sem ráđleggur blađamönnum ađ skrifa einfalt mál: „Strikađu út óţörf orđ, helmingađu textann. […] Settu punkt sem oftast, styttu setningar og málsgreinar.“ Sjá jonas.is

Tillaga: Međ ţví vill fólkiđ sýna samstöđu međ ungum sýrlenskum dreng sem missti augađ í stórskotaliđsárás.

 

5.

„Sending sem stíluđ var á Steven Mnuchin, fjármálaráđherra Bandaríkjanna, og óttast var ađ vćri sprengja reyndist vera hrossatađ sem ósáttur kjósandi sendi innpakkađ.“ 

Frétt á visir.is.    

Athugasemd: Tađ er ţurrkađur skítur húsdýra. Fréttin er ţýdd úr erlendum fréttamiđli og ţar er enska orđi „manure“ sem blađamađur ţýđir og kallar hrossatađ.

Sá sem ţetta ritar heldur ađ blessađur fjármálaráđherrann hafi beinlínis fengiđ blautan skít í pakkanum, sem hefur ábyggilega miklu betra til áhersluauka en sá ţurri.

Tillaga: Sending sem stíluđ var á Steven Mnuchin, fjármálaráđherra Bandaríkjanna, og var óttast ađ vćri sprengja, reyndist vera hrossaskítur sem ósáttur kjósandi sendi innpakkađ.

 

6.

„Ţeir sem gistu fangageymslur voru ţar međal annars vegna nytjastuldar á bifreiđ, ráns, líkamsárásar og ţjófnađar.“ 

Frétt á visir.is.    

Athugasemd: Nytjastuldur er líklega ţjófnađur á einhverju til eigin nota, jafnvel til ađ selja. Ţjófnađur er bara ţjófnađur, ţjófur er ţjófur, steliţjófur er líka ţjófur. Yfirleitt er ţađ sem stoliđ er notađ.

Hér er ekki eingöngu viđ blađamann ađ sakast fyrir utan ađ hann tekur texta frá lögreglunni og birtir athugasemdalaust sem ţykir nú ekki góđ blađamennska.

Skyldi sá sem ritađi textann vita hver er munurinn á „nytjastuld á bifreiđ“ og ţjófnađi á bifreiđ? Eđa muninn á ráni og ţjófnađi? Held ađ á ţessu sé stigsmunur. Ţýfi nefnist ţađ sem er stoliđ og sem líklega er dregiđ af nafnorđinu ţjófur. Ţjófnađur er hugsanlega eitthvađ minna en rán. 

Sá sem ţetta ritar veit ekki hvort nytjastuldur sé rán eđa ţjófnađur. Margvíslegu er stoliđ, til er bílstuldur, bókastuldur, bréfastuldur, eggjastuldur, fjárstuldur, gagnastuldur, heimildastuldur, hugverkastuldur, peningastuldur, smástuldur, vopnastuldur og ábygglilega fleiri samsetningar viđ orđiđ stuldur. Sá sem stelur getur svo veriđ stuldamađur.

Ţar ađ auki er til munaţjófnađur. Er ţađ nytjastjuldur?

Held ađ ţađ sé hollt ađ velta ţessu fyrir sér í stađ ţess ađ láta sem svo ađ ţessi orđ séu samheiti. Ţađ er dálítiđ heimskt.

Tillaga: Ţeir sem gistu fangageymslur voru ţar međal annars vegna ráns, líkamsárásar og ţjófnađar.

 

7.

„Gleđileg jól til ţín, Gunna mín.“ 

Algeng kveđja á Facebook.    

Athugasemd: Víđar en á Facebook má sjá svona kveđjur. Ţetta er ekki beinlínis rangt en heldur víđs fjarri íslenskum venjum. Yfirleitt er sagt: „Góđan daginn, Gunna mín“. Enginn segir góđan daginn til ţín, Gunna mín. Ţađ er frekar tilgerđarlegt og stirt.

Almenn er sagt gleđileg jól, gleđilegt ár, gleđilegt sumar og álíka án ţess ađ bćta viđ forsetningunni „til“. Formlega dugar ađ segja: Ég óska ţér gleđilegra jóla, Gunna mín.

Sá sem vill halda trođa ensku máli inn í ţađ íslenska gćti ţess vegna sagt: Gleđilega Kristsmessu til ţín, Gunna mín.

Tillaga: Gleđileg jól, Gunna mín.

 

8.

„Mannskćđ snjóflóđ voru í svissnesku Ölpunum yfir jólin ţar sem ţrír létust, einn skíđamađur og tveir fjallgöngumenn.“ 

Frétt á visir.is.     

Athugasemd: Í tilvitnuninn er tvítekiđ ađ fólk hafi farist í snjóflóđum. Blađamađurinn hefur varla tilfinningu fyrir ţví sem hann skrifar. Fréttin er flausturslega skrifuđ og kemst ekki í hálfkvisti ţađ sem segir á reuters.com.

Á Vísi segir ţetta: „Ađ sögn lögreglu hreif snjóflóđiđ manninn međ sér meira en kílómetra leiđ yfir grýtt svćđi.“ 

Sögnin ađ hrífa merkir ađ taka, hrifsa eđa álíka. Hún dugar ekki ein og sér, annađ sagnorđ vantar, ţađ er sögnina ađ bera. Mađurinn barst međ snjóflóđinu. Snjóflóđiđ féll á manninn og bar hann meira en einn kílómetra. 

Loks er greint frá ţví ađ „viđbragđsađilar“ hafi fundiđ skíđamann. Ţetta orđ er frekar vinsćlt. Viđ vitum ađ lögreglan bregst viđ mörgu, sama er međ slökkviliđ, sjúkraflutningamenn, björgunarsveitir, Landhelgisgćsluna, húsverđi, gangbrautarverđi, meindýraeyđi og jafnvel ţá sem ryđja snjó af ţjóđvegum. 

Hverjir eru „viđbragđsađilar“? Eru ţađ ţeir sem bregđast viđ einhverju, ţeir sem bregđur viđ, ţeir sem bregđast … Getur veriđ ađ gangbrautarvörđur hafi komiđ ađ skíđamanninum? Eđa meindýraeyđir?

Stađreyndin er einfaldlega sú ađ „viđbragđsađili“ er rassbaga frá blađamönnum eđa illa skrifandi höfundum fréttatilkynninga hjá lögreglu eđa öđrum „viđbragđsađilum“. Orđiđ er algjör óţarfi, ekki lýsandi á neinn hátt, miklu frekar letiorđ ţeirr sem nenna ekki ađ skrifa hver „viđbragđsađilinn“ er

Tillaga: Skíđamađur og fjallgöngumenn fórust um jólin í snjóflóđum í svissnesku Ölpunum.

 

9.

„Tvö fjallaslys og tvćr leitir á jóladag.“ 

Undirfyrirsögn á blađsíđu 14 í Morgunblađinu 27. desember 2017.     

Athugasemd: Fyrir kemur ađ bílar rekast á, ţá er ţađ bílslys. Allir vita hvađ flugslys er. Umferđaslys ekki ađeins viđ bílslys heldur líka reiđhjólaslys, slys á á göngustígum og svo framvegis. 

Hvađ skyldi „fjallaslys“ vera? Sumum ţykir Akrafjall svo skrambi ljótt ađ ţađ sé hreinlega slys hvernig til tókst hjá skaparanum. Einhver miđur orđheppinn taldi annađ fjall frekar í ćtt viđ „mykjuhrúgu“ svo vćgt sé til orđa tekiđ. Í jarđsögunni getur eitt fjall rekist á annađ en ţađ gerist bara á löngum tíma.

Líklega á „fjallaslys“ viđ slys fólks í mörgum fjöllum. Ţetta er svo sem ágćtt nýyrđi en ef göngumađur slasast í Vífilsfelli er ţađ vćnanlega „fjallslys“, ţađ er í eintölu. Sé sagt frá ţví slysi og öđru í Akrafjalli  kallast ţau „fjallaslys“, ţađ er í fleirtölu.

„Fjallaslys“ er ekki nýtt orđ og ţrátt fyrir ţađ sem hér segir er ţađ ţokkalega nothćft. Á mbl.is segir fyrir ţremur árum: „Eitt versta fjalla­slys sög­unn­ar átti sér stađ 17. júlí 1990 á Lenín­t­ind­in­um í Pamír­fjöll­um í Kirgíst­an, skammt frá kín­versku landa­mćr­un­um.“ Á dv.is má finna álíka notkun á orđinu.

Ţó fannst ţeim sem ţetta ritar meira lýsandi ađ nota ţá tillöguna hér fyrir neđan.

Tillaga: Tveir slösuđust á fjöllum og tvisvar leitađ ađ fólki.

 

10.

„Áramótamengunin skađlegri en í eldgosi.“ 

Tilvísun í frétt á forsíđu á visir.is.       

Athugasemd: Ţessi tilvísun er hreinlega röng en skrifast varla á blađamannin ţví fréttin sjálf hefur ţessa fyrirsögn: “Mengunin skađlegri en í eldgosi“. Ţetta veldur engum misskilningi.

Sé eldgos í gangi um áramót veldur ţađ varla meiri mengun um áramót en á öđrum tímum árs. Hins vegar er mikiđ um skotelda um áramót og ţeir menga.

Tillaga: Mengun um áramót er skađlegri en í eldgosi.


Bloggfćrslur 2. janúar 2018

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband