Feršažjónustan hefur sett žjóšfélagiš į hlišina

FeršamennUm daginn var žvķ haldiš fram aš erlendum feršamönnum fjölgi ekki eins mikiš og įšur og fylgdi žeim oršum mikil sorg og eftirsjį. Engu aš sķšur er bśist viš um 2,2 milljónum feršamanna į žessu įri en ekki 2,5 milljónum.

Sumir fjįrfestar og feršažjónustuašilar eru engu aš sķšur aldeilis fokvondir śt af žessum tölum, kenna rķkisstjórninni um, krónunni og žeirri stašreynd aš Ķsland er ekki ķ ESB. Žeir vilja įframhaldandi fjölgun, helst ķ risastökkum. Žvķ mišur hugsa žeir ekki śt ķ afleišingarnar.

Mér sżnist aš hér hafi gripiš um sig svo svakalegt gulgrafaraęši aš žjóšin žekki varla annaš eins. Um leiš er ķslenskt samfélag eins og viš žekkjum žaš stórlega breytt, jafnvel gjörbreytt eša viš žaš aš breytast ķ grundvallaratrišum.

Lķtum ašeins į hinar skašlegu afleišingar sem feršažjónustan hefur haft ķ för meš sér, beinar og óbeinar:

  1. Gistirżmi vantar fyrir feršamenn, hótel eru byggš śt um allt land, sérstaklega į höfušborgarsvęšinu.
  2. Išnašarmenn vantar ķ hótelbyggingar, žį žarf aš flytja inn, helst frį žeim löndum sem greiša lęgri laun en hér tķškast.
  3. Um helmingur feršamanna gistir į AirBnB sem er gistižjónusta ķ heimahśsum. Ašeins um fimmtungur hśseigenda gefa upp tekjur sķna, hinir svindla.
  4. Grķšarlegur skortur er į ķbśšarhśsnęši į höfušborgarsvęšinu, markašsveršiš hefur stórhękkaš.
  5. Hśsaleiga hefur stórhękkaš.
  6. Fólk hrekst frį höfušborgarsvęšinu og śt į landi, margir žvert gegn vilja sķnum.
  7. Išnašarmenn vantar til aš byggja ķbśšarhśsnęši.
  8. Išnašarmenn eru fluttir inn til aš byggja ķbśšarhśsnęši, helst frį žeim löndum sem greiša lęgri laun en hér tķškast, flestir ófaglęršir.
  9. Starfsfólk vantar į hótel og veitingastaši.
  10. Starfsfólk er flutt inn frį žeim löndum sem greiša lęgri laun en hér tķškast, flest er ófaglęrt.
  11. Margt śtlent starfsfólk ķ byggingarišnaši og feršažjónustu fęr lęgri laun en samningar segja til um hér į landi.
  12. Grunur er um mansal ķ tengslum viš aukinn fjölda feršamanna.
  13. Įfengisneysla og fķkniefnaneysla eykst.
  14. Įtrošningur į žekktum feršamannastöšum hefur aukist margfalt.
  15. Kostnašur lögreglu, landhelgisgęslu og björgunarsveita eykst mikiš.

Žetta er ašeins hluti vandans, margt er ótališ.

Žjóšfélagiš į hlišinni

Žjóšfélagiš er nęr žvķ komiš į hlišina vegna feršažjónustunnar og gręšginnar sem einkennir hana. Rķkisskattstjóri žarf aš leggja į sig mikla vinnu til aš koma upp um skattsvik, launžegafélög žurfa berjast gegn ólöglegum samningum fjölmargra feršažjónustu- og byggingarfyrirtękja.

Milli 20 og 30 žśsund śtlendingar starfa hér ķ lengri eša skemmri tķma vegna. Langflestir žeirra er lįglaunafólk, sinnir störfunum sem Ķslendingar lķta ekki lengur viš.

3,5 milljónir feršamanna?

Įriš 1980 komu hingaš rétt tęplega 66 žśsund feršamenn. Į sķšasta įri komu į mešaltali 147 žśsund feršamenn ķ hverjum mįnuši, tęplega 1,8 milljónir feršamanna. Bśist er viš žeir verši 3.5 milljónir įriš 2020. Reikna mį meš aš žį muni um 35.000 manns vera starfandi feršažjónustu, byggingastarfsemi og tengdum störfum.

Er žetta góš žróun eša hvaš?

Ķ fyrra voru feršamennirnir meira en fimm sinnum fleiri en žjóšin og žeim mun fjölga og hugsanlega verša 10,6 sinnum fleiri eftir žrjś įr.

Į sama tķma eru śtlendingar sem vinna hér til lengri eša skemmri tķma um tķu prósent af žjóšinni.

Hinir stéttlausu

Ķslensk žjóš getur ekki hjįlparlaust tekiš viš öllum feršamönnum sem eru margfalt fleiri en žjóšin og žašan af sķšur sinnt žeim. Afleišing er innflutningur vinnuafls sem į aš sinna žessum „leišinlegu“ störfum, störfunum sem Ķslendingar lķta ekki lengur viš.

„Vinnuafliš“ er yfirleitt ekki menntaš, hvorki sem išnašarmenn eša žjónustufólk. Stór hluti er ómenntašur og margir misnotašir. Fęr léleg laun, ašbśnašur žess er slęmur, vinnutķminn langur og žeir sem mögla eru bótalaust sendir heim til Póllands, Lettlands, Lithįen, Rśmenķu eša hvašan svo sem žetta óheppna fólk kemur.

Žetta er „hitt fólkiš“, fólkiš sem viš viljum ekki vita af, huldufólk 21. aldar.

Žetta er fólkiš sem fęr ekki hśsnęši, bżr ķ hjöllum, stöšum sem ekki eru mannabśstašir žvķ öryggisstašlar eru žar allt ašrir en ķ ķbśšarhśsnęši. Žeim er trošiš žar sem er plįss.

Žetta er stéttlausa fólkiš sem viš sjįum stundum afgreiša ķ stórmörkušum, eša pjakka meš skóflu śti į götu.

Žetta er fólkiš sem lętur lķtiš fyrir sér fara, lķtur žaš undan, horfir ekki ķ augun į hinum „rķku“ Ķslendingum.

Og viš lįtum okkur žaš vel lķka aš hinir stéttlausu trufli ekki daglegt lķf okkar.

Öllu er breytt

Mašur sem ég žekki er aš byggja hśs, hann fęr ekki innlenda smiši og ręšur žvķ śtlendinga sem segjast vera smišir, pķpulagningamenn eša rafvirkjar. Žeir veifa „óvefengjanlegum“ pappķrum frį pólskum išnskólum, geta neglt, sett saman rör og vķra, brosa breytt og eru hinir elskulegustu.

Į veitingastašnum sem ég fór į um daginn gat ég ekki rętt viš žjónustufólkiš į ķslensku žvķ žaš var śtlent en žaš brosir fallega og er hiš elskulegasta.

Žegar ég fer ķ mišborg Reykjavķkur og ętla aš rifja upp minningar frį ęsku minni eru žęr löngu horfnar. Bśiš er aš rķfa gömlu hśsin og byggja steinsteypta kassa ķ žeirra staš. Götur eru horfnar og ašrar komnar ķ stašinn. Žetta er ekki einu sinni broslegt.

Og hvaš nęst?

Ég hef starfaš ķ feršažjónustu, veriš rįšgjafi fyrir fyrirtęki og einstaklinga en eins og hendi er veifaš er allt annaš uppi į teningnum. Allt hefur breyst.

Lįi mér hver sem er en ég hef įhyggjur af ķslensku žjóšfélagi. Aš mķnu mati er vandinn ekki śtlendingar heldur Ķslendingar og ég spyr samlanda mķna. Hvaš gerist nęst?

 

 


Hvernig į aš undirbśa jaršskjįlfta?

Hér eru nokkrar athugasemdir viš mįlfar ķ fjölmišlum 23. til 27. september 2017.

1.

„Undirbśa žann stóra.“ 

Fyrirsögn į bls. 6 ķ Morgunblašinu 23. september 2017.    

Athugasemd: Góšur undirbśningur skiptir öllu, tilgangurinn er aš ekkert komi į óvart. Skiptir engu hvort mašur sjįlfur er aš undirbśa sig eša veriš sé aš undirbśa einhverja ašra.

Fyrirsögnin hér į ofan er meš grein um jaršskjįlfta. Blašamašurinn misskilur sögnina og afleišingin er sį skilningur aš veriš sé aš undirbśa žann stóra, žaš er jaršskjįlftann.

Fręšilega séš er śtilokaš aš undirbśa jaršskjįlfta. Undir hvaš ętti aš bśa hann? Hins vegar getur fólk bśiš sig undir komandi skjįlfta meš żmsum ašgeršum og lķklega į blašamašurinn viš žaš. 

Tillaga: Undirbśa fyrir žann stóra.

2.

„Gylfi var nęstum žvķ dżrasti leikmašur Everton ķ bara nokkra daga.“ 

Fyrirsögn į dv.is.

Athugasemd: Hér er ein af furšuskrifum ķžróttafréttamanna. Ķ fréttinni er fjallaš um Gylfa Žór Siguršsson, fótboltamann hjį Everton. Hann er einn af dżrustu leikmönnum félagsins. Žó bauš žaš mun hęrri fjįrhęš ķ annan leikmann, en fékk ekki.

Žį kemur blašamašurinn meš skrżtna frétt meš enn furšulegri fyrirsögn žar sem hann reynir aš gera frétt śr žvķ sem hefši getaš oršiš. Žvķ meir sem hugsaš er um žessa tilvitnun žvķ asnalegri veršur hśn. Vart er hęgt aš skilja žessa žvęlu. Nś, žar sem ekkert varš śr kaupum į dżrari leikmanni žį er Gylfi enn „nęstum žvķ dżrasti leikmašur Everton“ og fréttin innantóm og skiptir ekki nokkru mįli, er ekkert nema illa valin orš ķ enn verra samhengi.

Tillaga: Engin tillaga gerš, ekki taka žįtt ķ vitleysu.

3.

„Hreindżr eru vķša į Ķslandi og fara margir į veišar eftir žeim į įri hverju.“ 

Śr frétt į dv.is.

Athugasemd: Fjölmargir stunda veišar, skjóta fugla eša dżr, jafnvel hvort tveggja. Veišimašur fer į veišar, svo einfalt er žaš. Hann fer ekki į veišar „eftir“ hreindżri eša rjśpu jafnvel žó hann eltist viš dżr og fugla og fari žar af leišandi eftir žeim.

Hreindżr eru ekki vķša į Ķslandi, ašeins į Austur- og Sušausturlandi.

Oršaforši kemur meš lestri bóka. Sį sem hefur frį barnęsku lesiš bękur į aušveldara meš aš tjį sig ķ ritušu mįli en sį sem ekki hefur gert žaš.

Žeir sem skrifa um ķžróttir geta veriš sérfręšingar ķ fótbolta, vita allt um vķtaspyrnur, dómara, śrslit leikja og leikmenn. Sérfręšingur sem getur ekki tjįš sig skammlaust į ķ verulegum vanda, ķ žaš minnsta žarf einhver aš lesa yfir og lagfęra žaš sem hann skrifar.

Tillaga: Hreindżraveišar eru algengar į Ķslandi.

4.

„Nokkuš af emb­ętt­is­mönn­um Fram­sókn­ar­flokks­ins hafa sagt sig śr hon­um eft­ir aš Sig­mund­ur Davķš sagši sig śr flokkn­um og seg­ir Grét­ar Žór ljóst aš žeir ętla sér aš elta hann.“ 

Śr frétt į mbl.is

Athugasemd: Ę, ę ... Fjölmargt ķ žessum texta er brogaš. Ķ fyrsta lagi er ekki beinlķnis rangt aš segja „nokkuš af …“. Betur fer žó į žvķ aš orša žaš žannig aš nokkrir af …

Svo er ekki rétt aš kalla žį embęttismenn sem eru kjörnir ķ stjórnir og įlķka innan stjórnmįlaflokka. Almennt eru žeir kallašir forystumenn. Embęttismenn eru hins vegar yfirleitt launašir starfsmenn.

Blašamašur gerist sekur um jórtur, žaš sem oft er nefnt nįstaša (orš sem standa nįlęgt hverju öšru eša hvoru öšru), hann tvķtekur oršalagiš „hafa sagt sig śr …“. Žetta er ljótt. Betra aš umorša ķ fyrra eša seinna skiptiš.

Blašamenn ęttu aš tileinka sér žį reglu aš setja punkt sem oftast frekar en aš lengja mįlsgreinar śr hófi. Hér hefši veriš tilvališ aš segja punkt eins og gert er ķ tillögunni. 

Tillaga: Nokkrir af forystumönnum Framsóknarflokksins hafa hętt eftir aš Sigmundur Davķš sagši sig śr flokknum. Grétari Žór žykir ljóst aš žeir eru aš fylgja honum. 

5.

„Berlķnarbśar upplifi nišurstöšur kosninganna eins og jaršskjįlfti hafi rišiš yfir landiš.“ 

Fyrirsögn į visir.is.   

Athugasemd: Af hverju ekki aš segja aš Berlķnarbśar hafi upplišfa nišurstöšurnar į žennan hįtt sem er ķ samręmi viš fréttina og frįsögn žess sem vitnaš er til ķ henni. Vištengingarhįttur gjörbreytir mįlavöxtum. Fyrirsögnin skilst į žann veg aš veriš sé aš skipa Berlķnarbśum fyrir.

Svo viršist sem aš ungir blašamenn skilji ekki hvernig nota į vištengingarhįtt ķ ķslensku mįli eša aš žeir misskilji hann.

Tillaga: Berlķnarbśar upplifa nišurstöšur kosninganna eins og jaršskjįlfti hafi rišiš yfir landiš

6.

„Sś vinna hófst įšur en mįlin komust ķ hįmęli en brotažolar og ašstandendur žeirra eiga heišur skiliš fyrir aš knżja fast į um breytingar.“ 

Śr tölvupósti Bjarna Benediktssonar til Sjįlfstęšismanna 21. september 2017.  

Athugasemd: Nokkur forrit eru til sem finna og lagfęra villur ķ texta į ķslensku. Skrambi er til dęmis afar žęgilegur ķ notkun. Vandinn er hins vegar sį aš forrit kunna stafsetningu nokkuš vel en fįtt ķ mįlfręši, vita til dęmis ekkert um kyn orša, fallbeygingar og fleira. Fį forrit kunna til dęmis aš leišrétta „góšur kona“. Žess vegna er svo mikilvęgt aš prófarkalesa žaš sem fer til opinberrar birtingar. Raunar trufla mįlfarsvillur oft margan lesandann og draga athyglina frį innihaldinu. Hinar bestu fęrslur į samfélagsmišlum lķša alltof oft fyrir hrošvirkni ķ stafsetningu og mįlfręši.

Hvort į nś aš segja heišur skiliš eša heišur skilinn. Raunar eru fjölmörg dęmi um hvort tveggja en ég hallast aš hinu sķšarnefnda enda heišur kk og stjórnar žvķ kyni lżsingaroršsins.

Tillaga: Sś vinna hófst įšur en mįlin komust ķ hįmęli en brotažolar og ašstandendur žeirra eiga heišur skilinn fyrir aš knżja fast į um breytingar.

7.

„Prestur į Stašastaš og biskup deila enn.“ 

Fyrirsögn į visir.is.    

Athugasemd: Oršaröšin skiptir miklu mįli. Fyrirsögn er ętlaš aš vekja athygli į efni fréttar. „Enn“ er atviksorš og fer miklu betur aš hafa žaš fremst ķ fyrirsögninni. Mér finnst tillagan hér aš nešan góš, en vera kann aš ekki séu allir sammįla.

Tillaga: Enn deila žeir, presturinn į Stašarstaš og biskupinn.

8.

„Skapi hęttu į man­sali.“ 

Fyrirsögn į mbl.is.     

Athugasemd: Ķ fréttinni sjįlfri segir višmęlandi aš eitthvaš geti skapaš hęttuna; „… hvort žaš skapi hęttu į mansali“.  

Vištengingarhįttur sagnarinnar „aš skapa“ ręšst af žvķ sem višmęlandinn segir. Žegar sögnin er tegin śr samhenginu og sett ķ fyrirsögn, įn samhengisins, glatar hśn merkingu. Žar af leišandi tel ég réttara sé fyrirsögnin sé eins og hér er gerš tillaga um.

Tillaga: Skapar hęttu į mansali.

9.

„H&M opn­ar ķ Kringl­unni į morg­un.“ 

Fyrirsögn į mbl.is.     

Athugasemd: Óljóst er hvaš verslunin H&M opnar. Žó er hugsanlegt aš verslunin verši opnušu ķ Kringlunni į morgun. Sé svo er fyrirsögnin röng. Ef ekki, er fyrirsögnin lķka röng. Įstęšan er einfaldlega sś aš verslanir geta ekki opnaš neitt, hversu fķnar sem žęr eru.

Tillaga: Verslun H&M veršur opnuš ķ Kringlunni į morgun.

10.

„Saušfé drukknaši į tśnum.“  

Fyrirsögn į ruv.is.      

Athugasemd: Žegar allt er į floti, jafnvel tśn undir vatni, freistast einhverjir til aš semja svona fyrirsögn til aš sżna fram į hamfarirnar. Hins vegar er hśn röng vegna žess aš fé getur ekki drukknaš nema ķ vatni. Frekar kjįnaleg fyrirsögn.

Tillaga: Saušfé drukknar eftir aš flęddi inn į tśn.


Stjórnmįlafręšingar og ašrir lķfsins spįmenn

StjmfrStjörnuspįr žykja ekki merkilegar og sķst af öllu taldar til fręšigreina, ekki heldur spilaspįr, kaffibollaspįr né heldur innyflaspįmennska.Hins vegar er stjórnmįlafręši merkileg fręšigrein og engin įstęša til aš gera lķtiš śr henni žó hśn sé hér nefnd meš gagnslausum kerlingarfręšum.

Flestir eru sammįla ofangreindu. Engu aš sķšur er mannlegt ešli žannig aš flestir eiga sér žį innstu ósk aš geta skyggnst inn ķ framtķšina og vita um tilgang lķfsins. Sumir telja sig berdreymna, ašrir geta rįšiš ķ skżjafar og svo eru žeir til sem segja žegar allt er afstašiš: „Ég vissi'ša.“

Įstęšan fyrir žvķ aš ég nefni stjórnmįlafręšina įsamt gervifręšum er aušvitaš žessi innsta ósk hvers manns aš vita eitthvaš um framtķšina.

Blaša- og fréttamenn leita išulega til stjórnmįlafręšinga žeirra erinda aš žvinga žį til aš segja hiš augljósa.

Sigmundur mun taka fylgi af Framsóknarflokknum.

Žetta segir Grétar Eyžórsson, prófessor ķ stjórnmįlafręši. Žessi orš koma engum į óvart og hann bętir viš:

Hann [Sigmundur Davķš] į mjög góša möguleika į žvķ aš komast į žing.

Og vešurfręšingurinn lętur žetta frį sér fara og enginn tekur andköf yfir snilldinni:

Vešriš er žannig aš nś rignir ķ höfušborginni en svo styttir upp.

Vešurfręšingar eru ekki spįmenn žó žeir geti leitt lķkur aš žvķ hvernig vešriš mun žróast og žaš sem žeir lįta frį sér fara nefnist „vešurspįr“.

Einn góšan vešurdag (honum hafši veriš spįš) sagši jaršfręšingur nokkur:

Jś, žaš er mjög lķklegt aš jörš skjįlfi į morgun og raunar allt fram aš įramótum.

Į sama hįtt geta blaša- og fréttamenn ekki stillt sig um aš spyrja um žaš sem žaš sem ekki hefur gerst:

„Bjarni hlżt­ur aš fara til Bessastaša strax ķ dag. Žaš er óhugs­andi aš Bjarni lįti dag­inn lķša įn žess aš hann geri žaš,“ seg­ir Ei­rķk­ur Berg­mann, pró­fess­or ķ stjórn­mįla­fręši, ķ sam­tali viš mbl.is, spuršur hvaš hann telji aš nś taki viš.

Eirķkur Bergmann er žvķ mišur ekki meiri spįmašur en viš hinir en hann freistast til aš skyggnast inn ķ framtķšina, slķk er pressan. Vandinn er aš hann veit ekkert žó hann geti leitt aš žvķ lķkum hvaš gerist. Hins vegar vissu allir eftir stjórnarslitin aš forsętisrįšherra myndi ręša viš forsetann.

Ekki nokkur mašur spyr mig, hvorki um stjórnmįl, vešur, jaršfręši eša eitthvaš annaš. Veit ég žó lengra en nef mitt nęr, miklu lengra. Hér er dęmi um framtķšina:

Ég get fullyrt aš Sigmundur muni fį jafnmikiš fylgi og Framsóknarflokkurinn ķ nęstu kosningum. Ég er nokkuš viss į žvķ aš VG fįi 16 žingmenn ķ sömu kosningum og formašur flokksins verši ekki forsętisrįšherra. 

Auk žess er ég viss um aš į nęstu mįnušum mun frysta og snjóa, žess į milli sem žaš hlįnar og rignir. Hinu fyrrnefnda mun linna eftir žvķ sem lķšur į nęsta vor. Žaš mun žó rigna um aldir alda hér į landi en stytta um af og til.

Nokkrir haršir jaršskjįlftar munu rķša yfir landiš į nęstu vikum, fjölmargir žrjś eša fjögur stig ķ Bįršarbungu. Langflestir skjįlftarnir verša į Reykjanesi, Sušurlandi, Mżrdalsjökli, Vatnajökli, ķ Öskju, ķ kringum Heršubreiš og Öxarfirši, Skjįlfanda og Grķmseyjarsundi.

Segšu mér, viršulegi stjórnmįlafręšingur, hver er tilgangur lķfsins?

Sko, tilgangur lķfsins er enginn nema hann sé annar en sį sem viš höldum og jafnvel žó sumir haldi žvķ fram aš lķfiš sé markleysa žį eru fleiri sem fullyrša meš rökum aš žaš sé ekki hęgt aš skilgreina annaš en žaš sem allir eru sammįla um aš sé til, en hinir halda žvķ fram aš tilgangurinn sé sį aš svara spurningum eins og žessum. En hvers vegna ķ andsk... ertu aš spyrja mig aš žessu?

Nś įttaršu žig įbyggilega į žvķ hver er tilgangurinn meš žessum pistli, kęri lesandi.

 

Mešfylgjandi mynd er af stjórnmįlafręšingi sem er aš bśa sig undir aš koma ķ fréttatķma Rķkissjónvarpsins og tjį sig um nįnustu framtķš ķ stjórnmįlum.


mbl.is Sigmundur muni taka fylgi af Framsókn
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Um sprengingu sem er sprengd og vistun sökum įstands

Hér eru nokkrar athugasemdir viš mįlfar ķ fjölmišlum frį 10. til 21. september 2017.

 

1.

„Aš veikjast hefur haft grķšarlega mikil įhrif į lķf mitt.“ 

Vištal ķ į bls. 25 ķ Morgunblašinu 21. september 2017.    

Athugasemd: Hér er ešlilegri oršaröš snśiš viš og fyrir vikiš er setningin „ljót“, stķllaus. Mį vera aš višmęlandinn hafi tekiš svona til orša en žaš er verkefni blašamanns aš umorša, gera frįsögnina skżrari. Foršast ber aš byrja setningu į sögn ķ nafnhętti.

Tillaga: Veikindin hafa haft grķšarlega mikil įhrif į lķf mitt.

2.

„Žś uppfęršir prófķl žinn sķšast fyrir tveim vikum sķšan.“ 

Sjįlfvirk tilkynning til notanda į Facebook.

Athugasemd: Ešlilegt oršalag er til dęmi: Langt er sķšan ég kom hingašRangt er hins vegar aš segja: Ég kom hingaš fyrir tveimur vikum sķšan. Sķšasta oršinu er ofaukiš og žvķ betra aš segja: Ég kom hingaš fyrir tveimur vikum. Žetta orš‚ sķšan‘, er gagnslaust ķ mörgum tilvikum eins og hér hefur veriš lżst.

Ķ tilvitnuninni er „prófķll“ ķslenskuš enska og getur žżtt lżsing į einstaklingi eša vangamynd. Mį vera aš oršiš sé bśiš aš nį fótfestu ķ ķslensku, žannig er žaš ķ öllum noršurlandamįlunum og vķšar. Ekki žar meš sagt aš žaš sé góš žróun. Hins vegar er langt sķšan oršiš ‚persóna‘ nįši fótfestu ķ mįlinu. Žaš geršist fyrir löngu (og hér er rangt aš bęta viš ‚sķšan‘).

Tillaga: Žś uppfęršir persónulżsingu žķna fyrir tveimur vikum.

3.

„Takk, Bose, fyrir kyrršina og róna sem žś gafst mér. En gętiršu skilaš mér syninum kannski?“ 

Pistill į bls. 18 ķ Morgunblašinu 12. september 2017.

Athugasemd: Höfundur žessara orša er aš tala um heyrnartól og Bose er framleišandinn. Meš žeim hefur hann fengiš kyrrš og ró į heimili sitt. Ég las žetta žannig aš róni hefši komiš inn į heimiliš. Kvenkynsnafnoršiš ró er ķ žolfalli meš greini ‚róna‘ žannig aš žetta er sķst af öllu rangt en kann aš vera broslegt viš fyrstu sżn. Engu aš sķšur er žessi mįlgrein frekar stirš og hefši aš ósekju mįtt orša į annan hįtt.

Hins vegar er oršaröšunin ķ nęstu setningu röng. Mįltilfinning flestra segi aš atviksoršiš ‚kannski‘ sé ekki a réttum staš. Ę meir ber į žvķ sem nefna mį skakka eša bjagaša oršaröš ķ fjölmišlum. Margir hafa af žvķ įhyggjur. Einnig er „ljótt“ aš byrja setningu į samtengingu eins og žarna er gert. Svo er žaš bókstaflega allt annaš mįl aš nota 'kannski' sem er ekkert annaš en danskan 'kan ske'. Kannski er vonlaust aš śtrżma žvķ śr mįlinu.

Tillaga: Gętiršu kannski skilaš mér syninum?

4.

„Strętisvagn keyrši yfir fót žrettįn įra pilts ķ Reykjanesbę.“ 

Fyrirsögn ķ vefritinu Pressan.

Athugasemd: Var fóturinn įfastur drengnum žegar žetta geršist? Grķnlaust, žetta er ómöguleg fyrirsögn, višvaningsleg. Réttara vęri aš segja aš strętisvagn hafi keyrt į piltinn. Žaš er  sķšan ķ sjįlfri fréttinni sem nįnari upplżsingar um slysiš eiga aš koma fram. Hins vegar er fréttatextinn jafn ómögulegur og fyrirsögnin.

Tillaga: Strętisvagn ók į pilt ķ Reykjanesbę.

5.

„Rįšherra sprengdi fyrstu sprenginguna ķ Dżrafjaršargöngunum.“ 

Frétt ķ Rķkisśtvarpinu 14. september 2017 (skrįš eftir minni)

Athugasemd: Rįšherrann sprengdi sprengingu. Žarf aš ręša žetta nokkuš frekar? Vęntanlega skilja allir vitleysuna ķ tilvitnuninni. Svona rassbaga er samt oršin ęši algengt. Ķžróttamenn stökkva stökk og hlaupa hlaup, rithöfundar skrifa skrif, geltandi hundar gelta …

Tillaga: Vinna viš Dżrafjaršargöng hófst meš sprengingu samgöngurįšherra.

6.

„… veittu dęmdum naušgara mešmęli vegna uppreist ęru.“ 

Fyrirsögn į visir.is

Athugasemd: „Vegna“ er forsetning sem stjórnar eignarfalli. Žess vegna er sagt: „mķn vegna“ eša „vegna mķn“, ekki ‚ég vegna' eša įlķka. Oršiš uppreist er eins ķ öllum föllum nema eignarfalli. 

Ķ barnaskóla var rįšlagt aš setja eitthvaš annaš orš ķ staš nafnoršsins sem mašur žekkir ekki falliš į. Žannig getur veriš hjįlplegt aš setja oršiš ‚svķn‘ ķ staš ‚ęra‘. Śtkoman er ‚vegna svķns‘ og žį er greinilegt aš um er aš ręša eignarfall.

Tillaga: … veittu dęmdum naušgara mešmęli vegna uppreistar ęru.

7.

„Tryggj­um aš trampólķn tak­ist ekki į loft.“ 

Fyrirsögn į mbl.is

Athugasemd: Eitthvaš undarlegt er aš gerast ķ frįsögnum fjölmišla af vešri, žvert į allar venjur. Blašmenn mala stöšugt um vind, hann sé lķtill, mikill eša eitthvaš žar į milli. Aldrei er lengur tekiš žannig til orša aš logn sé, hęgvišri, hvasst eša stormur. Žetta er einhvers konar „veigrunartal“, ekki mį nefna neitt sķnu rétta nafni sem hefur žó fylgt žjóšinni ķ žśsund įr.

Sama er meš ofangreinda fyrirsögn og raunar alla fréttina. Sé hśn tślkuš er įtt viš aš leiktęki kunni aš fjśka ķ vešrinu sem er spįš. Af hverju mį žį ekki segja žaš? Hins vegar hefšu margir įhuga į žvķ aš sjį trampólķn taka į loft en žaš mun vart gerast. Žau munu lķklega fjśka ķ ęrlegu hvassvišri, roki, stormi eša fįrvišri og veltast um undan vindi žar til žau festast eša eru fest. 

Tillaga: Tryggjum aš trampólķn fjśki ekki.

8.

„Fjóršungur allra umferšarslysa į Ķslandi mį rekja beint til snjallsķma.“ 

Fyrirsögn į pressan.is

Athugasemd: Hvaš er verra en blašamašur sem kann ekki aš fjallbeygja nafnorš? Dómgreindalaus byrjar blašamašur į aš skrifa „fjóršungur’ og hann hugsar ekki śt ķ framhaldiš. Verst er žó aš annaš hvort les hann ekki yfir eša les yfir og kemur ekki auga į villuna. Žį į fjölmišillinn sem hann starfar ķ verulegum vanda.

Sé svo aš hęgt sé aš rekja fjóršung allra umferšaslysa beint til snjallsķma žį er einfaldlega hęgt aš stytta fyrirsögnina og gera hana kjarnyrtari. Um leiš breytist falliš į nafnoršinu ‚fjóršungur‘.

Tillaga: Fjóršungur allra umferšaslysa er vegna snjallsķma.

9.

„Stślk­an var hand­tek­in og flutt į lög­reglu­stöšina Hverf­is­götu žar sem hśn er vistuš ķ fanga­geymslu sök­um įstands.“ 

Fyrirsögn į mbl.is.  

Athugasemd: Enn og aftur er fólk „vistaš“ ķ fangageymslu. Oršalagiš er įn efa ęttaš frį lögreglunni og žvķ kyngt gagnrżnislaust af flestum fjölmišlum. Oršiš viršist vera til žess aš milda oršalagiš 'aš setja fólk ķ fangelsi'. Bent hefur veriš į aš ekki sé heilbrigt aš vista fólk ķ geymslu. Sį sem žetta ritar, sem bęši hefur starfaš sem lögreglumašur og blašamašur, kżs aš orša žetta į žann hįtt sem hér er gerš tillaga um.

Svo segir ķ tilvitnuninni aš stślkan hafi veriš sett inn ‚sökum įstands‘. Letin er alveg aš drepa blašamanninn. Er śtilokaš aš klįra setninguna? Įstand fólks er ekki tilefni til aš handtaka fólk og setja ķ fangelsi. Žannig er aš ég er smįvęgilega kvefašur, Nonni vinur minn er haltur og gamall félagi minn, Brynjar Nķelsson, žingmašur, var rekinn sem  formašur nefndar į Alžingi. Įstand okkar er meš mismunandi hętti, vonandi veršum viš ekki settir ķ steininn … afskaši ég į viš ‚vistašir ķ hķbżlum löggęslunnar‘ „vegna įstands“. Žetta er nś ljóti „kanselķstķllinn“.

Tillaga: Stślk­an var hand­tek­in sett ķ fangaklefa ķ lög­reglu­stöšinni viš Hverf­is­götu vegna žess aš hśn var full, dópuš eša hvort tveggja.

10.

„Unniš er aš žvķ brottvķsa manninum frį Ķslandi …“ 

Frétt į dv.is.   

Athugasemd: Žvķlķk della er žessi tilvintaša setning. Greinilegt er aš reynslulitlir blašamenn fį ekki žaš ašhald sem žeir žurfa, enginn lesi yfir žaš sem žeir semja. Fyrir vikiš halda žeir aš allt sé ķ stakasta lagi meš textann sinn og mįlfar. Hafa ekki hugmynd um hversu illa žeir misžyrma mįlinu. Verst er žó aš ķstöšulķtiš fólk heldur aš texti sem reynslulitlir blašamenn semja sé bara hiš besta mįl (bókstaflega). Žannig breišist ósóminn śt fyrir algjöra leti og aumingjaskap ritstjóra og śtgefenda.

Tillaga: Unniš er aš žvķ aš vķsa manninum śr landi.


Hugsanlega er hęgt aš skipuleggja 2000 manna landsfund

Landsfundur Sjįlfstęšisflokksins er venjulega ekki skipulagšur meš stuttum fyrir. Flokkurinn er grķšarlega stór og fundinn sękja um tvö žśsund manns. Mörg hundruš manna starfa aš mįlefnaundirbśning og žar viljum viš flest eiga einhverja hönd ķ bagga. Undirbśningur hans tekur žar af leišandi langan tķma.

Ašrir flokkar geta įbyggilega framleitt sennilega stefnu į nokkrum dögum, pantaš lķtinn sal og spjallaš ķ góšu tómi um framtķšina og sagst vera tilbśnir ķ kosningabarįttu.

Sem betur fer er žaš ekki žannig hjį Sjįlfstęšisflokknum. Viš viljum hafa tķmann fyrir okkur sé ętlunin aš gera einhverjar veigamiklar breytingar į stefnu hans. Margir mįlefnafundir į landsfundi eru fjölmennari en ašalfundir eša landsfundir annarra flokka. Žetta er sķst af öllu sagt til aš gera lķtiš śr flokksstarfi annarra heldur eru žetta blįkaldar stašreyndir.

Įbyggilega veršur reynt aš koma į landsfundi, kjósa formann og fylla ķ embętti varaformanns. Hér reynir hins vegar į aš fjöldi fólks komi aš mįlum og hjįlpi til.

Žó andstęšingar Sjįlfstęšisflokksins haldi öšru fram er mikil samvinna innan flokksins enda er hann flestum félagslega mikilvęgur.


mbl.is Erfitt aš flżta landsfundi
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Persónulegar įrįsir ķ pólitķk ķ staš mįlefnalegrar umręšu

Žvķ aš sann­ar­lega er žaš ekki svo­leišis aš aš žaš sé meiri bišlund, meiri samśš hjį fólki ķ Sjįlf­stęšis­flokkn­um meš barn­anķšing­um eša minni samśš meš fórn­ar­lömb­um žeirra en hjį öšru al­menni­legu fólki.

Žetta hefur Mbl.is eftir Pįli Magnśssyni, žingmanni, ķ Silfri Rķkisśtvarpsins ķ morgun. Žessi orš fį mann til aš velta fyrir sér ótrślega nišurdrepandi og ósanngjarnri pólitķk sem sumir iška. Svo uppteknir eru margir af harmi barna og ungs fólks vegna ofbeldisnķšs sem žaš hefur oršiš fyrir aš nś saka žeir fólk um óešli fyrir žaš eitt aš vera į įkvešnum aldri og af tilteknu kyni.

Žurfa žeir sem eru foreldrar, bręšur, systur, afar, ömmur, fręndur, fręnkur, vinir, vinkonur, skyldir eša óskyldir aš lżsa žvķ yfir ķ votta višurvist aš žeim bżšur viš ofbeldi, barnanķši og öšrum djöfulskap sem örlķtiš brot hverrar žjóšar gerir sig sekt um? Geri žeir žaš ekki hljóti žeir aš vera sekir, eša aš minnsta kosti vegna samneytis (guilt by assiciation).

Nei, alls ekki. Žaš liggur ķ ešli mįls aš öllum er ofbošiš žegar slķk mįl koma upp. Verri glępir eru vart til.

Žaš er hins vegar furšulegt og ekki sķšur ósvķfiš žegar ofbeldismįl eins og barnanķš eru notuš ķ pólitķskum įróšri, til aš koma högg į žį sem eiga ekkert sameiginlegt meš barnanķšingum.

Flestir eru gįttašir į žvķ žegar fullyrt er aš veriš sé aš fela žessi mįl og jafnframt aš 'mišaldra karlmönnum žyki barnanķš ekkert stórmįl', margir ašrir glępir séu alvarlegri. Er hęgt aš bera alvarlegri sök į fešur eša afa, mišaldra eša ekki?

Óžverrar, nķšingar ... eša bara „virkir ķ athugasemdum“ halda žessu fram. Ég geri almennt ekki greinarmun į žessum. Sjį til dęmis heiftina ķ fólki sem hvetur til limlestinga og morša eša eins og ein af „virkum“ segir:

Naušgun og barnanķš réttlętir žaš aš žessir śrhrök samfélagsins verši bundnir afta ķ bķla og dregnir efti götunum bęjar og borga.Žvķlķkur višbjóšur.

Sem sagt višbjóši į aš bregšast viš meš öšrum višbjóši.

Öfgarnar og óžverrahįtturinn ķ pólitķkinni er meiri en mašur hefši lįtiš sér detta ķ hug. Hvaš žį žessi órökstuddu og nķšingslegu hugrenningatengsl sem alžingismašur lętur glašhlakkalegur frį sér fara svona skķtlega įrįs į ęru forsętisrįšherra:

Iceland's Jimmy Savile case: our PM, who was in the Panama Papers, has hid for two months his father's support for a pedophile's clemency.

Er fólki sem svona talar treystandi fyrir sęti į Alžingi? Eša er žvķ yfirleitt bara treystandi fyrir einhverju?

Margoft hefur veriš reynt aš klķna nafni forsętisrįšherra viš barnanķš.

Ķ hinum pólitķska įróšri var žvķ haldiš fram aš į sķšasta įri hafi nśverandi forsętisrįšherra hafi sem starfandi innanrķkisrįšherra veitt barnanķšingi uppreist ęru. Sś fullyršing reyndist uppspuni og hśn hrakin.

Žį var reynt aš bera žaš upp į forsętisrįšherra aš hann hefši ritaš mešmęlabréf fyrir einhvern barnanķšing svo hann fengi uppreist ęru. Žaš reyndist lķka uppspuni.

Pólitķskum andstęšingum hans komu žį žeirri falsfrétt į fluga aš fyrst dęmdur barnanķšingur hafi einhvern tķmann veriš ķ Sjįlfstęšisflokknum vęri forsętisrįšherra og jafnvel fleiri aš verja hann. Žó einfalt fólk legši trśnaš į svona lygi fannst fleirum žetta ótrślega lįgt lagst ķ įróšri.

Einhverjum óžverranum dįtt žį ķ hug aš dreifa žvķ aš forsętisrįšherra žurfi aš gjalda fyrir aš fašir hans hafi skrifaš undir mešmęlabréf vegna uppreist ęru barnanķšings. Śt af fyrir sig er žaš sjónarmiš en afar ógešfellt og nķšingslegt.

Loks er žvķ haldiš fram aš forsętisrįšherra hafi fengiš upplżsingar um mešmęlabréf föšur sķns og haldiš žvķ leyndu. Sé svo, hvaš annaš įtti hann aš gera? Hvaša kostir voru ķ stöšunni? Jś, halda žvķ leyndu eša segja frį. Hvort af žessu er nś lögbrot?

Žegar pólitķskir öfgamenn hafa hrakist śr einu vķginu ķ annaš er žvķ haldiš fram aš um leyndarhyggju sé aš ręša, lķklega til aš verja barnanķšinga eša mešmęlendur um uppreist ęru žeirra.

Hvers vegna ķ ósköpunum ętti stjórnmįlaflokkur aš fela glępi? Stašreyndin er hins vegar sś aš ķ lögum er reynt aš vernda nöfn žolenda ofbeldisglępa en nś er žvķ snśiš upp ķ andhverfu sķna og veriš sé aš hjįlpa glępamönnum.

Lķklegast er til of mikils męlst aš stjórnmįlamenn sem ašrir reyni aš ręša hugšarefni sķn į mįlefnalegan hįtt en ekki eins og öfgališiš „virkir ķ athugasemdum“.

Ķ ljósi ašstęšna mį žó hvetja skynsamt fólk til aš eyša ekki atkvęši sķnu į žį sem stunda persónulegar įrįsir og kunna ekki eša geta ekki rętt mįlin mįlefnalega. Hvernig yrši žjóšfélagiš ef mannoršsmoršingjar og nķšingar kęmust ķ rķkisstjórn landsins? Nógu slęmt er aš žeir skuli fyrirfinnast į Alžingi.


mbl.is „Gamla dęmisagan um syndir fešranna“
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Lönd sem feršast og framleišsla į framleišslu ...

Dęmi um mįlfar ķ fjölmišlum vikuna 3. til 9. september 2017. 

1.

„Bandarķkin hętti öllum višskiptum viš lönd sem stunda višskipti viš Noršur-Kóreu.“ 

Fyrirsögn į visir.is

Athugasemd: Ķ fréttinni er fjallaš um hugmyndir Bandarķkjaforseta um aš hętta žessum višskiptum. Ekkert er žó įkvešiš og žar meš ętti sögnin ekki aš vera ķ vištengingarhętti. Betur fer į žvķ aš orša fyrirsögnina į annan hįtt. Svo er žaš nįstašan, hętta višskiptum viš žį sem stunda višskipti. Blašamenn viršast margir hverjir ekki sjį hana.

Tillaga: Bandarķkin eiga aš hętta öllum višskiptum viš lönd sem stunda versla viš Noršur-Kóreu.

2.

„Gušjón įfram meidd­ur og Löwen tapaš.“ 

Fyrirsögn į mbl.is.

Athugasemd: Hér fer betur į žvķ aš nota atviksoršiš ‚enn‘ ķ stašin fyrir ‚įfram‘. Hins vegar er žetta hugsanlega smekksatriši. Bendir žó til žess aš sį sem skrifar hafi ekki žau tök į mįlinu sem žarf.

Tillaga: Gušjón enn meiddur og Löwen tapaši.

3.

„Veggjakrot­ari vistašur ķ fanga­klefa.“ 

Fyrirsögn į mbl.is.

Athugasemd: Afbrotamašurinn var settur ķ fangelsi. Hvers vegna er veriš aš klśšra sjįlfsögšu oršalagi og fariš aš „vista“ menn ķ fangelsi? Er eitthvaš fķnna aš vista glępamann ķ fangelsi? Lżsir sögnin ‚aš vista‘ betur žvķ sem gert var? Nei og nei. Nęst mį bśast viš žvķ aš glępamašur verši hżstur ķ fangelsi.

Sagt var foršum aš fólk fęri ķ vist, sumir höfšu vistaskipti, enn ašrir įttu erfiša vist og svo eru žeir til sem spilušu vist. Žetta er allt žekkt og fjöldi fólks hefur bśiš į heimavist. Vonandi veršur fangelsi aldrei kallaš heimavist.

Ķ fréttinni kemur fram aš krotarinn hafi veriš settur inn vegna „eignaspjalla“ sem er vissulega rétt. Žó mį fullyrša aš allir viti įstęšuna fyrir žvķ aš veggjakrotari sem er gripinn og settur ķ fangelsi. Aš minnsta kosti var žaš ekki vegna žess aš hann gekk yfir gangbraut į móti raušu ljósi! Eru mįlalengingar sem žessar ekki leišinlegar ķ fréttum?

Tillaga: Veggjakrotari handtekinn og settur ķ fangelsi.

4.

„Halldór ętlar samt aš sitja śt kjörtķmabiliš og hann ętlar aš vera įfram virkur ķ grasrótarstarfi ķ flokknum.“ 

Fyrirsögn į dv.is.

Athugasemd: Tvķtekningar og stundum margtekningar ķ texta eru oft kallašar nįstaša. Slķkur stķll er ljótur og getur eyšilagt frįsögn en er engu aš sķšur afar algengur ķ fréttum hér į landi.

Oft į tķšum er afar aušvelt aš sleppa viš nįstöšuna meš žvķ aš skrifa sig fram hjį henni. Til žess žurfa skrifarar ķ žaš minnsta aš lesa yfir texta sinn og ķ öšru lagi koma auga į hana og ķ žrišja lagi aš kunna aš lagfęra. Sį sem skrifaši tilvitnunina hefši aš ósekju mįtt lesa yfir eša fį einhver til žess.

Tillaga: Halldór ętlar samt aš sitja śt kjörtķmabiliš og vera įfram virkur ķ grasrótarstarfi ķ flokknum.

5.

„Lars Lagerback og lęrisveinar hans voru nišurlęgšir žegar Noregur heimsótti Žżskaland ķ undankeppni HM ķ kvöld.“ 

Frétt į pressan.is

Athugasemd: Alveg ótrślegt af Noršmönnum aš setja einhverja skólastrįka ķ landslišiš. Ętla mį žó aš betur gangi žegar lęrisveinarnir śtskrifast.

Nei ... leikmenn norska landslišsins eru ekki lęrisveinar žjįlfarans. Ekki frekar en blašamašurinn sem skrifaš žessa frétt er lęrisveinn ritstjóra Pressunnar. Į annan hįtt er žetta er skrżtiš oršalag. Af hverju er ekki sagt aš žetta hafi gerst ķ fótboltaleik? Blašamašurinn telur nišurlęginguna hafa gerst žegar Noregur heimsótti Žżskaland. Žaš er ekki hęgt. Norska landslišiš heimsótti žaš žżska, lönd fara hvergi.

Tillaga: Žżska landslišiš ķ fótbolta nišurlęgši žaš norska sem leikur undir stjórn Lars Lagerback.

6.

„Hver žekkir sjįlfan sig?“ 

Myndatexti į bloggsķšunni fornleifur.is

Athugasemd: Fornleifur birtir gamla mynd af drengjum fyrir utan hśs ķ Kaldįrseli og spyr žessarar spurningar. Ein og sér er hśn nokkuš fyndin. Gęti veriš af heimspekilegum toga. Sé svo er svariš eitthvaš į žį leiš aš fęstir žekki sjįlfa sig fyrr en į reynir.

Hinn įgęti höfundur bloggsins er žó ekki į žeim buxunum heldur er hann einfaldlega aš spyrja hvort einhver lesenda žekki sig į myndinni. Ég įttaši mig į spurningunni en hló viš, gat ekki annaš. Hśn mętti vera skżrari ķ žessu sambandi žó hśn sé žaš ķ öšru.

Tillaga: Eru einhverjir lesenda į myndinni?

7.

„Hįtt gengi veiki samkeppnisstöšu.“ 

Fyrirsögn į bls. 10 ķ Morgunblašinu 6. september 2017.

Athugasemd: Misnotkun į vištengingarhętti veldur žvķ aš frétt į borš viš žessa misskilst. Fyrirsögnin bendir til žess aš žaš sé óskandi aš hįtt gengi krónunnar veiki samkeppnisašstöšu. Hugsunin viršist žó vera žveröfug ef öll fréttin er lesin.

Tillaga: Hįtt gengi veikir samkeppnisstöšu.

8.

„Ég til dęm­is ętla aš fara į skķši ķ vet­ur …“ 

Vištal į „Smartlandi“ mbl.is.

Athugasemd: Hér er rętt viš mann sem segir frį sjįlfum sér en oršaröšunin er röng. Mį vera aš stundum sé oršlagiš į žennan hįtt ķ vištölum en žį ber blašamanni aš lagfęra vegna žess aš nokkur munur er į talmįli og ritmįli.

Ólķklegt er aš mašurinn taki sjįlfan sig sem dęmi um žann sem ętlar aš fara ķ frķ ķ vetur. Hér er frekar hallast aš žvķ aš hann ętli aš gera margt skemmtilegt ķ vetur, til dęmis aš fara į skķši. Hugsanlegt ętlar hann ekki aš gera neitt annaš ķ vetrarfrķi sķnu en aš fara į skķši og žį er óžarfi aš segja „til dęmis“ žar sem ekki eru fleiri kostir ķ boši.

Tillaga: Ég ętla til dęmis aš fara į skķši ķ vetur …

9.

„99 įra fékk „nei“ viš plįssi į hjśkrunarheimili.“ 

Fyrirsögn į bls. 4 ķ Morgunblašinu 8. september 2017.

Athugasemd: Žetta er dįlķtiš barnaleg fyrirsögn. Sjaldan fer vel į žvķ aš byrja setningu į tölustöfum en lķklega er žaš smekksatriši enda ekki gegn mįlfręšireglum.

Hvort fer nś betur į žvķ aš segja aš konan hafi „fengiš nei viš plįssi į hjśkrunarheimili“ eša aš henni hafi veriš neitaš eša synjaš um plįssiš?

Tillaga: Hjśkrunarheimili neitar 99 įra gamalli konu um plįss.

10.

„Viš erum ekki aš framleiša söluvöru ķ dag en erum aš framleiša tilraunaframleišslu …“

Davķš Tómas Davķšsson, matvęlafręšingur ķ vištali į blašsķšu 15 ķ sunnudagsblaši Morgunblašsins 9. september 2017

Athugasemd: Sem sagt, fyrirtękiš sem višmęlandinn er aš vinna hjį framleišir framleišslu. Gott aš vita. Raunar hefši blašamašurinn įtt aš sjį žessa vitleysu og leišrétta.

Tillaga: Viš erum ķ tilraunaframleišslu, sś vara er ekki til til sölu …

 

 

 

 

 


Hvers vegna eru fjölmišlar fullir af mįlvillum?

Fjölmišlar ķ dag eru fullir af mįllvillum og žżšingar eru oft furšusmķš. Žaš eru mįlfręšivillur, stašreyndavillur, röng oršaröš, hugtök eru óljós, forsetningar ekki réttar og algeng oršasambönd kolvitlaus. 

Ķslenskukennarinn og prófarkalesarinn gęti bent ykkur į villur ķ hverjum einasta fjölmišli. 

Talmįl er ekki skįrra. Žaš er ekki hęgt aš hlusta į suma žętti ķ śtvarpi. Žįttastjórnendur tala eins og žeir séu einir meš kettinum heima ķ eldhśsi og višmęlendur, hamingjan sanna, žaš sem žeir geta stundum veriš illa mįli farnir. 

Hreinręktašir Ķslendingar blanda saman ķslensku, ensku og dönsku og jafnvel norsku eftir aš unglingažęttirnir Skam nįšu tökum į žjóšinni.

Žetta segir Lilja Magnśsdóttir ķ pistlinum Tungutak ķ Morgunblaši dagsins (greinaskil eru mķn). Pistillinn birtist į hverjum laugardegi ķ blašinu og nokkrir įgętir ķslenskufręšingar og rithöfundur skiptast į aš skrifa hann.

Mešan ég var ķ skólum sem kenndu ķslensku var sįrt aš vera gripinn fyrir ranga beitingu į tungumįlinu, einnig var vont aš vera illa aš sér ķ bókmenntum sem kenndar voru, fornsögum, skįldsögum og ljóšum. Žį tķškašist agi.

Nś viršist lķtil įhersla lögš į ķslenskukennslu ķ skólum. Stašreyndin er einfaldleg sś aš alltof margt ungt fólk sem kemur frį nįmi er illa aš sér ķ móšurmįlinu. Margt af žvķ leggur fyrir sig blašamennsku og skrifar slęman stķl, fréttir eru fullar af mįlvillum og žżšingar furšusmķš eins og Lilja nefnir ķ tilvitnušum texta.

Hverjum er žetta aš kenna? Jś, okkur foreldrunum sem höfum ungaš śt fólki sem frį barnęsku hefur frekar horft į sjónarp en sķšur lesiš bękur. Viš getum kennt kennurum ķ grunnskóla og framhaldsskóla um aga- og stefnuleysi. Viš getum kennt fagfélögum kennara um sem gera ekki kröfur til mešlima sinna. Og viš getum kennt stjórnvöldum um slaka menntastefnu sem leggur ekki žunga įherslu į lestur, ritgeršasmķš og ķslensk fręši. Žetta er allt aš leka nišur ķ einhverja ęrulausa jafnašarmennsku sem fįum gagnast.

Loks eru žaš stjórnendur fjölmišla sem gert ekkert til aš aga starfsmenn sķna. Enginn leišbeinir, enginn les yfir, eins og Eišur heitinn Gušnason, staglašist į ķ mįlfarspistlum sķnum og fékk oftar en ekki bįgt fyrir. Og blašamennirnir eru stoltir fyrir žaš eitt aš skila fréttum og hafa ekki hugmynd um villurnar sem žeir gera.

Alltof margt ungt fólk er fįfrótt og missir af žvķ stórkostlegasta sem menning žjóšarinnar hefur upp į aš bjóša, fornsögur, tungumįliš, ljóšin, skįldsögur allra tķma. Žess ķ staš veršur til fólk sem kann varla aš tjį sig į ķslensku, er illa aš sér ķ öšrum mįlum en žykist kunna svör viš öllu. 

Ķ ofanįlag mį ekki gagnrżna eitt eša neitt. Viš eigum aš strjśka börnunum alla tķš, ekki gera kröfur, ekki byggja upp aga meš umbun og refsingu og nišurstašan er ofgnótt af „lękum“ og jafnvel žeir sem engu nenna fį žau flest fyrir ekki neitt.

 


Ekkert mansal, ekkert lögbrot žrįtt fyrir fullyršingar RŚV

Į vef RŚV kemur fram aš umręddur veitingastašur sé Sjanghę sem er viš Strandgötu į Akureyri. Eigandi veitingastašarins er grunuš um vinnumansališ en starfsmennirnir, fimm kķnverjar, fengu loforš um góša atvinnu og framtķšarbśsetu hér į landi, gegn žvķ aš greiša hįa fjįrhęš fyrir.

Žetta kemur fram ķ frétt į vef Rķkisśtvarpsins žann 30. įgśst sķšastlišinn. Ég hlustaši į fréttirnar ķ śtvarpi eša sjónvarpi og hneykslašist į enn einu mansalsmįlinu og žręlahaldi sem komist hafši upp ķ feršažjónustu hér į landi og hét žvķ aš skipta aldrei viš žennan hręšilega veitingastaš.

Ég er ekkert öšru vķsi en ašrir mešalmenn hér į landi. Mašur tekur allar fréttir trśanlegar og įn žess aš leita sér frekari upplżsinga hneykslast mašur og lętur móšan mįsa um alla žessa skķthęla sem brjóta lög, reglur og kjarasamninga.

Svona er nś stutt ķ heimskuna hjį manni į tölvuöldinni žegar bullfréttir, falsfréttir og įróšur tröllrķša ginnkeyptum neytandanum. 

Skyndilega veršur gjörbreyting:

Žann 30. įgśst sķšastlišinn greindi Rķkisśtvarpiš frį žvķ aš grunur vęri um vinnustašamansal į stašnum. Tališ vęri aš starfsfólkiš fengi greiddar žrjįtķu žśsund krónur į mįnuši ķ laun og fengi aš borša matarafganga af veitingastašnum.

Vinnustašaeftirlit stéttarfélagsins Einingar-Išju nokkrum dögum sķšar sżndi žó fram į aš starfsmenn Sjanghę fįi greitt samkvęmt kjarasamningum og launatöxtum sem gilda į veitingahśsum.

Žetta las ég į visir.is og žar kvešur viš allt annan tón. Į veitingastašnum Sjanghę er ekkert mansal, ekkert žręlahald, allur rekstur samkvęmt lögum, reglum og kjarasamningum.

hvaš ķ fj... er aš gerast. Įšur var fullyrt af viršulegum fréttamišli aš žarna vęri svķnaš į starfsmönnum en nśna er žetta allt saman tómt plat.

Aušvitaš ber fréttaflutningur Rķkisśtvarpsins um mįliš žaš meš sér aš žaš fór fram śt sjįlfri sér, ętlaši aldeilis aš vera fyrst meš réttirnar, skjóta keppinautunum ref fyrir rass. Žetta er nśna ljóst.

Fjölmišlar eiga žaš til aš fara fariš offari, stundum viljandi, og žį er betra aš einhver sé į vakt sem tekur aš sér verkefni gagnrżnandans, žess sem į ensku er stundum nefndur „the devil's advocate“. Slķkt fyrirkomulag getur komiš ķ veg fyrir vandręšalegar uppįkomur.

Getur veriš aš fréttastofa Rķkisśtvarpsins hafi haft svo „įreišanlegar“ heimildir fyrir frétt sinni aš hśn hafi tališ pottžétt aš fréttin stęšist? Sé svo žarf hśn aš endurskoša verklag sitt.

Į mešan žarf ég, og vęntanlega ašrir neytendur, aš breyta žeirri skošun sem Rķkisśtvarpiš innrętti mér. Eyša fordęmingunni og fordómunum og hugsanlega aš kaupa mér mįltķš į Sjanghę nęst žegar ég į leiš til höfušstašs Eyjafjaršar.


-Vistašur fyrir rannsókn mįlsins- er hallęrislegt oršalag

1.

„Ber aš taka fyrir hópmįlssókn gegn Björgólfi Thor.“ 

Fyrirsögn į mbl.is.

Athugasemd: Sį sem er vel lesinn veit aš oršalagiš ‚aš taka fyrir eitthvaš‘ getur žżtt aš hętta einhverju, koma ķ veg fyrir eša hreinlega loka. Meš öflugri löggęslu er tekiš fyrir hrašakstur ķ hverfinu. Ofangreinda fyrirsögn mį skilja į žann veg aš [hęstiréttur] hafi įkvešiš aš hópmįlssókn gegn Björgólfi Thor verši hętt, en žaš er ekki rétt.

Tillaga: Hópmįlssókn leyfš gegn Björgślfi Thor.

2.

„Śrsk­uršaši dóm­stóll­inn Beale seka um mein­sęri og fyr­ir aš hindra fram­gang rétt­vķs­inn­ar og dęmdi hana seka til 10 įra fang­elsis­vistar.“ 

Frétt į mbl.is.

Athugasemd: Hvaš žżšir žetta: „… dęmdi seka til 10 įra fangelsisvistar“. Sé rżnt ķ fréttina er įtt viš aš Beale var dęmd til 10 įra fangelsisvistar. Konan fékk fer ķ fangelsi af žvķ aš hśn var dęmd sek. Oršalagiš ķ tilvitnuninni er óvišunandi.

Tillaga: Śrsk­uršaši dóm­stóll­inn Beale seka um mein­sęri og fyr­ir aš hindra fram­gang rétt­vķs­inn­ar. Hśn var dęmd til 10 įra fang­elsis­vistar.

3.

„Höfšu af­skipti af manni meš sverš.“ 

Fyrirsögn į mbl.is.

Athugasemd: Žetta er ótrślega „kjįnalegt“ oršalag (afsakiš oršbragšiš). Lögreglan handtók manninn, žaš kemur greinilega fram ķ fréttinni. Ķ henni segir aš sveršiš hafi veriš „haldlagt“. Žetta er frekar kveifarlegt oršalag. Miklu einfaldara aš segja aš sveršiš hafi veriš tekiš af manninum žvķ žaš var gert.

Tillaga: Sverš tekiš af manni.

4.

„Mašur­inn var vistašur fyr­ir rann­sókn mįls ķ fanga­geymslu lög­reglu.“ 

Frétt į mbl.is.

Athugasemd: „… fyrir rannsókn mįlsins …“ Žetta er beinlķnis rangt mįl. Mašurinn var settur ķ fangelsi vegna rannsóknar mįlsins. Aušvitaš var fariš meš hann ķ fangelsi, žvķ mį til sannsvegar fęra aš hann hafi veriš vistašur žar. Žeir sem voru meš óspektir voru ķ gamla daga settir ķ fangelsi,fangelsašir. Algjör óžarfi aš segja aš žaš sé „fyrir rannsókn mįlsins“ eša vistašir ķ „fangelsi“. Žaš segir sig sjįlft.

Tillaga: Mašurinn var settur ķ fangelsi.

5.

„Valsmenn taka žrjś stig śr Vestmannaeyjum.“ 

Fyrirsögn į visir.is

Athugasemd: Ķžróttafréttamenn eru margir hverjir óhręddir aš feta frumlega stigu ķ skrifum sķnum en oft lenda žeir ķ tómu rugli. Ritmįl er ekki alltaf žaš sama og talmįl. Valsmenn unnu vissulega liš ĶBV ķ Vestmannaeyjum. Hins vegar er žetta slęm fyrirsögn og stenst varla. Ofangreind fyrirsögn er ekkert fyllri eša betri en aš segja aš Valsmenn hafi sigraš ķ Vestmannaeyjum.

Tillaga: Valsmenn tók öll stigin ķ Vestmannaeyjum.

6.

„Don­ald Trump Banda­rķkja­for­seti hef­ur varaš viš žvķ aš „all­ir val­kost­ir“ séu uppi į boršum eft­ir aš stjórn­völd ķ Noršur-Kór­eu skutu eld­flaug yfir Jap­an.“ 

Frétt į mbl.is

Athugasemd: Tilvitnunin bendir til žess aš forsetinn vilji ekki aš allir kostir séu uppi į boršum. Mį vera aš svo sé. 

Į CNN segir hins vegar: „US President Donald Trump has warned that "all options are on the table" after North Korea launched a missile over Japan early Tuesday.“ 

Forsetinn varaši ekki viš žessu, žvert į móti. Stundum eru ökumenn varašir viš hvassvišri undir Hafnarfjalli, žeir ęttu žį ekki aš aka žar fyrr en lęgir.

Tilvitnunin gengur illa į ķslensku, lķklega besta leišin aš umorša žaš sem forsetinn segir. Foršast ber hins vegar aš nota oršskrķpiš „valkostur“.

Tillaga: Donald Trump Bandarķkjaforseti fullyršir aš hęgt sé aš grķpa til margvķslegra ašgerša eftir aš stjórnvöld ķ Noršur-Koreu skutu eldflaug yfir Japan. 

7.

„Netverjar fengu sjokk žegar ķ ljós kom aš Torn vęri įbreiša af dönsku lagi.“ 

Fyrirsögn į mbl.is

Athugasemd: Hvaš er įbreiša? Flestir munu telja žaš vera eitthvaš sem notaš er til yfirbreišslu. Samkvęmt oršanna hljóšan getur įbreiša til dęmis veriš rśmteppi. Af vankunnįttu og žekkingarleysi į ķslensku mįli hafa einhverjir spekingar tekiš enska oršiš „cover“ og žżtt žaš sem įbreiša. 

Ensk oršabók segir: „Cover, a recording or performance of a song previously recorded by a different artist: the band played covers of Beatles songs.“ Sį sem hér ritar skortir hér žekkingu en veit žaš žó aš nafnoršiš „įbreiša“ gengur illa ķ žessari merkingu.

Tillaga: [Lesendur geta reynt sig viš aš koma meš betra ķslenskt orš.]

8.

„Drįpu ólétta konu til aš komast yfir barn hennar.“ 

Fyrirsögn į visir.is

Athugasemd: Žessi fyrirsögn er óvišeigandi vegna žess aš žarna var um aš ręša morš, glęp. Flestir ęttu aš geta séš žaš. Žegar um glęp er aš ręša er venjulega talaš um morš į fólki, sjaldnar drįp. Fréttin hefur af einhverjum įstęšum veriš tekin śt af visir.is. Svo er žaš oršalagiš „aš komast yfir“ Ķ žessu tilviki er žaš ekki gott enda um barn aš ręša ekki hluti.

Tillaga: Myrtu ólétta konu til aš ręna barni hennar.

9.

„Fleiri en 500 lögreglumenn sęršust ķ óeiršunum og tęplega 200 voru handteknir.“ 

Śr Reykjavķkurbréfi Morgunblašsins 3. september 2017. 

Athugasemd: Žessir „tęplega 200“ sem voru handteknir voru ekki lögreglumenn eins og halda mętti af oršalaginu. Miklu skiptir hvernig hlutirnir eru oršašir svo hugsunin komist til skila. Svo fremi sem höfundurinn taki eftir žessu hefši hann aušveldlega getaš oršaš žetta į annan hįtt. Annars sem hefši lesiš yfir fyrir birtingu hefši įbyggilega tekiš eftir žessu. Hins vegar eru Reykjavķkurbréf yfirleitt skrifuš į mjög góšu og žróttmiklu mįli.

Tillaga: Tęplega tvö hundruš manns voru handteknir og fleiri en 500 lögreglumenn sęršust.

10.

„Rétt fyrir mišnętti barst lögreglunni tilkynning um ašila sem var aš ganga berserksgang ķ Skeifunni, bęši į veitingastaš og ķ verslunum.“ 

Śr frétt į vķsir.is og endurtekiš ķ hįdegisfréttum į Bylgjunni 3. september 2017. 

Athugasemd: Ja, hérna. Mašur gekk berserksgang. Hvaš nęst? Fréttir um aš göngumašur gangi fjallgöngu? Ökumašur aki ökutęki? Lķklega betra aš taka žaš fram aš ekki er rangt aš segja aš einhver „gangi berserksgang“. Hins vegar er tvķtekning ķ oršalagi fremur hallęrisleg. Einnig er fremur višvaningslegt aš berserkurinn sé kallašur ašili.

Tillaga: Rétt fyrir mišnętti barst lögreglunni tilkynning um mann sem gekk berserksgang į veitingastaš og ķ verslunum ķ Skeifunni.

 

 


Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband